CBDC là gì? Tiền số ngân hàng trung ương

Định nghĩa ngắn

CBDC (Central Bank Digital Currency), hay tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương, là tiền pháp định ở dạng số do chính ngân hàng trung ương phát hành và chịu trách nhiệm.

Báo chí Việt Nam đôi khi gọi CBDC là "tiền số quốc gia". CBDC có cùng đơn vị tiền với tiền mặt và có giá trị ngang tiền mặt: một đồng CBDC luôn bằng một đồng tiền giấy. Nó không phải là một đồng tiền mã hóa mới có giá tự do lên xuống.

Định nghĩa chính xác hơn

Về mặt kế toán, CBDC là khoản nợ trực tiếp của ngân hàng trung ương đối với người nắm giữ. Đây là điểm khác cơ bản so với tiền trong tài khoản ngân hàng thương mại: số dư đó là khoản nợ của ngân hàng thương mại đối với bạn, không phải của ngân hàng trung ương.

Thường người ta phân biệt:

CBDC bán lẻ (retail): người dân và doanh nghiệp dùng để thanh toán hằng ngày, qua ví điện tử.
CBDC bán buôn (wholesale): chỉ ngân hàng và tổ chức tài chính dùng để thanh toán liên ngân hàng và quyết toán giao dịch.

CBDC có thể chạy trên blockchain hoặc trên hệ thống sổ cái tập trung truyền thống. Công nghệ không quyết định một đồng tiền có phải CBDC hay không. Điều quyết định là ai phát hành và ai chịu nghĩa vụ thanh toán.

Ví dụ giả định

Giả sử một quốc gia phát hành CBDC bán lẻ. Chị An nạp tiền từ tài khoản ngân hàng thương mại vào ví CBDC, rồi trả tiền mua hàng tại một cửa hàng.

Trước khi nạp: số dư ngân hàng của chị là khoản nợ của ngân hàng thương mại.
Sau khi nạp: phần tiền trong ví là khoản nợ của ngân hàng trung ương, giống như khi chị rút tiền mặt.
Khi thanh toán: tiền chuyển từ ví chị sang ví cửa hàng, giá trị không đổi và không có tỷ giá giữa CBDC với tiền mặt.

Nếu ngân hàng thương mại gặp khó khăn, phần tiền trong ví CBDC không chịu rủi ro của ngân hàng đó. Vì vậy các nhà nghiên cứu lo ngại CBDC có thể làm rút tiền hàng loạt diễn ra nhanh hơn. Nhiều thiết kế đặt hạn mức nắm giữ để hạn chế rủi ro này.

Trường hợp dễ nhầm

Loại	Ai phát hành	Có phải CBDC?
Tiền trong tài khoản ngân hàng	Ngân hàng thương mại	Không
Stablecoin	Công ty tư nhân	Không
Bitcoin, altcoin	Không có cơ quan phát hành trung tâm	Không
Dự trữ của ngân hàng tại ngân hàng trung ương	Ngân hàng trung ương	Đã là tiền số, nhưng thường không gọi là CBDC mới

Stablecoin neo theo đô la vẫn là khoản nợ của tổ chức phát hành tư nhân, nên có rủi ro đối tác (counterparty).

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

Tin tức vĩ mô: thông báo nghiên cứu hoặc thử nghiệm CBDC của các ngân hàng trung ương, ví dụ đồng nhân dân tệ số (e-CNY) hay dự án euro số.
Báo cáo phân tích: bàn về tác động tới hệ thống dự trữ một phần, thanh toán quốc tế và đô la hóa. Xem thêm phân tích cơ bản.
Thị trường tiền mã hóa: tin về CBDC đôi khi được nhắc khi bàn về stablecoin và DeFi. Tình trạng pháp lý và tiến độ CBDC tại Việt Nam cần được kiểm tra trên trang chính thức của Ngân hàng Nhà nước.

CBDC không phải là sản phẩm để giao dịch trên nền tảng MetaTrader. Nếu bạn giao dịch CFD tiền mã hóa, hãy nhớ rằng giao dịch CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp

CBDC là gì, nói ngắn gọn?

CBDC là tiền của ngân hàng trung ương ở dạng số, có giá trị ngang tiền mặt.

CBDC có phải là tiền mã hóa không?

Không. Tiền mã hóa như Bitcoin không có cơ quan phát hành trung tâm và giá dao động tự do. CBDC do ngân hàng trung ương phát hành và luôn ngang giá với đồng tiền quốc gia.

CBDC có trả lãi không?

Tùy thiết kế của từng quốc gia. Nhiều đề xuất không trả lãi để CBDC không cạnh tranh trực tiếp với tiền gửi ngân hàng.

"Tiền số quốc gia" có cùng nghĩa với CBDC không?

Trên báo chí, hai cách gọi thường được dùng với cùng nghĩa. Khi đọc văn bản chính thức, hãy kiểm tra định nghĩa mà văn bản đó sử dụng.

Việt Nam đã phát hành CBDC chưa?

Trang này không đưa ra kết luận về điều đó. Hãy kiểm tra thông tin hiện hành trên trang chính thức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.