Chỉ số P/E, P/B, EPS, ROE: định nghĩa, công thức và giới hạn

Chỉ số định giá cổ phiếu dùng để làm gì

Chỉ số định giá cổ phiếu so sánh giá thị trường của cổ phiếu với kết quả kinh doanh hoặc tài sản của doanh nghiệp. Chúng giúp trả lời câu hỏi: nhà đầu tư đang trả bao nhiêu tiền cho mỗi đồng lợi nhuận hoặc mỗi đồng vốn chủ sở hữu.

Các chỉ số này lấy dữ liệu từ báo cáo tài chính. Nếu bạn chưa quen với bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh, hãy đọc trước cách đọc báo cáo tài chính và cổ phiếu là gì.

Trang này không đưa ra mức "rẻ" hay "đắt" cố định cho bất kỳ mã nào. Số liệu thực tế của từng doanh nghiệp cần lấy từ báo cáo tài chính đã công bố, kèm ngày của kỳ báo cáo.

EPS là gì

EPS (Earnings Per Share) là lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu. Đây là nền tảng để tính P/E.

Công thức:

EPS = (Lợi nhuận sau thuế − Cổ tức cổ phiếu ưu đãi) / Số cổ phiếu phổ thông đang lưu hành bình quân trong kỳ

Những điểm cần chú ý:

• EPS cơ bản và EPS pha loãng. EPS pha loãng tính thêm các cổ phiếu có thể phát sinh từ trái phiếu chuyển đổi, quyền chọn cho nhân viên hoặc chứng quyền. Khi doanh nghiệp có nhiều công cụ chuyển đổi, EPS pha loãng phản ánh sát hơn phần lợi nhuận của cổ đông hiện tại.
• Số cổ phiếu bình quân, không phải số cuối kỳ. Doanh nghiệp phát hành thêm hoặc mua lại cổ phiếu giữa kỳ sẽ làm số bình quân khác số cuối kỳ.
• Điều chỉnh khi chia tách. Sau khi chia tách cổ phiếu hoặc trả cổ tức bằng cổ phiếu, EPS các kỳ trước cần được điều chỉnh để so sánh được. Xem thêm chia tách cổ phiếu, quyền mua.
• Lợi nhuận bất thường. Lãi từ bán tài sản, hoàn nhập dự phòng hay đánh giá lại khoản đầu tư có thể đẩy EPS lên trong một kỳ mà không lặp lại. Nên tách phần lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chính.
• Trích quỹ khen thưởng, phúc lợi. Ở Việt Nam, một số doanh nghiệp trừ phần trích quỹ này khỏi lợi nhuận khi tính EPS, nên EPS từ các nguồn dữ liệu khác nhau có thể không khớp.

P/E là gì

P/E (Price to Earnings) là tỷ lệ giá trên lợi nhuận mỗi cổ phiếu.

Công thức:

P/E = Giá thị trường của cổ phiếu / EPS

Cách hiểu đơn giản: P/E cho biết nhà đầu tư trả bao nhiêu đồng cho mỗi đồng lợi nhuận hiện tại. P/E cao thường phản ánh kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận cao, hoặc mức giá đang chứa nhiều kỳ vọng. P/E thấp có thể do thị trường lo ngại lợi nhuận sẽ giảm.

Các loại P/E:

• P/E quá khứ (trailing): dùng EPS lũy kế các quý gần nhất trong năm vừa qua.
• P/E dự phóng (forward): dùng EPS ước tính cho kỳ tới. Con số này phụ thuộc vào giả định của người dự phóng.

