Cổ phiếu là gì
Cổ phiếu là chứng nhận quyền sở hữu một phần vốn của công ty cổ phần. Người nắm giữ cổ phiếu gọi là cổ đông. Khi mua cổ phiếu, bạn không cho công ty vay tiền mà trở thành đồng sở hữu, dù với tỷ lệ rất nhỏ.
Đây là điểm khác cơ bản với trái phiếu. Người giữ trái phiếu là chủ nợ và được trả lãi theo điều khoản đã định. Cổ đông không có khoản lãi cố định: phần nhận về phụ thuộc vào kết quả kinh doanh và giá thị trường. Xem thêm tại Trái phiếu là gì.
Ở Việt Nam, cổ phiếu niêm yết được lưu ký điện tử. Bạn không cầm tờ giấy nào; quyền sở hữu được ghi nhận trên tài khoản chứng khoán mở tại công ty chứng khoán.
- Một công ty bán cổ phiếu mới cho nhà đầu tư trong đợt IPO; tiền thu được thuộc về công ty.
- Cổ phiếu được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán.
- Sau đó các nhà đầu tư giao dịch với nhau (thị trường thứ cấp); công ty không nhận được gì từ các giao dịch này.
- Giá biến động theo cung và cầu; cổ đông có thể nhận cổ tức.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Quyền của cổ đông
Cổ đông phổ thông thường có các quyền sau:
- Biểu quyết tại đại hội đồng cổ đông về các vấn đề lớn như bầu hội đồng quản trị, phân phối lợi nhuận, tăng vốn.
- Nhận cổ tức khi công ty quyết định chia.
- Mua thêm cổ phiếu mới theo tỷ lệ sở hữu khi công ty phát hành thêm (quyền mua).
- Nhận phần tài sản còn lại khi công ty giải thể, nhưng chỉ sau khi đã trả hết nợ. Thực tế phần này thường rất ít hoặc không còn gì.
- Tiếp cận thông tin mà công ty phải công bố, như báo cáo tài chính và nghị quyết đại hội.
Ngoài cổ phiếu phổ thông còn có cổ phiếu ưu đãi (ưu đãi cổ tức, ưu đãi biểu quyết, ưu đãi hoàn lại). Loại này đổi một số quyền lấy quyền khác. Trên sàn, phần lớn giao dịch là cổ phiếu phổ thông.
Cổ phiếu sinh lời và lỗ như thế nào
Lợi nhuận hoặc thua lỗ từ cổ phiếu đến từ hai nguồn.
Cổ tức. Đây là phần lợi nhuận công ty chia cho cổ đông, bằng tiền mặt hoặc bằng cổ phiếu. Công ty không bắt buộc phải chia. Nhiều công ty giữ lại lợi nhuận để mở rộng kinh doanh. Chi tiết về ngày đăng ký cuối cùng, ngày giao dịch không hưởng quyền và cách giá điều chỉnh có tại Cổ tức là gì.
Chênh lệch giá. Bán cao hơn giá mua thì có lãi, bán thấp hơn thì lỗ. Khi chưa bán, lãi hay lỗ chỉ là trên giấy, nhưng giá trị tài sản của bạn vẫn thay đổi theo giá thị trường.
Các sự kiện như chia tách cổ phiếu, phát hành thêm hay thưởng cổ phiếu làm thay đổi số lượng cổ phiếu bạn giữ và giá tham chiếu. Chúng không tự tạo ra giá trị mới. Xem Chia tách cổ phiếu, quyền mua.
Điều gì làm giá cổ phiếu thay đổi
Giá cổ phiếu trên sàn do cung và cầu quyết định. Đằng sau cung cầu là nhiều yếu tố:
- Kết quả kinh doanh: doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền, nợ vay. Cách đọc các số liệu này có tại Đọc báo cáo tài chính.
- Định giá: giá hiện tại so với lợi nhuận và giá trị sổ sách. Các chỉ số thường dùng được giải thích ở P/E, P/B, EPS, ROE.
- Lãi suất và kinh tế vĩ mô: lãi suất tăng làm chi phí vốn của doanh nghiệp tăng, đồng thời khiến tiền gửi và trái phiếu hấp dẫn hơn so với cổ phiếu. Xem Lãi suất & kinh tế VN.
- Ngành và cạnh tranh: chính sách, giá nguyên liệu, công nghệ mới.
- Tâm lý thị trường và dòng tiền: tin tức, kỳ vọng, khối ngoại mua bán, giao dịch ký quỹ (margin).
- Thanh khoản: cổ phiếu ít người giao dịch có thể biến động mạnh với lệnh nhỏ, và khó bán đúng lúc cần.
Không ai biết chắc giá sẽ đi đâu. Phân tích chỉ giúp hiểu rủi ro và giá trị, không phải lời hứa về kết quả. Hai cách tiếp cận chính là phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật.
