DCA và đầu tư một lần: cơ chế, giá vốn trung bình và rủi ro

DCA là gì

DCA (dollar cost averaging, trung bình giá đầu tư) là cách đầu tư một khoản tiền cố định vào cùng một tài sản theo lịch cố định, ví dụ mỗi tháng, bất kể giá lúc đó cao hay thấp.

Khi giá thấp, cùng số tiền mua được nhiều đơn vị hơn. Khi giá cao, mua được ít hơn. DCA không đoán thời điểm. Nó chỉ cố định số tiền và lịch mua.

Đầu tư một lần (lump sum) là bỏ toàn bộ số tiền đang có vào tài sản ngay tại một thời điểm.

Đây là cách tiếp cận đầu tư dài hạn vào tài sản bạn sở hữu, như cổ phiếu, chứng chỉ quỹ hay vàng. Nó khác với giao dịch CFD có đòn bẩy, nơi lỗ có thể vượt nhanh số tiền bạn chấp nhận mất.

So sánh trên cùng một dãy giá

Công cụ dưới đây dùng một dãy giá do bạn nhập hoặc chọn. Nó so sánh việc mua định kỳ một khoản cố định với việc mua toàn bộ ngay từ đầu, rồi cho ra giá vốn trung bình và giá trị danh mục ở cuối kỳ.

Kết quả chỉ phản ánh dãy giá bạn đưa vào. Nó không cho biết giá thực tế sẽ đi thế nào.

Cách tính giá vốn trung bình

Với DCA, giá vốn trung bình được tính như sau:

Giá vốn trung bình = Tổng số tiền đã bỏ ra ÷ Tổng số đơn vị đã mua

Vì mua nhiều đơn vị hơn khi giá thấp, giá vốn trung bình của DCA thường thấp hơn trung bình cộng đơn thuần của các mức giá mua. Trong toán học, đây là trung bình điều hòa. Điều này đúng về mặt tính toán. Nhưng nó không có nghĩa là DCA lãi hơn đầu tư một lần.

Ví dụ giả định, không phải dữ liệu thật: một tài sản giảm giá trong vài tháng đầu rồi hồi lại về mức ban đầu.

• Người mua DCA gom được nhiều đơn vị ở vùng giá thấp. Giá vốn trung bình của họ nằm dưới giá ban đầu, nên cuối kỳ họ có lãi trên giấy.
• Người đầu tư một lần mua toàn bộ ở giá ban đầu, nên cuối kỳ gần như hòa vốn.

Nếu đảo kịch bản, giá tăng đều suốt kỳ, kết quả sẽ ngược lại. Người mua toàn bộ từ đầu có giá vốn thấp hơn, vì DCA phải mua dần ở các mức giá ngày càng cao. Hãy thử cả hai kịch bản trong công cụ phía trên.

DCA hay đầu tư một lần: khác nhau ở đâu

Với người có thu nhập đều nhưng không có sẵn khoản lớn, DCA thường là cách đầu tư tự nhiên: trích một phần thu nhập mỗi kỳ. Câu hỏi "DCA hay đầu tư một lần" chỉ thực sự đặt ra khi bạn đã có sẵn một khoản tiền lớn.

Quy tắc thường dùng khi làm DCA

• Có quỹ dự phòng trước. Tiền dùng để DCA nên là tiền không cần dùng trong thời gian dài. Ai buộc phải bán vào lúc giá thấp sẽ mất đúng lợi thế mà DCA tạo ra.
• Cố định số tiền và lịch mua. Bạn quyết định một lần rồi làm theo, không thay đổi theo tin tức.
• Chọn tài sản trước, không chọn trong lúc mua. DCA không thay thế việc tìm hiểu tài sản. Xem thêm chứng khoán Việt Nam và vàng Việt Nam.
• Tính phí cho mỗi lần mua. Phí giao dịch, chênh lệch mua bán và phí quỹ cộng dồn qua nhiều lần mua.
• Xem lại định kỳ, không xem liên tục. Bạn xem lại tài sản có còn phù hợp mục tiêu không, chứ không phải để đoán đáy.

