Lạm phát CPI Việt Nam

Lạm phát và chỉ số giá tiêu dùng là gì

Lạm phát là mức tăng chung của giá hàng hóa và dịch vụ theo thời gian. Khi lạm phát dương, cùng một số tiền mua được ít hàng hơn trước.

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI, Consumer Price Index) là thước đo phổ biến nhất của lạm phát. CPI theo dõi giá của một "rổ" hàng hóa và dịch vụ mà hộ gia đình thường mua, rồi so sánh với giá của cùng rổ đó ở kỳ gốc.

Ở Việt Nam, CPI do cơ quan thống kê nhà nước tính và công bố hằng tháng. Người dùng thường tìm số liệu này với cụm "CPI Tổng cục Thống kê" (GSO).

Tính giá trị đồng tiền theo CPI

Công cụ dưới đây cho biết một khoản tiền ở thời điểm này tương đương bao nhiêu ở thời điểm khác, dựa trên hai mức chỉ số CPI. Công cụ cũng tính lạm phát cộng dồn giữa hai thời điểm.

Cách tính cơ bản:

• Giá trị quy đổi = số tiền ban đầu × (CPI kỳ sau ÷ CPI kỳ trước)
• Lạm phát cộng dồn = (CPI kỳ sau ÷ CPI kỳ trước − một) × một trăm phần trăm

Hãy nhập chỉ số CPI lấy từ thông cáo chính thức và ghi lại ngày bạn tra số liệu. Hai mức chỉ số phải cùng một kỳ gốc thì phép so sánh mới đúng.

Rổ hàng hóa CPI gồm những gì

Rổ CPI chia thành các nhóm hàng chính, ví dụ:

• hàng ăn và dịch vụ ăn uống;
• nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng;
• giao thông, gồm cả xăng dầu;
• thuốc và dịch vụ y tế;
• giáo dục;
• may mặc, thiết bị gia đình, văn hóa, giải trí và các nhóm khác.

Mỗi nhóm có một quyền số (trọng số) phản ánh tỷ trọng chi tiêu của hộ gia đình. Nhóm có quyền số lớn tác động mạnh hơn đến CPI chung. Vì vậy, giá thực phẩm hay xăng dầu biến động thường kéo CPI theo rõ rệt. Quyền số và danh mục mặt hàng được cập nhật định kỳ; xem phần giải thích phương pháp trong thông cáo của cơ quan thống kê.

Cách đọc thông cáo CPI hàng tháng

Một thông cáo CPI thường có nhiều phép so sánh khác nhau. Đọc nhầm phép so sánh là lỗi hay gặp.

Một số điểm cần chú ý:

• Mức tăng so với tháng trước thường nhỏ, nhưng cộng dồn nhiều tháng có thể thành mức đáng kể.
• Các tháng quanh Tết thường chịu ảnh hưởng mùa vụ, nên so với cùng kỳ năm trước giúp loại bớt yếu tố này.
• Khi giá do Nhà nước điều chỉnh (điện, học phí, dịch vụ y tế) thay đổi, CPI có thể nhảy lên mà không phản ánh áp lực cầu trong nền kinh tế.

Lạm phát cơ bản

Lạm phát cơ bản là chỉ số giá đã loại trừ các mặt hàng biến động mạnh hoặc chịu tác động của quyết định hành chính. Theo cách tính của cơ quan thống kê Việt Nam, nhóm loại trừ gồm lương thực, thực phẩm tươi sống, năng lượng và các mặt hàng do Nhà nước quản lý giá như dịch vụ y tế, giáo dục.

Ý nghĩa thực tế:

• CPI chung cao hơn lạm phát cơ bản: giá tăng chủ yếu do thực phẩm, xăng dầu hoặc điều chỉnh giá hành chính.
• Lạm phát cơ bản cao hơn CPI chung: áp lực giá lan rộng trong nền kinh tế, không chỉ ở vài nhóm hàng.