P/E bỏ sót những gì:

• Không có ý nghĩa khi doanh nghiệp lỗ (EPS âm).
• Không phản ánh nợ vay. Hai doanh nghiệp cùng P/E có thể có rủi ro tài chính rất khác nhau. Người phân tích thường xem thêm EV/EBITDA, trong đó EV gồm cả nợ ròng.
• Không phản ánh dòng tiền. Lợi nhuận kế toán có thể cao trong khi tiền thu về thấp do khoản phải thu tăng.
• Phụ thuộc vào chu kỳ. Ở đỉnh chu kỳ, lợi nhuận cao làm P/E trông thấp; ở đáy chu kỳ thì ngược lại.

P/B là gì

P/B (Price to Book) là tỷ lệ giá trên giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu.

Công thức:

BVPS (giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu) = Vốn chủ sở hữu / Số cổ phiếu đang lưu hành

P/B = Giá thị trường của cổ phiếu / BVPS

Vốn chủ sở hữu là phần tài sản còn lại sau khi trừ hết nợ phải trả. P/B cho biết thị trường định giá doanh nghiệp cao hay thấp hơn giá trị ghi trên sổ sách.

P/B bỏ sót những gì:

• Tài sản vô hình. Thương hiệu, công nghệ, dữ liệu khách hàng thường không được ghi đầy đủ trên bảng cân đối. Doanh nghiệp công nghệ, hàng tiêu dùng thường có P/B cao vì lý do này.
• Chất lượng tài sản. Hàng tồn kho khó bán, khoản phải thu khó đòi hay dự án bất động sản chậm triển khai vẫn nằm trong vốn chủ sở hữu theo giá trị sổ sách.
• Vốn chủ sở hữu âm. Khi lỗ lũy kế lớn, P/B mất ý nghĩa.
• Mua lại cổ phiếu. Doanh nghiệp mua lại nhiều cổ phiếu quỹ làm vốn chủ sở hữu giảm, khiến P/B tăng dù hoạt động kinh doanh không đổi.

ROE là gì

ROE (Return on Equity) là tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Chỉ số này đo hiệu quả doanh nghiệp dùng vốn của cổ đông để tạo ra lợi nhuận.

Công thức:

ROE = Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân trong kỳ

Dùng vốn chủ sở hữu bình quân (đầu kỳ cộng cuối kỳ, chia đôi) sẽ chính xác hơn dùng số cuối kỳ, nhất là khi doanh nghiệp vừa tăng vốn.

Phân tích DuPont

Người phân tích thường tách ROE thành các thành phần để biết ROE cao đến từ đâu:

ROE = Biên lợi nhuận ròng × Vòng quay tài sản × Đòn bẩy tài chính

• Biên lợi nhuận ròng = Lợi nhuận sau thuế / Doanh thu
• Vòng quay tài sản = Doanh thu / Tổng tài sản bình quân
• Đòn bẩy tài chính = Tổng tài sản bình quân / Vốn chủ sở hữu bình quân

Một ROE cao nhờ biên lợi nhuận tốt khác với ROE cao nhờ vay nợ nhiều. Trường hợp sau đi kèm rủi ro lớn hơn khi lãi suất tăng hoặc doanh thu giảm. Bối cảnh lãi suất trong nước xem tại lãi suất và kinh tế Việt Nam.

Mối liên hệ giữa P/B, P/E và ROE

Khi EPS và BVPS tính trên cùng một cơ sở:

P/B = P/E × ROE

Từ đây có thể thấy: doanh nghiệp có ROE cao thường được định giá P/B cao hơn. Một mức P/B thấp đi kèm ROE thấp không nhất thiết là "rẻ"; nó có thể chỉ phản ánh hiệu quả sử dụng vốn kém.

Bảng tóm tắt

Khác biệt giữa các ngành

So sánh chỉ số chỉ có ý nghĩa giữa các doanh nghiệp cùng ngành, cùng mô hình kinh doanh.

