Định nghĩa ngắn
Đô la hóa (dollarization) là việc người dân, doanh nghiệp hoặc nhà nước dùng đô la Mỹ thay cho đồng nội tệ, hoặc dùng song song với nội tệ, để tiết kiệm, định giá, thanh toán hay vay nợ.
Nội tệ ở đây là đồng tiền pháp định do ngân hàng trung ương trong nước phát hành. Xem thêm: tiền pháp định.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Ví dụ giả định
Một quốc gia giả định có đồng nội tệ mất giá liên tục so với đô la Mỹ.
- Một hộ gia đình chuyển tiền tiết kiệm từ nội tệ sang tiền gửi bằng đô la để giữ sức mua.
- Chủ nhà niêm yết giá thuê căn hộ bằng đô la, dù người thuê vẫn trả bằng nội tệ theo tỷ giá trong ngày.
- Một doanh nghiệp vay bằng đô la vì lãi suất thấp hơn, nhưng doanh thu lại bằng nội tệ.
Khi nội tệ tiếp tục mất giá, khoản nợ của doanh nghiệp tính theo nội tệ tăng lên, dù số đô la nợ không đổi. Đây là rủi ro tỷ giá do lệch đồng tiền giữa tài sản và nợ, một hệ quả điển hình của đô la hóa tín dụng.
Định nghĩa chính thức và các dạng
Trong kinh tế học, đô la hóa nền kinh tế thường được chia theo mức độ và chức năng của tiền.
| Dạng | Nội dung |
|---|---|
| Đô la hóa toàn phần (chính thức) | Nhà nước bỏ nội tệ hoặc công nhận đô la là tiền pháp định duy nhất |
| Đô la hóa một phần | Đô la lưu hành song song, nội tệ vẫn là tiền pháp định |
| Đô la hóa tiền gửi | Tỷ trọng tiền gửi ngoại tệ trong tổng tiền gửi ngân hàng cao |
| Đô la hóa tín dụng | Tỷ trọng cho vay bằng ngoại tệ cao |
| Đô la hóa thanh toán | Giá cả và giao dịch hằng ngày được niêm yết hoặc trả bằng đô la |
Giới nghiên cứu còn phân biệt thay thế tài sản (giữ đô la như kho giá trị) và thay thế tiền tệ (dùng đô la như phương tiện thanh toán).
Trường hợp biên
- Đồng tiền khác đô la: dùng euro thay nội tệ gọi là "euro hóa"; nghĩa rộng của "đô la hóa" bao gồm mọi ngoại tệ mạnh.
- Neo tỷ giá không phải đô la hóa: nội tệ vẫn tồn tại, chỉ được gắn với đô la. Xem chế độ currency board và neo tỷ giá bò trườn.
- Phi đô la hóa (de-dollarization): quá trình ngược lại, ở cấp hộ gia đình hoặc ở cấp dự trữ quốc tế.
Khi đô la hóa toàn phần, ngân hàng trung ương gần như mất công cụ lãi suất và tỷ giá riêng, cũng như thu nhập từ phát hành tiền.
Thuật ngữ xuất hiện ở đâu
- Báo cáo kinh tế: chỉ số đô la hóa thường đo bằng tỷ trọng tiền gửi hoặc tín dụng ngoại tệ, thấy trong báo cáo của ngân hàng trung ương và tổ chức quốc tế về thị trường mới nổi.
- Tin tức: báo chí kinh tế Việt Nam dùng các cụm như "đô la hóa nền kinh tế" hay "chống đô la hóa" khi nói về chính sách quản lý ngoại tệ và vàng.
- Nền tảng giao dịch: khái niệm gần nhất là tiền tệ tài khoản. Nhiều tài khoản giao dịch được tính bằng USD. Đây là lựa chọn của từng tài khoản, không phải đô la hóa nền kinh tế. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh.
Thuật ngữ liên quan
- Mất giá tiền tệ và phá giá, nâng giá
- Hệ thống Bretton Woods: bối cảnh lịch sử của vai trò đô la
- Lý thuyết Dollar Smile
- Tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương
- Thuật ngữ tài chính
Câu hỏi thường gặp
Đô la hóa là gì, nói ngắn gọn?
Là việc dùng đô la Mỹ thay cho nội tệ hoặc song song với nội tệ trong tiết kiệm, thanh toán và vay nợ.
Nền kinh tế đô la hóa khác nền kinh tế neo tỷ giá thế nào?
Neo tỷ giá vẫn giữ nội tệ và gắn giá trị của nó với đô la. Đô la hóa toàn phần thì bỏ hẳn nội tệ.
Đô la hóa có lợi hay có hại?
Đô la hóa có thể giúp ổn định giá cả khi nội tệ mất niềm tin. Đổi lại, nhà nước mất bớt công cụ điều hành tiền tệ, và người vay nợ ngoại tệ gánh rủi ro tỷ giá.
Tài khoản giao dịch bằng USD có phải là đô la hóa không?
Không. Đó là tiền tệ tài khoản, tức đơn vị dùng để tính số dư và lãi lỗ của tài khoản đó.