Những cách DCA và đầu tư một lần có thể thua lỗ

• Tài sản giảm dài hạn và không hồi lại. DCA chỉ kéo giá vốn xuống. Nếu giá tiếp tục thấp hơn giá vốn, bạn vẫn lỗ, và số tiền bị lỗ ngày càng lớn vì bạn liên tục bỏ thêm tiền.
• Lỗ vì mua đều vào tài sản sai. Mua định kỳ một cổ phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp đang suy yếu có thể làm lỗ lớn hơn mua một lần rồi dừng.
• Chi phí cơ hội. Khi thị trường đi lên, phần tiền chờ giải ngân của DCA không tham gia vào đợt tăng đó.
• Phí ăn mòn lợi nhuận. Với khoản mua nhỏ và phí cố định cho mỗi lần mua, phí có thể chiếm tỷ trọng đáng kể.
• Bỏ giữa chừng. Nhiều người dừng mua đúng lúc giá giảm mạnh. Đó lại chính là giai đoạn DCA có tác dụng. Xem tâm lý giao dịch.
• Lạm phát và lãi suất. Tiền chờ đầu tư nằm im có thể mất sức mua. Xem lãi suất và kinh tế VN.

DCA không phải averaging down hay Martingale

DCA dùng số tiền cố định và lịch cố định, không phụ thuộc giá.

Averaging down là chủ động mua thêm khi một vị thế đang lỗ. Với Martingale, khối lượng còn được tăng lên sau mỗi lần lỗ.

Áp dụng các cách này trên CFD hoặc forex có đòn bẩy rất nguy hiểm. Margin bị dùng hết nhanh, vị thế có thể bị đóng bắt buộc (stop-out) và tài khoản có thể mất phần lớn tiền trong thời gian ngắn. Xem quản lý rủi ro.

Mô phỏng tích lũy với lãi kép

Nếu khoản bạn góp định kỳ vào một kênh có lãi suất, như gửi tiết kiệm, công cụ dưới đây tính số dư theo thời gian. Nó tính với khoản góp hằng tháng và lãi kép (lãi được nhập vào gốc để tiếp tục sinh lãi).

Lãi suất bạn nhập là giả định. Lợi suất của cổ phiếu, quỹ hay vàng không cố định, có thể âm, và không đi theo một đường thẳng như mô hình. Xem thêm các công cụ khác tại công cụ tính toán và tổng quan tại tiết kiệm, đầu tư, vay.

Câu hỏi thường gặp

DCA có đảm bảo không lỗ không?

Không. DCA chỉ thay đổi giá vốn trung bình. Nếu giá tài sản thấp hơn giá vốn khi bạn bán, bạn vẫn lỗ.

DCA hay đầu tư một lần cho kết quả tốt hơn?

Không có câu trả lời chung. Kết quả phụ thuộc vào đường đi của giá, điều không ai biết trước. Bạn có thể dùng công cụ so sánh để thấy mỗi cách phản ứng thế nào với các dãy giá giả định khác nhau.

Nên DCA mỗi tuần hay mỗi tháng?

Lịch dày hơn làm giá vốn trung bình mượt hơn nhưng phát sinh phí nhiều lần hơn. Hãy chọn lịch khớp với kỳ nhận thu nhập và cấu trúc phí của nơi bạn mua.

Có thể DCA vào CFD có đòn bẩy không?

DCA được thiết kế cho tài sản bạn sở hữu. Với CFD có đòn bẩy còn có swap, margin và stop-out, nên rủi ro mất tiền nhanh cao hơn nhiều.

Giá vốn trung bình tính thế nào?

Lấy tổng số tiền đã bỏ ra chia cho tổng số đơn vị đã mua. Các thuật ngữ liên quan có tại thuật ngữ tài chính.