• Ngân hàng: tài sản chủ yếu là khoản cho vay và chứng khoán, nên P/B và ROE được dùng nhiều hơn P/E. Cần xem thêm chất lượng tài sản như nợ xấu, mức trích lập dự phòng và tỷ lệ an toàn vốn. Đòn bẩy của ngân hàng tự nhiên cao hơn doanh nghiệp sản xuất.
• Bất động sản: lợi nhuận được ghi nhận khi bàn giao dự án, nên EPS có thể tăng vọt một kỳ rồi giảm mạnh kỳ sau. P/E của một năm đơn lẻ dễ gây hiểu nhầm; người phân tích thường xem giá trị quỹ đất, tiến độ dự án và nợ vay.
• Ngành chu kỳ (thép, hóa chất, vận tải biển): P/E thấp nhất thường xuất hiện khi lợi nhuận ở đỉnh. P/B và lợi nhuận bình quân qua cả chu kỳ cho bức tranh đầy đủ hơn.
• Công nghệ, hàng tiêu dùng: tài sản hữu hình ít, nên P/B cao là bình thường. P/E và tốc độ tăng trưởng lợi nhuận được chú ý hơn.
• Tiện ích (điện, nước): lợi nhuận ổn định, cổ tức đều, nên nhà đầu tư thường xem thêm tỷ suất cổ tức. Xem cổ tức là gì.

Những sai lầm thường gặp

• Dùng một chỉ số duy nhất để kết luận cổ phiếu rẻ hay đắt.
• So P/E giữa ngân hàng và công ty phần mềm.
• Không kiểm tra lợi nhuận đến từ hoạt động chính hay từ khoản bất thường.
• Lấy số liệu từ các nguồn khác nhau mà không biết mỗi nguồn tính EPS theo cách nào.
• Bỏ qua dòng tiền và nợ vay.

Chỉ số định giá là công cụ mô tả, không phải dự báo giá. Giá cổ phiếu có thể giảm dù các chỉ số trông hợp lý. Nếu bạn giao dịch cổ phiếu hoặc chỉ số qua CFD có đòn bẩy, khoản lỗ có thể lớn nhanh hơn số vốn bỏ ra ban đầu dự tính; hãy đọc quản lý rủi ro trước. Để tìm hiểu thêm về cách phân tích doanh nghiệp, xem phân tích cơ bản và chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

P/E là gì và P/E cao có xấu không?

P/E là giá cổ phiếu chia cho EPS. P/E cao không tự nó xấu; nó cho thấy thị trường kỳ vọng nhiều vào lợi nhuận tương lai. Nếu kỳ vọng không thành hiện thực, giá có thể điều chỉnh mạnh.

P/B là gì và P/B thấp có nghĩa là rẻ?

P/B là giá chia cho giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu. P/B thấp có thể do tài sản kém chất lượng hoặc ROE thấp, nên cần xem cùng ROE và chất lượng tài sản.

EPS là gì, nên dùng EPS cơ bản hay pha loãng?

EPS là lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu. Khi doanh nghiệp có trái phiếu chuyển đổi hoặc quyền chọn cổ phiếu, EPS pha loãng phản ánh sát hơn phần lợi nhuận của cổ đông hiện tại.

ROE là gì và vì sao ROE cao vẫn có thể rủi ro?

ROE đo lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. ROE cao nhờ vay nợ nhiều làm doanh nghiệp dễ tổn thương khi lãi suất tăng hoặc doanh thu giảm. Phân tích DuPont giúp tách nguồn gốc của ROE.

Lấy số liệu tính chỉ số ở đâu?

Từ báo cáo tài chính doanh nghiệp đã công bố, ghi rõ kỳ báo cáo. Khi dùng số liệu từ trang dữ liệu, hãy kiểm tra cách họ tính EPS và vốn chủ sở hữu.

Có thể dùng các chỉ số này cho chỉ số chứng khoán không?

Có, nhiều nhà cung cấp dữ liệu công bố P/E và P/B của cả rổ chỉ số. Cách đọc tương tự nhưng phụ thuộc vào cơ cấu ngành trong rổ. Xem thêm chỉ số chứng khoán.