Đa dạng hóa danh mục đầu tư

Đa dạng hóa là gì

Đa dạng hóa (diversification) là chia vốn vào nhiều tài sản có biến động khác nhau. Khi tài sản này giảm, tài sản khác có thể đứng yên hoặc tăng, nên toàn danh mục dao động ít hơn từng phần riêng lẻ.

Câu quen thuộc "không bỏ trứng vào một giỏ" nói đúng ý chính. Tuy vậy, nhiều giỏ chỉ có tác dụng khi các giỏ không cùng rơi vì cùng một lý do.

Đa dạng hóa giảm rủi ro riêng của từng tài sản, ví dụ một công ty gặp sự cố. Nó không loại bỏ rủi ro chung của cả thị trường, như suy thoái kinh tế hay lãi suất tăng mạnh.

Tương quan: yếu tố quyết định

Tương quan (correlation) đo mức độ các tài sản biến động cùng chiều với nhau.

• Tương quan dương cao: hai tài sản thường tăng giảm cùng lúc. Gộp chúng lại giúp giảm rủi ro rất ít.
• Tương quan gần bằng không: biến động của tài sản này gần như không liên quan đến tài sản kia. Đây là lúc đa dạng hóa có tác dụng rõ.
• Tương quan âm: khi tài sản này tăng, tài sản kia có xu hướng giảm. Gộp lại có thể làm danh mục dao động ít hơn đáng kể, đổi lại phần lợi nhuận cũng bị bù trừ.

Hệ số tương quan được tính từ dữ liệu giá trong quá khứ. Kết quả phụ thuộc vào khoảng thời gian chọn và tần suất dữ liệu (ngày, tuần, tháng). Khi đọc bất kỳ con số tương quan nào, cần xem nó được tính cho giai đoạn nào và từ nguồn nào. Tương quan không cố định, nó thay đổi theo chu kỳ kinh tế.

Đa dạng hóa giả

Danh mục trông đa dạng nhưng thực chất tập trung là lỗi phổ biến:

• Nhiều cổ phiếu cùng ngành, cùng chịu chung chu kỳ.
• Nhiều quỹ khác tên nhưng nắm giữ cùng nhóm cổ phiếu lớn.
• Nhiều cặp tiền tệ có chung một đồng tiền, ví dụ cùng chứa USD. Thực chất đó vẫn là một hướng đặt cược vào USD.

Số lượng khoản nắm giữ

Thêm tài sản giúp giảm rủi ro riêng lẻ, nhưng hiệu quả giảm dần. Những khoản đầu tiên thêm vào tạo khác biệt lớn. Sau đó, mỗi khoản thêm vào làm rủi ro giảm thêm rất ít, còn chi phí và công sức theo dõi tiếp tục tăng.

Số lượng hợp lý phụ thuộc vào tương quan giữa các khoản, không chỉ vào đếm số mã. Nhiều mã tương quan cao vẫn kém đa dạng hơn ít mã thuộc các nhóm khác nhau.

Với người không có thời gian phân tích từng mã, quỹ ETF hoặc quỹ chỉ số là cách nắm giữ rổ tài sản rộng qua một sản phẩm. Cần đọc kỹ danh mục và chi phí của từng quỹ.

Đa dạng hóa theo lớp tài sản

Mức đa dạng hóa sâu hơn là chia theo lớp tài sản, phần này được trình bày ở trang phân bổ tài sản:

Tỷ trọng giữa các lớp phụ thuộc vào khẩu vị rủi ro và thời gian đầu tư của từng người, không có công thức chung.

Thiên lệch trong nước (home bias)

Home bias là xu hướng dồn phần lớn tài sản vào thị trường của nước mình: cổ phiếu trong nước, bất động sản trong nước, tiền gửi bằng đồng nội tệ. Người đầu tư quen thuộc với thị trường này, nhưng rủi ro bị tập trung vào một nền kinh tế, một đồng tiền và một hệ thống chính sách.

Thu nhập từ công việc cũng gắn với kinh tế trong nước. Khi kinh tế đi xuống, cả thu nhập lẫn tài sản có thể cùng chịu ảnh hưởng.

Đa dạng hóa ra nước ngoài thêm rủi ro tỷ giá và phải tuân thủ quy định về ngoại hối. Xem tỷ giá ngoại tệ và pháp lý và an toàn trước khi cân nhắc.

Giới hạn của đa dạng hóa trong khủng hoảng

Khi thị trường hoảng loạn, nhiều nhà đầu tư bán cùng lúc để lấy tiền mặt. Tương quan giữa các tài sản rủi ro thường tăng mạnh: cổ phiếu ở nhiều nước, nhiều ngành cùng giảm. Đúng lúc cần đa dạng hóa nhất, nó lại yếu đi.

Một số điểm cần biết:

• Tương quan tính trong giai đoạn bình thường có thể đánh giá thấp rủi ro khủng hoảng.
• Thanh khoản giảm, chênh lệch mua bán rộng ra, bán tài sản đúng giá khó hơn.
• Tài sản được coi là phòng thủ không phải lúc nào cũng tăng khi thị trường giảm.

Vì vậy, đa dạng hóa nên đi cùng quỹ khẩn cấp và các nguyên tắc quản lý rủi ro, để không phải bán tài sản vào lúc giá thấp.

Đòn bẩy làm thay đổi bài toán

Mở nhiều vị thế CFD hoặc forex có đòn bẩy không giống đa dạng hóa danh mục. Các vị thế dùng chung ký quỹ (margin) trên cùng tài khoản. Khi nhiều vị thế tương quan cùng lỗ, ký quỹ bị tiêu hao nhanh và có thể dẫn đến stop-out, tức hệ thống tự động đóng lệnh. Giao dịch có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả khi vị thế được chia ra nhiều mã.

Về pháp lý tại Việt Nam: NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

Đa dạng hóa có đảm bảo không lỗ không?

Không. Nó giảm rủi ro riêng lẻ nhưng không loại bỏ rủi ro chung của thị trường. Danh mục đa dạng vẫn có thể giảm giá trị.

Nắm giữ nhiều mã cổ phiếu là đủ đa dạng chưa?

Chưa chắc. Nếu các mã cùng ngành hoặc tương quan cao, rủi ro vẫn tập trung. Cần xem tương quan và lớp tài sản, không chỉ số lượng.

Vì sao đa dạng hóa yếu đi khi khủng hoảng?

Nhà đầu tư bán đồng loạt để lấy tiền mặt, khiến tương quan giữa các tài sản rủi ro tăng lên và chúng giảm cùng lúc.

Home bias có phải lúc nào cũng xấu?

Không hẳn. Đầu tư vào thị trường quen thuộc giảm rủi ro tỷ giá và dễ theo dõi hơn. Vấn đề là mức độ tập trung, nhất là khi thu nhập cũng phụ thuộc vào cùng nền kinh tế đó.

Lấy số liệu tương quan ở đâu?

Từ dữ liệu giá lịch sử có ghi rõ nguồn và khoảng thời gian. Kết quả thay đổi theo giai đoạn tính, nên không xem nó như giá trị cố định.