Tiền fiat là gì? Tiền pháp định

Định nghĩa ngắn

Tiền fiat (fiat money, tiền pháp định) là tiền do nhà nước phát hành, có giá trị nhờ luật pháp và niềm tin của người dùng, không nhờ một hàng hóa như vàng hay bạc đứng sau.

VND, USD, EUR, JPY đều là tiền fiat.

Định nghĩa chính xác hơn

Về mặt kinh tế, tiền fiat có các đặc điểm sau:

Không có quyền chuyển đổi: người cầm tiền không có quyền đổi tiền lấy một lượng hàng hóa cố định tại ngân hàng trung ương.
Là phương tiện thanh toán hợp pháp (legal tender): luật buộc chấp nhận tiền này khi thanh toán và trả nợ trong nước.
Cung tiền do chính sách quyết định: ngân hàng trung ương điều chỉnh lượng tiền và lãi suất. Lượng tiền không bị giới hạn bởi trữ lượng vàng.

Cần phân biệt "fiat" và "legal tender". Fiat nói về việc tiền không được bảo đảm bằng hàng hóa. Legal tender nói về địa vị pháp lý của tiền. Một đồng tiền có thể có cả hai đặc điểm, như hầu hết tiền tệ hiện nay. Trong lịch sử cũng có tiền chỉ có một trong hai.

Ví dụ cụ thể (giả định)

Giả sử bạn cầm một tờ tiền mệnh giá bất kỳ.

Dưới chế độ bản vị vàng: bạn có thể mang tờ tiền đến ngân hàng phát hành và đổi lấy một lượng vàng được quy định trước. Giá trị của tờ tiền gắn với vàng.
Dưới chế độ tiền fiat: ngân hàng chỉ đổi tờ tiền đó lấy các tờ tiền khác có cùng mệnh giá. Tờ tiền mua được bao nhiêu hàng hóa phụ thuộc vào giá cả trên thị trường.

Khi giá cả tăng (lạm phát), cùng một tờ tiền mua được ít hàng hơn, dù mệnh giá không đổi. Nếu muốn thử với số liệu cụ thể, hãy dùng các công cụ tính toán.

Tiền fiat và crypto

Tiêu chí	Tiền fiat	Crypto (như Bitcoin)
Bên phát hành	Nhà nước, ngân hàng trung ương	Mạng phi tập trung, theo quy tắc của giao thức
Cơ sở giá trị	Luật pháp và niềm tin vào nhà phát hành	Cung cầu thị trường và niềm tin vào mạng
Cung tiền	Do chính sách điều chỉnh	Thường do mã nguồn quy định
Địa vị pháp lý	Là phương tiện thanh toán hợp pháp	Tùy quốc gia, thường không phải

Một số trường hợp dễ nhầm lẫn:

Stablecoin: là token mã hóa neo giá vào một đồng fiat. Bản thân stablecoin không phải tiền fiat.
CBDC: là dạng kỹ thuật số của tiền fiat, do ngân hàng trung ương phát hành.
Đô la hóa và currency board: một nước dùng hoặc neo vào tiền fiat của nước khác. Cơ chế này vẫn thuộc hệ thống fiat.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

Nền tảng giao dịch: tiền tệ tài khoản thường là một đồng fiat như USD. Với CFD tiền mã hóa, giá crypto thường được niêm yết theo một đồng fiat. Giao dịch CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh.
Sàn crypto: mục "nạp/rút fiat" là nạp hoặc rút bằng tiền ngân hàng, không phải bằng token.
Tin tức và báo cáo: thuật ngữ này hay xuất hiện trong các bài về lạm phát, chính sách tiền tệ và hệ thống Bretton Woods, hệ thống mà sự chấm dứt đã mở ra kỷ nguyên tiền fiat hiện đại.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp

Tiền pháp định là gì?

Là tên tiếng Việt của tiền fiat. Đây là tiền có giá trị nhờ luật pháp quy định, không nhờ hàng hóa bảo đảm.

VND có phải tiền fiat không?

Có. VND do ngân hàng trung ương phát hành và không đổi được lấy vàng theo một tỷ lệ cố định.

Bitcoin có phải tiền fiat không?

Không. Bitcoin không do nhà nước phát hành. Ở hầu hết các nước, Bitcoin cũng không phải phương tiện thanh toán hợp pháp.

Tiền fiat có mất giá không?

Có thể. Sức mua của tiền fiat giảm khi lạm phát tăng. Mức giảm phụ thuộc vào chính sách tiền tệ và tình hình kinh tế.

Tiền fiat (tiền pháp định) là gì?