Sàn chứng khoán ở Việt Nam
Cổ phiếu Việt Nam được giao dịch trên:
| Nơi giao dịch | Đặc điểm chung |
|---|---|
| HOSE (Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM) | Nơi niêm yết nhiều doanh nghiệp quy mô lớn |
| HNX (Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội) | Cổ phiếu niêm yết, trái phiếu, phái sinh |
| UPCoM | Thị trường đăng ký giao dịch, điều kiện thấp hơn niêm yết |
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước là cơ quan quản lý thị trường. Biên độ dao động giá, giờ giao dịch, chu kỳ thanh toán và phí có thể thay đổi theo quy định. Hãy kiểm tra thông tin hiện hành trên trang của sở giao dịch hoặc của công ty chứng khoán. Tổng quan thị trường có tại Chứng khoán Việt Nam.
Cổ phiếu mới lên sàn thường đi qua quá trình phát hành lần đầu ra công chúng, xem IPO là gì.
Mua cổ phiếu cho người mới: các bước chung
- Chọn công ty chứng khoán được cấp phép và mở tài khoản. Bạn cần giấy tờ tùy thân và tài khoản ngân hàng.
- Nạp tiền vào tài khoản chứng khoán theo hướng dẫn của công ty đó.
- Tìm hiểu doanh nghiệp trước khi mua: ngành nghề, báo cáo tài chính, nợ vay, ban lãnh đạo.
- Đặt lệnh trên ứng dụng hoặc web của công ty chứng khoán. Lệnh giới hạn (LO) cho phép bạn chọn giá. Lệnh thị trường khớp theo giá đang có.
- Theo dõi phí và thuế trên mỗi giao dịch bán, cùng các khoản phí lưu ký. Mức cụ thể do công ty chứng khoán và quy định hiện hành công bố.
Người mới thường nên bắt đầu từ việc hiểu khẩu vị rủi ro của mình và có quỹ khẩn cấp trước. Nếu không muốn tự chọn từng mã, có thể tìm hiểu quỹ ETF và đầu tư quỹ chỉ số.
Rủi ro khi đầu tư cổ phiếu
- Mất vốn: giá có thể giảm sâu và kéo dài. Doanh nghiệp phá sản thì cổ phiếu có thể gần như mất hết giá trị.
- Tập trung: dồn tiền vào ít mã hoặc một ngành làm rủi ro tăng mạnh. Xem Đa dạng hóa danh mục.
- Vay ký quỹ: margin khuếch đại cả lãi lẫn lỗ. Khi giá giảm, công ty chứng khoán có thể yêu cầu nộp thêm tiền hoặc bán giải chấp cổ phiếu của bạn.
- Thanh khoản thấp và thông tin sai lệch: tin đồn, nhóm "phím hàng" và cổ phiếu bị làm giá có thể gây thiệt hại lớn.
- Tâm lý: mua theo đám đông, bán vì hoảng loạn. Xem Tâm lý giao dịch.
Cổ phiếu khác CFD cổ phiếu và chỉ số
Mua cổ phiếu qua công ty chứng khoán là sở hữu thật: bạn có quyền cổ đông và nhận cổ tức. CFD (hợp đồng chênh lệch) chỉ là hợp đồng theo biến động giá. Người giữ CFD không sở hữu cổ phiếu, thường dùng đòn bẩy và có thể mất tiền rất nhanh. Về CFD trên chỉ số như US100, xem Chỉ số chứng khoán. Về tình trạng pháp lý của các sàn nước ngoài tại Việt Nam, xem Pháp lý và an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Cổ phiếu là gì, nói ngắn gọn?
Cổ phiếu là phần sở hữu trong công ty cổ phần. Cổ đông có quyền biểu quyết, quyền nhận cổ tức khi công ty chia, và chịu rủi ro khi giá giảm.
Mua cổ phiếu có chắc được cổ tức không?
Không. Đại hội đồng cổ đông quyết định có chia cổ tức hay không, và mức chia có thể thay đổi theo từng năm.
Người mới nên mua cổ phiếu nào?
Trang này không khuyến nghị mã nào. Hãy hiểu doanh nghiệp, mức rủi ro bạn chịu được và cân nhắc phương án đa dạng hóa như quỹ chỉ số.
Cổ phiếu và trái phiếu khác gì nhau?
Cổ phiếu là quyền sở hữu, không có lợi tức cố định. Trái phiếu là khoản nợ, có lãi theo điều khoản. Khi doanh nghiệp gặp khó, chủ nợ được ưu tiên trả trước cổ đông.
Đầu tư cổ phiếu có thể mất hết tiền không?
Có thể, nhất là khi dồn vốn vào ít mã, dùng margin hoặc khi doanh nghiệp phá sản. Chỉ dùng số tiền bạn chấp nhận được rủi ro mất.
Phí và thuế khi giao dịch là bao nhiêu?
Mức phí do từng công ty chứng khoán công bố, còn thuế theo quy định hiện hành. Hãy kiểm tra trực tiếp với công ty chứng khoán của bạn trước khi giao dịch.