Counterparty (bên đối ứng) là gì?

Định nghĩa ngắn

Counterparty (bên đối ứng, đối tác giao dịch) là bên ở phía bên kia của giao dịch: khi bạn mua thì counterparty là bên bán cho bạn, và ngược lại.

Mọi hợp đồng mua bán, hoán đổi hay phái sinh đều có bên đối ứng. Giao dịch chỉ hoàn tất khi bên đó thực hiện đúng nghĩa vụ của mình: giao tài sản hoặc thanh toán tiền.

Định nghĩa chính xác cho người đã có kinh nghiệm

Về mặt pháp lý, counterparty là pháp nhân hoặc cá nhân có nghĩa vụ trực tiếp với bạn theo hợp đồng. Bên này không nhất thiết là người có ý định ngược với bạn trên thị trường.

• Sàn niêm yết: sau khi khớp lệnh, đối tác trung tâm (CCP) thường đứng giữa người mua và người bán. CCP trở thành bên đối ứng của mỗi người. Xem thêm bù trừ và thanh toán.
• Thị trường phi tập trung (OTC): không có CCP bắt buộc. Bên đối ứng là ngân hàng, dealer hoặc nhà môi giới trực tiếp ký hợp đồng với bạn.
• CFD và forex bán lẻ: bên đối ứng của khách hàng thường là chính nhà môi giới. Nhà môi giới có thể tự giữ rủi ro hoặc chuyển rủi ro sang nhà cung cấp thanh khoản. Cách xử lý này được mô tả trong bài A-book và B-book.

Rủi ro đối tác là gì

Rủi ro đối tác (counterparty risk) là khả năng bên đối ứng không thực hiện nghĩa vụ trước hoặc khi đến hạn thanh toán. Nguyên nhân có thể là vỡ nợ, bị phong tỏa hoặc ngừng hoạt động.

Rủi ro này gồm hai phần:

• Rủi ro trước thanh toán: bên đối ứng vỡ nợ khi hợp đồng còn hiệu lực. Bạn mất phần lãi chưa nhận và phải tìm hợp đồng thay thế với giá mới.
• Rủi ro thanh toán: bạn đã chuyển tiền hoặc tài sản nhưng bên kia không giao lại phần của họ.

Để giảm rủi ro này, các bên dùng tài sản thế chấp, ký quỹ, bù trừ qua CCP và giới hạn mức độ rủi ro (exposure) với từng đối tác. Khi nhiều đối tác lớn cùng gặp khó khăn, tổn thất có thể lan rộng. Hiện tượng này là hiệu ứng lây lan, từng thấy rõ khi Lehman Brothers sụp đổ.

Ví dụ giả định

Nhà đầu tư A ký hợp đồng kỳ hạn OTC với ngân hàng B để mua USD vào một ngày trong tương lai, theo tỷ giá chốt hôm nay. Ngân hàng B là counterparty của A.

Đến hạn, USD đã tăng giá nên hợp đồng có lợi cho A. Nhưng nếu B vỡ nợ trước ngày đó, A không nhận được USD theo giá đã chốt. A phải mua USD trên thị trường với giá cao hơn. Khoản chênh lệch đó là tổn thất do rủi ro đối tác.

Nếu cùng giao dịch được bù trừ qua CCP, A vẫn được thanh toán vì CCP chịu nghĩa vụ thay cho B.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

• Hợp đồng và điều khoản khách hàng: mục ghi rõ ai là bên đối ứng, thường là "chúng tôi hoạt động với tư cách bên đối ứng".
• Báo cáo tài chính ngân hàng: khoản mục rủi ro tín dụng đối tác và các điều chỉnh định giá liên quan.
• Tin tức: khi một ngân hàng, quỹ hay sàn giao dịch gặp khó khăn, báo chí đánh giá những đối tác nào có exposure với bên đó.

Trường hợp đặc biệt ở Việt Nam

Với người giao dịch CFD tại Việt Nam qua nhà môi giới nước ngoài, bên đối ứng là một pháp nhân ở nước ngoài. Về giấy phép, NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Ngoài ra, NHNN: nhà đầu tư trên sàn Forex tiếp tay cho hành vi vi phạm và không được pháp luật bảo vệ nếu bị thua lỗ.

Khi có tranh chấp với bên đối ứng, người giao dịch khó dựa vào cơ chế bảo vệ trong nước. Giao dịch có đòn bẩy còn có thể làm mất tiền rất nhanh. Xem thêm Quy định và an toàn và Quản lý rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

Counterparty và broker có phải là một?

Không nhất thiết. Broker có thể chỉ chuyển lệnh của bạn đến bên khác. Broker cũng có thể tự làm bên đối ứng, điều này phổ biến với CFD. Bạn cần đọc điều khoản khách hàng để biết ai là bên đối ứng.

Rủi ro đối tác có biến mất khi giao dịch trên sàn có CCP không?

Không biến mất, nhưng giảm nhiều. Rủi ro được chuyển sang CCP, và CCP có quỹ bảo đảm cùng yêu cầu ký quỹ để chịu tổn thất.

Bên đối ứng có luôn muốn bạn thua lỗ không?

Không. Bên đối ứng chỉ là bên có nghĩa vụ ngược chiều trong hợp đồng. Họ có thể đã phòng ngừa rủi ro ở nơi khác và không bị ảnh hưởng bởi kết quả giao dịch của bạn.

Tôi tìm thêm thuật ngữ liên quan ở đâu?

Xem Thuật ngữ tài chính, Phái sinh và Ngân hàng lưu ký.