Market Maker, STP, ECN: broker khớp lệnh của bạn như thế nào

Mô hình khớp lệnh là gì

Khi bạn đặt lệnh trên MetaTrader, lệnh không đi thẳng ra "thị trường". Nó đến broker, tức công ty trung gian cung cấp nền tảng và giá. Broker sau đó làm một trong các việc sau:

• tự đứng ra làm bên đối ứng của lệnh;
• chuyển lệnh sang một nhà cung cấp thanh khoản (ngân hàng, quỹ, broker lớn hơn);
• đưa lệnh vào một mạng nơi nhiều bên cùng đặt giá mua và giá bán.

Cách xử lý này gọi là mô hình khớp lệnh (execution model). Nó quyết định ai kiếm tiền khi bạn thua, giá được hình thành ra sao và vì sao spread hoặc slippage của bạn khác nhau giữa các broker.

Thị trường forex là thị trường phi tập trung (OTC), không có một sàn giao dịch chung như sàn chứng khoán. Xem thêm tại OTC và sàn tập trung.

Market Maker là gì

Market maker (nhà tạo lập thị trường) là broker tự báo giá mua (Bid và Ask) và tự nhận lệnh của khách. Khi bạn mua, broker bán cho bạn. Khi bạn bán, broker mua của bạn.

Đặc điểm thường gặp:

• spread thường là spread cố định hoặc được broker kiểm soát;
• không có phí hoa hồng riêng, chi phí nằm trong spread;
• lệnh có thể bị requote khi giá chạy nhanh;
• lãi của khách là lỗ của broker, nếu broker không phòng hộ vị thế.

Định nghĩa chính xác hơn: market maker giữ rủi ro thị trường trên sổ sách của chính mình (principal dealing). Họ có thể bù trừ lệnh mua và lệnh bán của các khách khác nhau trong nội bộ, chỉ phòng hộ phần chênh lệch ròng.

STP là gì

STP (Straight Through Processing, xử lý thẳng) là mô hình broker chuyển lệnh của bạn sang một hoặc nhiều nhà cung cấp thanh khoản mà không có bàn dealer can thiệp bằng tay.

Broker STP thường nhận giá từ nhiều nguồn, chọn giá phù hợp rồi cộng thêm phần chênh (markup) vào spread. Lợi nhuận của broker đến từ markup hoặc phí, không đến từ việc khách thua.

Lưu ý: "STP" không phải chuẩn pháp lý. Một broker có thể gọi mình là STP nhưng vẫn giữ một phần lệnh trong nội bộ.

ECN là gì

ECN (Electronic Communication Network, mạng giao dịch điện tử) là mạng nơi nhiều bên tham gia, gồm ngân hàng, quỹ, broker và đôi khi cả khách khác, cùng đặt lệnh mua và bán. Lệnh của bạn được khớp với lệnh đối ứng tốt nhất đang có trong mạng tại thời điểm đó.

Đặc điểm thường gặp:

• spread thả nổi, có lúc rất hẹp, có lúc giãn mạnh;
• broker thu phí hoa hồng theo lot;
• có thể thấy độ sâu thị trường (khối lượng chờ ở từng mức giá);
• không có requote, nhưng có slippage.

Sơ đồ đường đi của lệnh

MARKET MAKER
Trader  -->  Broker (bên đối ứng)
             |
             +--> (tùy chọn) phòng hộ phần ròng với LP

STP
Trader  -->  Broker  -->  LP A / LP B / LP C
             (chọn giá, cộng markup)

ECN
Trader  -->  Broker  -->  Mạng ECN  <--  Ngân hàng, quỹ, broker khác
                         (khớp lệnh với lệnh đối ứng trong mạng)

LP là nhà cung cấp thanh khoản (liquidity provider).

Sàn ECN và STP khác nhau thế nào

Khác biệt cốt lõi giữa ECN và STP: STP chuyển lệnh đến một nhóm LP do broker chọn, còn ECN đưa lệnh vào một mạng nơi nhiều bên cùng cạnh tranh giá. Trên thực tế, nhiều broker dùng hai nhãn này lẫn lộn.

Xung đột lợi ích

Với market maker, khi khách thua thì broker có lợi. Điều này không có nghĩa broker gian lận, nhưng tạo động cơ cần được kiểm soát: báo giá lệch, giãn spread bất thường, trượt giá chỉ theo hướng bất lợi cho khách.

Với STP và ECN, broker kiếm tiền theo khối lượng giao dịch. Xung đột ở đây khác: broker có lợi khi khách giao dịch nhiều, kể cả khi khách thua.

