Blockchain là gì? Chuỗi khối giải thích

Blockchain là gì

Blockchain (chuỗi khối) là một sổ cái ghi giao dịch. Sổ cái này được nhiều máy tính cùng lưu giữ và cập nhật, và các giao dịch được gom thành từng khối nối tiếp nhau theo thứ tự thời gian.

Mỗi khối chứa dữ liệu giao dịch, dấu thời gian và mã băm (hash) của khối trước. Mã băm là chuỗi ký tự được tính từ dữ liệu. Chỉ cần dữ liệu thay đổi, dù rất ít, mã băm cũng đổi hoàn toàn. Vì các khối nối với nhau qua mã băm, muốn sửa một khối cũ thì phải tính lại mọi khối phía sau. Đồng thời các máy khác trong mạng phải chấp nhận bản sửa đó.

Định nghĩa chính xác hơn

Về mặt kỹ thuật, blockchain là một dạng sổ cái phân tán (DLT) có các đặc điểm sau:

Dữ liệu chỉ được thêm vào, không ghi đè lên dữ liệu cũ.
Các nút (node) đạt đồng thuận về khối hợp lệ tiếp theo qua một cơ chế đồng thuận, ví dụ Proof of Work hoặc Proof of Stake.
Quyền sở hữu được xác thực bằng chữ ký số, tức cặp khóa công khai và khóa riêng.

Ví dụ giả định

An muốn chuyển BTC cho Bình.

Ví của An tạo một giao dịch và ký bằng khóa riêng của An.
Giao dịch được phát lên mạng và nằm chờ trong vùng giao dịch chưa xác nhận.
Một nút gom giao dịch này cùng các giao dịch khác vào khối mới. Khối mới chứa mã băm của khối liền trước.
Các nút khác kiểm tra chữ ký và số dư của An. Nếu hợp lệ, họ thêm khối mới vào bản sổ cái của mình.
Mỗi khối được thêm sau đó gọi là một xác nhận (confirmation). Càng nhiều xác nhận, việc đảo ngược giao dịch càng khó.

Nếu An cố sửa khối cũ để "lấy lại" số BTC đã chuyển, mã băm của khối đó sẽ thay đổi. Chuỗi phía sau mất liên kết và mạng sẽ từ chối bản sửa.

Bạn gặp thuật ngữ này ở đâu

Ví và trình duyệt khối (block explorer): bạn thấy mã giao dịch (TxID), số xác nhận và phí mạng. Xem ví crypto và phí gas.
Tin tức: các bài về Bitcoin halving, DeFi, altcoin hay tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương.
Nền tảng giao dịch: khi giao dịch CFD tiền mã hóa, bạn không sở hữu coin. Lệnh của bạn cũng không được ghi lên blockchain, vì bạn chỉ giao dịch theo biến động giá. CFD có đòn bẩy có thể làm bạn mất tiền rất nhanh. Xem quản lý rủi ro.

Trường hợp đặc biệt

Không phải mọi DLT đều là blockchain. Một số hệ thống dùng cấu trúc đồ thị (DAG) thay cho chuỗi khối.
Mạng công khai và mạng cấp phép: trên blockchain công khai, ai cũng có thể chạy nút. Blockchain cấp phép chỉ cho phép các bên được chọn tham gia.
"Không thể sửa" chỉ đúng trên thực tế, không tuyệt đối. Nếu một bên kiểm soát phần lớn sức mạnh đồng thuận (tấn công đa số), họ có thể viết lại các khối gần đây. Với nhiều mạng, tính cuối cùng (finality) mang tính xác suất.
Fork: khi các nút không thống nhất quy tắc, chuỗi có thể tách nhánh.
Dữ liệu đầu vào: blockchain chỉ bảo đảm dữ liệu không bị sửa sau khi đã ghi. Nó không bảo đảm dữ liệu đó đúng ngay từ đầu.

Thuật ngữ liên quan

Tiền pháp định · Bù trừ và thanh toán · Đối tác trung tâm (CCP) · Đối tác giao dịch · Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Chuỗi khối là gì?

Chuỗi khối là tên tiếng Việt của blockchain. Đó là sổ cái giao dịch được nhiều máy cùng lưu giữ, trong đó các khối nối với nhau bằng mã băm.

Blockchain và Bitcoin có phải là một?

Không. Bitcoin là một loại tài sản mã hóa chạy trên blockchain riêng của nó. Công nghệ blockchain còn được dùng cho các mạng và ứng dụng khác.

Giao dịch trên blockchain có hủy được không?

Thông thường không. Sau khi giao dịch đã có xác nhận, muốn đảo ngược thì cần đồng thuận của mạng, và điều này rất khó xảy ra.

Blockchain có bảo đảm an toàn cho tiền của tôi không?

Không hoàn toàn. Nếu khóa riêng bị lộ, người khác có thể chuyển tài sản đi và giao dịch đó vẫn hợp lệ trên chuỗi.