Mô hình ba đỉnh, ba đáy: cách nhận diện

Mô hình ba đỉnh, ba đáy là gì

Mô hình ba đỉnh (triple top) và mô hình ba đáy (triple bottom) là các mô hình giá đảo chiều trong phân tích kỹ thuật. Giá chạm cùng một vùng giá nhiều lần nhưng không vượt qua được.

Ba đỉnh: xuất hiện sau một xu hướng tăng. Giá liên tục bị chặn ở một vùng kháng cự (vùng giá mà lực bán thường mạnh lên).
Ba đáy: xuất hiện sau một xu hướng giảm. Giá liên tục được đỡ ở một vùng hỗ trợ (vùng giá mà lực mua thường mạnh lên).

Cấu trúc này gần với mô hình hai đỉnh và mô hình hai đáy, nhưng vùng giá bị kiểm tra thêm một lần trước khi phá vỡ.

Ba đỉnh: mục tiêu đo lường cổ điển là chiều cao của mô hình chiếu từ điểm breakout. Đây chỉ là mức tham chiếu, không phải dự báo; nhiều mô hình thất bại. Ví dụ minh họa: số liệu tự đặt ra để học, không phải giá thực hay điều kiện của sàn.

Vẽ cấu trúc mô hình

Ví dụ dưới đây là hình vẽ minh họa, không phải giá thật.

Cách vẽ:

Đánh dấu các đỉnh A, C, E (hoặc các đáy A, C, E) nằm trong cùng một vùng giá.
Nối các đáy hồi B và D (hoặc các đỉnh hồi B và D) thành đường cổ. Đường cổ có thể nằm ngang hoặc hơi nghiêng.
Mô hình chỉ được coi là hoàn thành khi giá đóng nến vượt qua đường cổ tại điểm F.

Quy tắc nhận diện

Tiêu chí	Ba đỉnh	Ba đáy
Xu hướng trước đó	Tăng	Giảm
Vùng kiểm tra	Kháng cự	Hỗ trợ
Các đỉnh/đáy	Gần ngang nhau, không cần trùng khít	Gần ngang nhau, không cần trùng khít
Đường cổ	Nối các đáy hồi B, D	Nối các đỉnh hồi B, D
Xác nhận	Đóng nến dưới đường cổ	Đóng nến trên đường cổ

Một số điểm người có kinh nghiệm thường xem thêm:

Khoảng cách giữa các đỉnh/đáy: nếu các lần chạm quá sát nhau, cấu trúc dễ chỉ là nhiễu trong một vùng tích lũy.
Khối lượng giao dịch: trên các thị trường có dữ liệu khối lượng đáng tin cậy, khối lượng thường được kỳ vọng giảm dần ở các lần chạm sau và tăng khi phá đường cổ. Với forex phi tập trung, khối lượng tick trên MetaTrader chỉ là số lần thay đổi giá, không phải khối lượng thật.
Khung thời gian: mô hình trên khung lớn thường được coi là có ý nghĩa hơn mô hình trên khung nhỏ. Cần xem cùng một khung khi vẽ và khi xác nhận.

Phương pháp đo mục tiêu (measured move)

Phương pháp cổ điển là một quy ước đo, không phải dự báo:

Đo chiều cao mô hình: khoảng cách từ vùng đỉnh (hoặc vùng đáy) đến đường cổ.
Chiếu khoảng cách đó từ điểm phá vỡ đường cổ theo hướng phá vỡ.

Mức đo được chỉ là một vùng tham chiếu để lập kế hoạch, ví dụ để so với khoảng cách đến điểm vô hiệu. Giá có thể dừng sớm hơn, đi xa hơn hoặc quay ngược ngay. Không có quy ước đo nào đảm bảo kết quả.

Khi nào mô hình bị vô hiệu

Trước khi phá đường cổ: nếu giá đóng nến rõ ràng vượt qua vùng các đỉnh (với ba đỉnh) hoặc xuyên qua vùng các đáy (với ba đáy), cấu trúc đảo chiều không còn hiệu lực. Lúc đó vùng này có thể trở thành vùng bị phá theo hướng xu hướng cũ.
Sau khi phá đường cổ: nếu giá quay lại và đóng nến ở phía bên kia đường cổ, rồi tiếp tục về vùng các đỉnh/đáy, việc phá vỡ đã thất bại.

Nhiều trader đặt điểm cắt lỗ dựa trên các mức vô hiệu này. Cách xác định quy mô lệnh theo khoảng cách cắt lỗ có trong trang quản lý rủi ro.

Phá vỡ giả và các kiểu thất bại thường gặp

Râu nến xuyên đường cổ: giá chọc qua đường cổ trong phiên nhưng đóng nến lại bên trong mô hình. Đây là lý do quy tắc xác nhận dựa trên giá đóng nến.
Phá vỡ không có lực đi tiếp: giá đóng nến qua đường cổ nhưng ngay sau đó đi ngang hoặc quay lại. Khi kiểm tra lại (retest) đường cổ, giá có thể giữ được hoặc không.
Mô hình biến thành hình chữ nhật: giá tiếp tục dao động giữa vùng đỉnh và đường cổ, và cuối cùng phá theo hướng xu hướng cũ. Xem thêm mô hình hình chữ nhật.
Nhận diện quá sớm: gọi tên mô hình khi mới có hai lần chạm và chưa có đường cổ bị phá. Khi đó chưa có mô hình ba đỉnh hay ba đáy, mới chỉ là một vùng giá đang được kiểm tra.
Tin tức và gap: dữ liệu kinh tế hoặc khoảng trống giá có thể đẩy giá vượt qua mọi mức đã vẽ. Xem các loại gap giá.

Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả khi mô hình được vẽ đúng. Có thể luyện cách vẽ và quan sát phá vỡ giả trên tài khoản demo trước khi dùng tiền thật.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình ba đỉnh khác mô hình hai đỉnh thế nào?

Cả hai đều là mô hình đảo chiều tại vùng kháng cự. Mô hình ba đỉnh có thêm một lần giá chạm vùng đó trước khi phá đường cổ, nên thường hình thành lâu hơn.

Các đỉnh có cần bằng nhau tuyệt đối không?

Không. Chỉ cần nằm trong cùng một vùng giá. Nếu đỉnh giữa cao hơn hẳn hai bên, cấu trúc gần với mô hình vai đầu vai hơn.

Mức đo measured move có phải mục tiêu giá chắc chắn không?

Không. Đó là quy ước đo để tham chiếu, không phải dự báo. Giá có thể không đến mức này.

Mô hình ba đáy có phải là tín hiệu mua không?

Không. Đây là một cách mô tả cấu trúc giá. Trang này không đưa ra tín hiệu mua bán. Mọi quyết định cần đi kèm kế hoạch rủi ro riêng.

Có thể tìm các thuật ngữ như đường cổ, retest ở đâu?

Xem trang thuật ngữ tài chính và kiến thức cơ bản.

Mô hình ba đỉnh, ba đáy (triple top, triple bottom)