Không mô hình nào loại bỏ hoàn toàn xung đột lợi ích. Điều bạn cần là biết nó nằm ở đâu.

A-book, B-book và thực tế mô hình lai

• A-book: broker chuyển lệnh ra LP, không giữ rủi ro.
• B-book: broker giữ lệnh trong nội bộ, làm bên đối ứng.

Phần lớn broker bán lẻ hiện nay chạy mô hình lai (hybrid). Hệ thống quản lý rủi ro phân loại khách và khối lượng:

• lệnh nhỏ, khách có lịch sử thua thường xuyên: thường giữ ở B-book;
• lệnh lớn hoặc khách có kết quả ổn định: thường chuyển sang A-book;
• một phần lệnh có thể được bù trừ nội bộ, phần còn lại phòng hộ ra ngoài.

Vì vậy, tên tài khoản "ECN" hay "STP" không đảm bảo mọi lệnh của bạn đều ra thị trường bên ngoài. Cách xử lý có thể thay đổi theo thời gian và theo từng khách.

Ảnh hưởng đến spread và slippage

Spread. Spread cố định của market maker dễ dự tính nhưng thường rộng hơn lúc thị trường yên tĩnh. Spread thả nổi của ECN thường hẹp lúc thanh khoản cao, nhưng có thể giãn mạnh khi có tin tức, lúc chuyển phiên hoặc khi mở cửa đầu tuần. Xem spread cố định và thả nổi.

Slippage. Slippage là chênh lệch giữa giá bạn thấy và giá được khớp. Trong mô hình ECN, slippage có thể theo cả hai chiều, có lợi hoặc bất lợi. Nếu slippage gần như chỉ theo chiều bất lợi, đó là dấu hiệu cần xem xét lại broker.

Tổng chi phí. Không so sánh spread đơn thuần. Cộng spread, hoa hồng và swap để có chi phí thật mỗi lệnh. Dùng công cụ tính toán với cùng một cặp tiền, cùng khối lượng lot cho từng loại tài khoản, rồi đọc thêm tổng chi phí giao dịch.

Dù mô hình nào, giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm bạn mất tiền rất nhanh. Mô hình khớp lệnh chỉ thay đổi chi phí và chất lượng khớp lệnh, không thay đổi rủi ro của thị trường. Xem quản lý rủi ro.

Cách kiểm tra mô hình của một broker

• Đọc chính sách khớp lệnh (order execution policy) và tài liệu công bố rủi ro trên trang chính thức của broker.
• Xem broker có công bố là bên đối ứng của lệnh hay không.
• Ghi lại slippage trên chính lệnh của bạn trong một thời gian, kể cả trên tài khoản demo, để thấy chiều trượt giá.
• So sánh spread lúc thị trường yên tĩnh và lúc có tin tức.

Bối cảnh pháp lý tại Việt Nam

NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Ngoài ra, NHNN: nhà đầu tư trên sàn Forex tiếp tay cho hành vi vi phạm và không được pháp luật bảo vệ nếu bị thua lỗ. Điều này áp dụng bất kể broker gọi mình là market maker, STP hay ECN. Đọc thêm tại pháp lý và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Market maker là gì, nói ngắn gọn?

Là broker tự báo giá và tự làm bên đối ứng cho lệnh của khách, thu tiền chủ yếu qua spread.

ECN là gì và vì sao có phí hoa hồng?

ECN là mạng nơi nhiều bên cùng đặt giá. Spread trong mạng thường hẹp, nên broker thu phí hoa hồng theo lot thay vì cộng nhiều vào spread.

STP là gì, có giống ECN không?

Không hẳn. STP chuyển lệnh đến LP do broker chọn và cộng markup vào spread. ECN khớp lệnh trong một mạng nhiều bên.

Sàn ECN có an toàn hơn market maker không?

Mô hình khớp lệnh không quyết định độ an toàn của tiền bạn. Hãy xem cơ quan quản lý, cách giữ tiền khách và tình trạng pháp lý tại nơi bạn sống.

Tài khoản ghi "ECN" thì lệnh của tôi chắc chắn ra thị trường?

Không chắc. Nhiều broker chạy mô hình lai, có thể giữ một phần lệnh trong nội bộ. Hãy đọc chính sách khớp lệnh của broker.

Mô hình nào có slippage ít hơn?

Không có câu trả lời chung. Slippage phụ thuộc thanh khoản, thời điểm, loại lệnh và cách broker xử lý. Lệnh Limit giúp kiểm soát giá khớp, đổi lại lệnh có thể không được khớp.