Ngân hàng trung ương thường quan sát lạm phát cơ bản để đánh giá xu hướng dài hơn, vì chỉ số này ít bị nhiễu bởi các cú sốc ngắn hạn.

Lấy số liệu từ đâu

Chỉ dùng nguồn chính thức:

• CPI và lạm phát cơ bản: thông cáo báo chí và hệ thống số liệu trên trang web chính thức của Tổng cục Thống kê (GSO).
• Lãi suất và tỷ giá: trang web chính thức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN, sbv.gov.vn).

Khi trích dẫn số liệu, hãy ghi rõ tên thông cáo, kỳ số liệu và ngày bạn kiểm tra. Số liệu sơ bộ đôi khi được điều chỉnh ở kỳ sau.

CPI liên quan thế nào đến lãi suất, tỷ giá và đầu tư

Lạm phát ảnh hưởng trực tiếp đến tiền của bạn:

• Tiết kiệm: lãi suất thực xấp xỉ lãi suất danh nghĩa trừ lạm phát. Nếu lạm phát cao hơn lãi suất tiền gửi, sức mua của khoản tiết kiệm giảm. Xem thêm Gửi tiết kiệm.
• Chính sách tiền tệ: lạm phát là một trong các yếu tố NHNN cân nhắc khi điều hành lãi suất. Xem Lãi suất điều hành và Lãi suất & kinh tế VN.
• Tỷ giá VND: chênh lệch lạm phát giữa Việt Nam và các nước đối tác là một trong các yếu tố tác động đến giá trị VND. Xem Yếu tố tác động VND và Tỷ giá trung tâm.
• Bức tranh kinh tế: CPI nên đọc cùng tăng trưởng, xem GDP Việt Nam.

Với người giao dịch thị trường tài chính, số liệu lạm phát của các nền kinh tế lớn thường gây biến động mạnh cho cặp tiền tệ, vàng và chỉ số chứng khoán ngay khi công bố. Giờ công bố có trong Lịch kinh tế; cách dùng tin vĩ mô được giải thích ở Phân tích cơ bản.

Số liệu CPI không cho biết giá sẽ đi về đâu. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm bạn mất tiền rất nhanh, nhất là quanh thời điểm công bố tin. Trước khi tham gia, hãy đọc Quản lý rủi ro và Pháp lý và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

CPI và lạm phát có phải là một?

Không hẳn. CPI là chỉ số mức giá; lạm phát là tốc độ thay đổi của mức giá đó, thường tính bằng phần trăm thay đổi của CPI giữa hai kỳ.

Con số lạm phát Việt Nam hay được nhắc đến là con số nào?

Thường là CPI so với cùng kỳ năm trước, hoặc CPI bình quân khi đánh giá cả năm. Hãy đọc kỹ thông cáo để biết đang so sánh với kỳ nào.

Vì sao giá tôi thấy ngoài chợ tăng nhanh hơn CPI?

CPI là mức trung bình của cả rổ hàng theo quyền số chung. Chi tiêu của từng gia đình có cơ cấu khác, nên mức tăng giá bạn cảm nhận có thể khác số liệu chính thức.

Lạm phát cơ bản dùng để làm gì?

Để thấy xu hướng giá dài hơn sau khi loại các nhóm hàng biến động mạnh hoặc do Nhà nước định giá. Nó giúp phân biệt cú sốc tạm thời với áp lực giá lan rộng.

Tôi có thể dùng công cụ tính để so sánh giá trị tiền giữa hai năm không?

Có. Nhập hai mức chỉ số CPI cùng kỳ gốc từ thông cáo chính thức, công cụ sẽ cho giá trị quy đổi và lạm phát cộng dồn.

Tra số liệu CPI chính thức ở đâu?

Trên trang web chính thức của Tổng cục Thống kê. Ghi lại kỳ số liệu và ngày kiểm tra, vì số liệu sơ bộ có thể được điều chỉnh.