Chia tách cổ phiếu, phát hành thêm và quyền mua cổ phiếu

Các sự kiện doanh nghiệp làm thay đổi số cổ phiếu

Doanh nghiệp có thể làm thay đổi số cổ phiếu đang lưu hành mà giá trị công ty không đổi ngay lập tức. Các sự kiện thường gặp là chia tách, gộp cổ phiếu, phát hành cổ phiếu thưởng và phát hành thêm cho cổ đông hiện hữu qua quyền mua.

Mỗi sự kiện làm giá tham chiếu được điều chỉnh vào ngày giao dịch không hưởng quyền. Nếu chưa nắm cơ chế, nhà đầu tư dễ nhầm lần điều chỉnh này với một đợt giảm giá thật. Nếu bạn mới làm quen, hãy đọc trước Cổ phiếu là gì.

Stock split là gì: chia tách cổ phiếu

Chia tách cổ phiếu (stock split) là việc công ty chia mỗi cổ phiếu cũ thành nhiều cổ phiếu mới theo một tỷ lệ công bố trước.

• Số cổ phiếu của mỗi cổ đông tăng theo tỷ lệ chia.
• Giá mỗi cổ phiếu giảm theo đúng tỷ lệ đó.
• Vốn hóa và tỷ lệ sở hữu của từng cổ đông về lý thuyết không đổi.

Gộp cổ phiếu (reverse split) diễn ra theo chiều ngược lại: số cổ phiếu giảm, giá mỗi cổ phiếu tăng tương ứng.

Chia tách không tạo ra giá trị mới. Công ty thường dùng nó để đưa giá mỗi cổ phiếu về mức dễ giao dịch hơn. Các chỉ số tính trên mỗi cổ phiếu như EPS cũng được điều chỉnh theo tỷ lệ chia. Xem thêm tại Chỉ số P/E, P/B, EPS, ROE.

Phát hành thêm cổ phiếu

Phát hành thêm cổ phiếu là việc công ty tăng số cổ phiếu lưu hành. Có các hình thức chính:

Cổ phiếu thưởng và cổ tức bằng cổ phiếu có tác động gần giống chia tách, vì chỉ chuyển một phần vốn chủ sở hữu thành vốn cổ phần. Bạn có thể đọc thêm tại Cổ tức là gì. Phát hành riêng lẻ hoặc ra công chúng có thể làm pha loãng tỷ lệ sở hữu của cổ đông cũ. Pha loãng nghĩa là phần sở hữu của bạn trong công ty nhỏ đi. Lần chào bán đầu tiên ra công chúng được giải thích tại IPO là gì.

Quyền mua cổ phiếu

Quyền mua cổ phiếu (rights) cho phép cổ đông hiện hữu mua cổ phiếu mới theo tỷ lệ với số cổ phiếu đang nắm. Giá mua là giá phát hành, thường thấp hơn giá thị trường. Các mốc cần theo dõi:

• Ngày đăng ký cuối cùng: cổ đông có tên trong danh sách vào ngày này nhận quyền.
• Ngày giao dịch không hưởng quyền: người mua cổ phiếu từ ngày này không nhận quyền. Giá tham chiếu được điều chỉnh vào ngày này.
• Thời gian chuyển nhượng quyền: nếu điều lệ đợt phát hành cho phép, cổ đông có thể bán quyền cho người khác.
• Thời gian đăng ký và nộp tiền: cổ đông muốn thực hiện quyền phải đăng ký và nộp tiền trong khoảng này.

Nếu bạn không thực hiện và không chuyển nhượng quyền trước hạn, quyền hết hiệu lực. Khi đó tỷ lệ sở hữu của bạn bị pha loãng, và phần giá trị của quyền bị mất. Ngày, tỷ lệ và giá phát hành chỉ lấy từ thông báo chính thức của công ty và sở giao dịch.

Giá lý thuyết sau quyền (TERP)

TERP (theoretical ex-rights price) là giá cổ phiếu theo lý thuyết sau khi tách quyền. Đây là giá bình quân gia quyền của cổ phiếu cũ và cổ phiếu mới:

TERP = (N×P + n×S) / (N+n)

• N: số cổ phiếu cũ trong tỷ lệ quyền.
• P: giá cổ phiếu trước ngày không hưởng quyền.
• n: số cổ phiếu mới được mua tương ứng với N cổ phiếu cũ.
• S: giá phát hành cổ phiếu mới.

