Bong bóng tài sản (asset bubble) là gì?

Định nghĩa ngắn

Bong bóng tài sản (asset bubble, thường gọi tắt là "bubble") là tình trạng giá một tài sản tăng lên cao hơn nhiều so với giá trị cơ bản của nó, chủ yếu do đầu cơ chứ không phải do lợi nhuận hay dòng tiền thực tế.

Giá trị cơ bản là mức giá mà các yếu tố như lợi nhuận, cổ tức, tiền thuê hay lãi suất có thể giải thích được. Bạn có thể đọc thêm tại Phân tích cơ bản.

Định nghĩa chặt chẽ

Trong tài chính, giá trị cơ bản V của một tài sản là giá trị hiện tại của các dòng tiền kỳ vọng trong tương lai. Phần chênh lệch P − V, với P là giá thị trường, được gọi là thành phần bong bóng. Giá có bong bóng khi phần chênh lệch này lớn, kéo dài và được duy trì bằng kỳ vọng bán lại cho người khác với giá cao hơn.

Mô hình "bong bóng hợp lý" cho thấy bong bóng có thể tồn tại ngay cả khi người mua biết giá đã quá cao, miễn là họ tin rằng vẫn còn người mua tiếp theo.

Ví dụ giả định

Cổ phiếu X có lợi nhuận mỗi cổ phiếu E gần như không đổi qua nhiều quý. Trong cùng thời gian đó, giá P tăng nhanh, khiến tỷ số P/E vượt xa mức trung bình lịch sử của ngành.

• Lý do người mua đưa ra là "giá sẽ còn tăng", không phải dòng tiền của doanh nghiệp.
• Tin tức và mạng xã hội tập trung vào các khoản lãi nhanh, và nhiều người mua lần đầu tham gia.
• Khi dòng tiền mới chậm lại, giá quay về gần V. Người mua ở vùng đỉnh lịch sử chịu khoản lỗ bằng P − V trên mỗi cổ phiếu.

Mức độ lệch thường được đo bằng tỷ lệ (P − V) / V. Khó khăn nằm ở chỗ V chỉ là một ước tính, nên kết quả đo phụ thuộc vào giả định của người tính.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

• Tin tức và báo cáo: bài phân tích về bất động sản, cổ phiếu công nghệ hoặc tiền mã hóa. Báo cáo ổn định tài chính của ngân hàng trung ương thường cảnh báo về "định giá quá cao".
• Biểu đồ trên nền tảng giao dịch: thuật ngữ không hiển thị trực tiếp. Người phân tích nhận diện bong bóng qua đường giá dốc đứng, khối lượng tăng vọt, sau đó là một đợt giảm sâu.
• Lịch sử thị trường: bong bóng dot-com và bong bóng nhà đất trước khủng hoảng tín dụng là hai ví dụ thường được nhắc đến.

Trường hợp khó phân định

• Định giá cao nhưng có cơ sở: tăng trưởng thực có thể khiến giá cao vẫn hợp lý. Thường chỉ sau khi giá sụp đổ, người ta mới khẳng định chắc chắn đó là bong bóng.
• Tài sản không tạo ra dòng tiền: với vàng hay tiền mã hóa, giá trị cơ bản còn gây tranh cãi, nên rất khó đo phần bong bóng.
• Bong bóng so với xu hướng tăng: một thị trường bò không phải lúc nào cũng là bong bóng.

Khi bong bóng vỡ, giá có thể giảm rất nhanh. Với giao dịch CFD và forex có đòn bẩy, khoản lỗ có thể vượt quá dự tính chỉ trong thời gian ngắn. Xem thêm tại Quản lý rủi ro.

Thuật ngữ liên quan

• Điều chỉnh thị trường, Thị trường gấu
• Capitulation (bán tháo đầu hàng), Dead cat bounce, Bắt dao rơi
• Flash Crash, Thiên nga đen, Fat tails và tail risk
• Hiệu ứng lây lan tài chính, Siết chặt tín dụng
• Giá trị sổ sách, Tâm lý giao dịch
• Danh sách đầy đủ: Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Bubble là gì trong chứng khoán?

Đó là tình trạng giá cổ phiếu cao hơn nhiều so với mức mà lợi nhuận và dòng tiền của doanh nghiệp có thể giải thích, chủ yếu do đầu cơ.

Có thể biết trước bong bóng sắp vỡ không?

Không có cách nào xác định chắc chắn. Các dấu hiệu như định giá rất cao hay khối lượng tăng vọt chỉ cho thấy rủi ro, không cho biết thời điểm giá đảo chiều.

Bong bóng tài sản khác điều chỉnh thị trường thế nào?

Bong bóng là trạng thái giá lệch xa khỏi giá trị cơ bản. Điều chỉnh là một đợt giảm giá, có thể xảy ra cả khi thị trường không có bong bóng.

Vì sao bong bóng ảnh hưởng đến cả nền kinh tế?

Khi bong bóng được tài trợ bằng vốn vay, giá sụp đổ có thể gây thua lỗ cho ngân hàng, dẫn đến siết chặt tín dụng và lây lan sang các thị trường khác.