Cách kiểm tra vàng thật bằng máy XRF, axit

Vì sao cần kiểm tra vàng

Vàng giả thường là kim loại rẻ hơn được mạ hoặc bọc một lớp vàng bên ngoài. Cũng có loại là vàng thật nhưng tuổi vàng (hàm lượng vàng nguyên chất trong hợp kim) thấp hơn mức ghi trên sản phẩm. Hai trường hợp này cần cách kiểm tra khác nhau.

Không có phép thử tại nhà nào chắc chắn tuyệt đối. Kết quả đáng tin nhất đến từ cơ sở kiểm định có thiết bị và quy trình rõ ràng. Cách quy đổi tuổi vàng sang hàm lượng được giải thích ở trang Tuổi vàng.

Hàm lượng vàng = karat ÷ 24. Trên thực tế, vàng 24K được bán với độ tinh khiết 999; 916 tương ứng 22K và 750 tương ứng 18K. Giá trị quy đổi tiêu chuẩn; thông lệ giao dịch tại địa phương có thể khác, ví dụ như trọng lượng đồ trang sức.

Đọc ký hiệu khắc trên sản phẩm

Vàng miếng, nhẫn trơn và trang sức của doanh nghiệp làm ăn đàng hoàng thường có ký hiệu khắc hoặc dập:

Ký hiệu hàm lượng: tuổi vàng hoặc độ tinh khiết.
Tên hoặc logo doanh nghiệp sản xuất.
Khối lượng, thường ghi trên vàng miếng. Bạn có thể đối chiếu đơn vị ở trang Ounce, lượng, chỉ, gram.
Số sê-ri, thường có trên vàng miếng.

Ký hiệu chỉ cho biết người bán khẳng định điều gì, không chứng minh được điều đó. Ký hiệu có thể bị làm giả. Bạn nên xem các dấu hiệu sau:

nét khắc nông, mờ hoặc lệch;
chữ không giống mẫu của chính doanh nghiệp đó;
số sê-ri không khớp với giấy tờ đi kèm.

Đặc điểm của từng loại sản phẩm có ở trang Vàng miếng, nhẫn, trang sức.

Hóa đơn và giấy kiểm định

Khi mua, hãy giữ hóa đơn có ghi tên sản phẩm, tuổi vàng, khối lượng và thông tin cửa hàng. Giấy kiểm định của đơn vị độc lập ghi kết quả đo hàm lượng của chính món đồ đó.

Khi đọc giấy kiểm định, cần kiểm tra:

tên đơn vị kiểm định và cách liên hệ với họ để xác minh;
phương pháp đo đã dùng;
mô tả món đồ có khớp với món bạn đang cầm hay không.

Giấy tờ không khớp với món đồ thì không có giá trị chứng minh.

Máy quang phổ huỳnh quang tia X (XRF)

XRF là cách nhiều tiệm vàng dùng để thử vàng nhanh. Máy chiếu tia X vào bề mặt kim loại rồi phân tích tia phát xạ trở lại. Từ đó máy hiển thị thành phần các nguyên tố trong hợp kim.

Ưu điểm:

không làm hỏng món đồ;
cho kết quả nhanh;
cho biết cả các kim loại pha cùng vàng.

Giới hạn:

XRF chủ yếu đo lớp bề mặt. Món đồ được mạ hoặc bọc vàng dày có thể cho kết quả trông như vàng thật.
Độ chính xác phụ thuộc vào máy, cách hiệu chuẩn và người vận hành.

Vì vậy, với món có giá trị lớn, bạn có thể đề nghị đo ở nhiều vị trí khác nhau hoặc gửi đến đơn vị kiểm định chuyên nghiệp.

Thử axit trên đá thử

Đây là cách truyền thống của thợ kim hoàn:

Chà món vàng lên đá thử để tạo vệt kim loại.
Nhỏ các dung dịch axit có nồng độ khác nhau lên vệt đó.
Quan sát vệt tan, đổi màu hay giữ nguyên để ước lượng tuổi vàng.

Cách này làm mất một lượng kim loại rất nhỏ trên bề mặt. Kết quả phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm người thử. Axit gây bỏng và độc, nên không tự làm tại nhà nếu không có dụng cụ bảo hộ và hiểu biết.

Nung luyện (fire assay)

Nung luyện là phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm. Mẫu được nung chảy để tách vàng ra rồi cân. Đây là phương pháp chính xác cao nhưng phải lấy mẫu, tức là làm hỏng một phần món đồ. Phương pháp này thường dùng trong sản xuất và kiểm định chuyên nghiệp, ít dùng cho trang sức cá nhân.

Các mẹo tại nhà: dùng thế nào cho đúng

Cách thử	Cho biết gì	Hạn chế
Nam châm	Vàng không bị hút; món bị hút mạnh có lõi kim loại từ tính	Nhiều kim loại giả cũng không bị hút
Đo khối lượng riêng (cân trong không khí và trong nước)	Vàng rất nặng so với thể tích	Cần cân chính xác; hợp kim có khối lượng riêng gần vàng vẫn có thể qua được
Cắn, vạch lên gốm, xem màu	Gần như không cho biết gì	Dễ làm hỏng món đồ và dễ kết luận sai

Các mẹo này chỉ giúp loại bớt hàng giả rõ ràng. Chúng không xác định được tuổi vàng.

Nguyên tắc khi mua và bán

Mua ở nơi có hóa đơn rõ ràng và có chính sách mua lại.
Kiểm tra món đồ ngay tại quầy, trước khi thanh toán.
Với món giá trị lớn, cân nhắc kiểm định độc lập.
Cất giữ giấy tờ cùng món đồ. Xem thêm ở trang Bảo quản vàng an toàn.

Thị trường trong nước được tóm tắt ở trang Vàng Việt Nam. Nếu đang so sánh giữa giữ vàng thật và các sản phẩm theo giá vàng, hãy đọc trang Vàng vật chất, ETF, CFD. Riêng CFD vàng có đòn bẩy, có thể khiến bạn mất tiền rất nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Cách kiểm tra vàng thật nhanh nhất là gì?

Đo bằng máy XRF tại tiệm vàng hoặc đơn vị kiểm định. Cách này nhanh và không làm hỏng món đồ, nhưng chủ yếu đo lớp bề mặt.

Nam châm có phân biệt được vàng thật và giả không?

Chỉ một phần. Món đồ bị nam châm hút thì chắc chắn không phải vàng nguyên chất. Món không bị hút thì chưa chắc là vàng.

Làm sao kiểm tra tuổi vàng chính xác?

Dùng máy XRF đã hiệu chuẩn, thử axit do thợ có kinh nghiệm thực hiện, hoặc nung luyện trong phòng thí nghiệm khi cần độ chính xác cao.

Có ký hiệu khắc là vàng thật?

Không hẳn. Ký hiệu có thể bị làm giả. Hãy đối chiếu ký hiệu với hóa đơn, giấy kiểm định và mẫu của doanh nghiệp sản xuất.

Vàng mạ có qua được máy XRF không?

Có thể, nếu lớp mạ dày. Khi nghi ngờ, hãy đo ở nhiều vị trí hoặc yêu cầu phương pháp kiểm định sâu hơn.

Cách kiểm tra vàng thật và phân biệt vàng giả