Từ TERP có thể tính giá trị lý thuyết của quyền:

• Giá trị quyền tính theo mỗi cổ phiếu mới = TERP − S.
• Giá trị quyền tính theo mỗi cổ phiếu cũ = P − TERP.

Nhập tỷ lệ quyền, giá trước quyền và giá phát hành vào công cụ dưới đây để xem TERP và giá trị quyền:

Cách đọc kết quả:

• Khi S thấp hơn P, TERP nằm giữa S và P.
• Khi tỷ lệ cổ phiếu mới lớn hơn, TERP gần S hơn.
• Nếu giá thị trường của quyền thấp hơn giá trị lý thuyết, người mua quyền trả ít hơn mức chênh lệch lý thuyết. Mức chênh này có thể do thanh khoản thấp của quyền, phí giao dịch hoặc kỳ vọng của thị trường.

TERP chỉ là mốc lý thuyết. Giá thực tế sau ngày không hưởng quyền phụ thuộc vào cung cầu và có thể lệch xa TERP. Sở giao dịch có cách làm tròn và quy tắc điều chỉnh giá tham chiếu riêng. Khi cần con số chính xác, hãy dùng thông báo chính thức có ghi ngày hoặc công cụ ở trên. Các công cụ khác có tại Công cụ tính toán.

Ảnh hưởng tới giao dịch và rủi ro

• Nhà đầu tư cổ phiếu cơ sở: tổng giá trị nắm giữ về lý thuyết không đổi sau chia tách. Với quyền mua, giá trị chỉ được giữ nếu bạn thực hiện hoặc bán quyền.
• Biểu đồ giá: nhiều phần mềm điều chỉnh dữ liệu lịch sử theo sự kiện doanh nghiệp. Hãy kiểm tra biểu đồ đang dùng dữ liệu đã điều chỉnh hay chưa trước khi phân tích kỹ thuật.
• CFD cổ phiếu và chỉ số: bên cung cấp CFD thường điều chỉnh vị thế hoặc ghi có, ghi nợ tài khoản khi có sự kiện doanh nghiệp. Cách điều chỉnh do từng bên quy định, vì vậy cần đọc điều kiện của bên đó. Giao dịch CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả khi giá chỉ biến động mạnh trong ngày điều chỉnh. Xem Quản lý rủi ro và Chỉ số chứng khoán.

Trang này giải thích cơ chế, không khuyến nghị mua, bán hay thực hiện quyền với bất kỳ cổ phiếu nào. Bối cảnh thị trường trong nước có tại Chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Chia tách cổ phiếu có làm tôi giàu hơn không?

Không. Bạn có nhiều cổ phiếu hơn nhưng giá mỗi cổ phiếu giảm tương ứng. Tổng giá trị về lý thuyết không đổi.

Chia tách và cổ phiếu thưởng khác nhau thế nào?

Về tác động lên giá, hai hình thức này gần giống nhau. Khác biệt nằm ở kế toán: cổ phiếu thưởng chuyển một phần vốn chủ sở hữu thành vốn cổ phần, còn chia tách chỉ thay đổi số cổ phiếu.

Nếu tôi không thực hiện quyền mua thì sao?

Tỷ lệ sở hữu của bạn bị pha loãng. Nếu bạn cũng không bán quyền trong thời gian chuyển nhượng, phần giá trị lý thuyết của quyền bị mất.

Vì sao giá thực tế khác TERP?

TERP giả định thị trường không thay đổi đánh giá về công ty. Giá thực tế còn phụ thuộc vào cung cầu, mục đích sử dụng vốn và tâm lý thị trường.

Tôi lấy tỷ lệ và giá phát hành ở đâu?

Từ thông báo chính thức của công ty phát hành và sở giao dịch, có ghi ngày. Sau đó nhập các số liệu này vào công cụ TERP trên trang.

Thuật ngữ như pha loãng, giá tham chiếu được giải thích ở đâu?

Xem Thuật ngữ tài chính.