Nói ngắn gọn
Sàn giao dịch tập trung (exchange) là nơi mọi lệnh mua và bán đi vào cùng một sổ lệnh, được khớp theo quy tắc chung và công khai. Cổ phiếu và hợp đồng tương lai thường được giao dịch theo cách này.
Thị trường OTC (over-the-counter, "phi tập trung") không có sổ lệnh chung. Các bên giao dịch trực tiếp với nhau, thường qua ngân hàng, nhà tạo lập thị trường hoặc broker. Forex và CFD là các ví dụ điển hình.
Khác biệt chính nằm ở ba điểm: giá được hình thành ra sao, bạn nhìn thấy bao nhiêu thông tin, và ai chịu trách nhiệm trả tiền cho bạn.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
So sánh nhanh
| Tiêu chí | Sàn giao dịch tập trung | Thị trường OTC |
|---|---|---|
| Hình thành giá | Khớp lệnh trong một sổ lệnh chung | Báo giá của từng nhà cung cấp thanh khoản hoặc broker |
| Giá | Một giá khớp chung tại một thời điểm | Mỗi nơi có thể báo giá hơi khác nhau |
| Minh bạch | Sổ lệnh, giá khớp và khối lượng được công bố | Thường chỉ thấy báo giá Bid/Ask của nơi mình giao dịch |
| Hợp đồng | Chuẩn hóa theo quy định của sàn | Điều kiện do broker hoặc các bên đặt ra |
| Bên đối ứng | Trung tâm thanh toán bù trừ đứng giữa | Broker hoặc đối tác cụ thể |
| Khối lượng | Khối lượng thật của toàn sàn | Thường chỉ là tick volume (số lần giá thay đổi) |
Hình thành giá (price discovery)
Trên sàn tập trung, giá xuất hiện khi lệnh mua và lệnh bán gặp nhau trong sổ lệnh. Mọi người tham gia cùng tác động lên một mức giá. Cách khớp lệnh (ưu tiên giá, rồi ưu tiên thời gian) được sàn công bố.
Trên OTC, không có "giá chung" chính thức. Ngân hàng lớn và nhà tạo lập thị trường liên tục đưa ra giá Bid và Ask. Broker tổng hợp các báo giá này hoặc tự báo giá, rồi chuyển đến nền tảng của bạn. Vì vậy giá EURUSD trên các broker khác nhau thường gần giống nhau nhưng không trùng tuyệt đối, và spread cũng khác nhau.
Với người có kinh nghiệm: giá OTC phản ánh thanh khoản mà broker tiếp cận được, không phải toàn bộ thị trường. Khi thanh khoản mỏng, ví dụ lúc có tin lớn hoặc đầu tuần, khoảng cách giữa các nguồn báo giá có thể rộng ra, kèm slippage hoặc requote. Xem thêm cách thị trường này vận hành trong Thị trường forex hoạt động.
Độ minh bạch
Sàn tập trung có minh bạch trước giao dịch (bạn thấy các mức giá chờ trong sổ lệnh) và minh bạch sau giao dịch (giá và khối lượng đã khớp được công bố).
Trên OTC, bạn chủ yếu thấy báo giá của broker mình dùng. Không có băng ghi giao dịch toàn thị trường. Chỉ báo "Volume" trên biểu đồ forex trong MetaTrader thường là tick volume, không phải số tiền thật đã giao dịch. Đây là lý do nhiều nhà giao dịch đối chiếu giá giữa các nguồn khác nhau trước khi đánh giá một biến động.
Bên đối ứng (counterparty)
Đây là khác biệt quan trọng nhất về rủi ro.
Trên sàn tập trung, sau khi lệnh khớp, trung tâm thanh toán bù trừ (clearing house) đứng giữa người mua và người bán. Nếu một bên không trả được, cơ chế ký quỹ và quỹ bảo đảm của trung tâm này xử lý trước.
Trên OTC, bên đối ứng của bạn là broker hoặc đối tác mà broker chuyển lệnh tới. Với CFD, bạn không sở hữu tài sản gốc, chỉ có hợp đồng với broker. Rủi ro đối tác là khả năng broker không thực hiện nghĩa vụ, ví dụ không trả tiền rút. Cách broker xử lý lệnh, tự làm đối ứng hay chuyển ra ngoài, được giải thích trong Market Maker, STP, ECN và Broker là gì.
Điều này có ý nghĩa gì với bạn
- Giao dịch OTC forex và CFD thường dùng đòn bẩy. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể mất tiền rất nhanh, kể cả bị Stop Out trước khi kịp phản ứng.
- Mức độ an toàn của bạn phụ thuộc nhiều vào broker: giấy phép, cách giữ tiền khách, cách khớp lệnh.
- Về pháp lý tại Việt Nam: NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Đồng thời, NHNN: nhà đầu tư trên sàn Forex tiếp tay cho hành vi vi phạm và không được pháp luật bảo vệ nếu bị thua lỗ. Xem chi tiết tại Pháp lý và an toàn.
- Nếu muốn so sánh với kênh giao dịch qua sàn tập trung trong nước, xem Forex và chứng khoán và Chứng khoán Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Thị trường OTC là gì?
Là thị trường mà các bên giao dịch trực tiếp với nhau, không qua sổ lệnh chung của một sàn. Forex giao ngay và CFD là ví dụ.
OTC forex có "sàn" không?
Không có sàn trung tâm. Từ "sàn Forex" trong tiếng Việt thường chỉ broker, không phải một sàn giao dịch tập trung.
OTC và exchange khác nhau ở điểm nào quan trọng nhất?
Ở bên đối ứng. Trên sàn tập trung có trung tâm thanh toán bù trừ đứng giữa; trên OTC, bên đối ứng là broker hoặc đối tác của broker.
Vì sao giá trên các broker không giống nhau?
Vì mỗi broker lấy báo giá từ nguồn thanh khoản riêng và đặt spread riêng. Không có một giá khớp chung cho toàn thị trường OTC.
Khối lượng trên biểu đồ forex có đáng tin không?
Thường đó là tick volume, chỉ cho biết giá thay đổi nhiều hay ít, không phải khối lượng tiền thật của toàn thị trường.