Volatility là gì? Cách đo biến động giá

Volatility là gì?

Volatility, hay độ biến động, là mức độ giá thay đổi trong một khoảng thời gian. Giá dao động rộng và nhanh là biến động cao. Giá đi trong vùng hẹp là biến động thấp.

Biến động không cho biết giá sẽ lên hay xuống. Nó chỉ cho biết giá thường di chuyển xa đến đâu. Đây là thông tin về rủi ro, không phải tín hiệu giao dịch.

Với người mới, cần nắm điều này: khi thị trường biến động mạnh, cùng một khối lượng lệnh có thể lãi hoặc lỗ nhiều hơn rất nhanh. Giao dịch forex và CFD có đòn bẩy khiến khoản lỗ có thể vượt mức bạn dự tính chỉ trong thời gian ngắn.

ATR đo mức giá dao động trên mỗi nến, không phải hướng đi của giá: tăng khi thị trường biến động nhanh và giảm khi thị trường trầm lắng. Ví dụ minh họa: số liệu tự đặt ra để học, không phải giá thực hay điều kiện của sàn.

Cách đo biến động giá forex

Biên độ (range)

Biên độ của một cây nến là giá cao nhất trừ giá thấp nhất. Đây là cách đo đơn giản nhất, đọc trực tiếp trên biểu đồ. Bạn có thể tính biên độ trung bình của nhiều cây nến để biết một cặp tiền thường dao động bao nhiêu pip trong ngày hoặc trong phiên.

Hạn chế: biên độ bỏ qua gap giá giữa giá đóng cửa cây trước và giá mở cửa cây sau.

ATR (Average True Range)

ATR khắc phục hạn chế trên. Với mỗi cây nến, True Range là giá trị lớn nhất trong các đại lượng sau:

giá cao nhất trừ giá thấp nhất;
khoảng cách tuyệt đối giữa giá cao nhất và giá đóng cửa cây trước;
khoảng cách tuyệt đối giữa giá thấp nhất và giá đóng cửa cây trước.

ATR là trung bình của True Range qua một số cây nến bạn chọn. Trong MetaTrader, ATR có sẵn trong danh sách chỉ báo, và bạn tự đặt số chu kỳ. ATR đo bằng đơn vị giá của chính công cụ, nên không so sánh trực tiếp được ATR của vàng với ATR của EURUSD.

Độ lệch chuẩn (standard deviation)

Độ lệch chuẩn đo mức phân tán của lợi suất quanh giá trị trung bình. Cách tính:

Tính lợi suất từng kỳ, thường là log của giá đóng cửa kỳ này chia giá đóng cửa kỳ trước.
Tính trung bình các lợi suất.
Lấy bình phương độ lệch của từng lợi suất so với trung bình, rồi lấy trung bình các bình phương đó (phương sai).
Lấy căn của phương sai.

Để quy đổi sang biến động theo năm (annualized volatility), nhân kết quả với căn của số kỳ giao dịch trong năm. Vì tính theo tỷ lệ phần trăm, độ lệch chuẩn cho phép so sánh các công cụ khác nhau.

Lưu ý cho người có kinh nghiệm: độ lệch chuẩn giả định lợi suất phân phối tương đối đều hai phía. Thực tế lợi suất thị trường có đuôi dày, tức là biến động cực đoan xảy ra thường hơn mô hình chuẩn gợi ý.

So sánh nhanh

Cách đo	Đơn vị	Tính gap	Dùng tốt cho
Biên độ	Giá / pip	Không	Ước lượng nhanh trên biểu đồ
ATR	Giá / pip	Có	Đặt stop, tính khối lượng lệnh
Độ lệch chuẩn	Tỷ lệ phần trăm	Có, qua giá đóng cửa	So sánh giữa các công cụ

Vì sao biến động quyết định khối lượng lệnh

Nguyên tắc cơ bản của quản lý rủi ro: xác định trước số tiền chấp nhận mất cho một lệnh, sau đó tính khối lượng.

Công thức chung:

Khối lượng (lot) = Số tiền rủi ro ÷ (Khoảng cách stop tính bằng pip × Giá trị một pip cho một lot)

Khi biến động tăng, Stop Loss đặt quá gần dễ bị giá chạm do dao động thông thường. Nhiều trader đặt khoảng cách stop theo bội số của ATR. Stop xa hơn thì, với cùng số tiền rủi ro, khối lượng lệnh phải nhỏ hơn. Ngược lại, khi biến động thấp, stop gần hơn và khối lượng có thể lớn hơn mà rủi ro tính bằng tiền không đổi.

Nếu giữ nguyên khối lượng khi thị trường biến động mạnh, rủi ro thực tế của bạn tăng lên dù bạn không đổi gì. Đây là nguyên nhân phổ biến dẫn đến Margin Call bất ngờ.

Để có con số cụ thể theo tài khoản của bạn, hãy nhập số tiền rủi ro, khoảng cách stop và công cụ vào công cụ tính toán thay vì ước lượng bằng đầu.

Chế độ biến động (volatility regimes)

Biến động không cố định. Nó thay đổi theo từng giai đoạn, và các giai đoạn này có xu hướng kéo dài: biến động cao thường đi kèm biến động cao, biến động thấp đi kèm biến động thấp. Hiện tượng này gọi là volatility clustering.

Các chế độ thường gặp:

Biến động thấp: giá đi ngang, biên độ hẹp, ATR giảm dần. Có thể kết thúc bằng một đợt bứt phá mạnh.
Biến động tăng: ATR tăng liên tục, thường sau tin kinh tế, quyết định lãi suất hoặc sự kiện bất ngờ.
Thị trường biến động mạnh: nến dài, đảo chiều nhanh. Spread thả nổi có thể giãn rộng, slippage dễ xảy ra hơn, thanh khoản có thể mỏng đi.

Biến động còn thay đổi theo giờ trong ngày. Thường cao hơn trong giờ chồng phiên và thấp hơn ngoài các phiên chính (xem phiên giao dịch forex). Lịch tin tức trong phân tích cơ bản giúp bạn biết trước khi nào biến động có thể tăng.

Cách nhận biết chế độ: so sánh ATR hiện tại với ATR trung bình dài hạn hơn trên cùng khung thời gian. ATR hiện tại cao hơn hẳn là dấu hiệu biến động đang ở mức cao so với bình thường.

Câu hỏi thường gặp

Độ biến động là gì, nói ngắn gọn?

Là mức độ giá thay đổi trong một khoảng thời gian. Biến động cao nghĩa là giá dao động rộng và nhanh.

Biến động cao có phải là cơ hội tốt hơn?

Không nhất thiết. Biến động cao làm cả lãi và lỗ tiềm năng đều lớn hơn, đồng thời chi phí như spread và slippage có thể tăng.

Nên dùng ATR hay độ lệch chuẩn?

ATR thuận tiện để đặt stop và tính khối lượng vì đo bằng đơn vị giá. Độ lệch chuẩn phù hợp khi so sánh nhiều công cụ với nhau.

Có nên giao dịch khi thị trường biến động mạnh?

Đây là quyết định của bạn. Nếu giao dịch, hãy giảm khối lượng tương ứng với stop rộng hơn và chấp nhận rằng có thể lỗ nhanh.

Tôi có thể thử đo biến động mà không dùng tiền thật?

Có. Bạn có thể gắn ATR lên biểu đồ trên tài khoản demo để quan sát biến động thay đổi theo giờ và theo tin tức.

Biến động giá (volatility) là gì và cách đo