Thị trường forex hoạt động như thế nào

Tóm tắt cho người mới

Forex là thị trường mua bán các đồng tiền với nhau. Muốn biết khái niệm cơ bản, xem Forex là gì.

Khác với chứng khoán, forex không có một sở giao dịch trung tâm. Giao dịch diễn ra trực tiếp giữa các bên qua mạng lưới điện tử. Đây gọi là thị trường OTC (over-the-counter, giao dịch phi tập trung).

Giá bạn thấy trên MetaTrader là giá do broker (công ty môi giới) đưa ra. Broker lấy giá từ các ngân hàng và tổ chức lớn, rồi tự chuyển đến bạn. Vì vậy mỗi broker có thể hiển thị giá hơi khác nhau ở cùng một thời điểm.

Thị trường mở liên tục suốt ngày đêm trong các ngày làm việc của tuần và nghỉ vào cuối tuần.

Ngân hàng trung ương và chính phủ quyết định lãi suất và đôi khi can thiệp thị trường.
Các ngân hàng lớn giao dịch tiền tệ với nhau (thị trường liên ngân hàng).
Các nhà cung cấp thanh khoản liên tục đưa giá mua và giá bán cho các sàn môi giới.
Sàn môi giới hiển thị cho khách hàng giá bid và giá ask.
Nhà giao dịch cá nhân, doanh nghiệp và quỹ giao dịch thông qua các sàn môi giới và ngân hàng.

Ai là ai trên thị trường tiền tệ, từ những người tham gia lớn nhất đến nhà giao dịch cá nhân. Bức tranh chung được đơn giản hóa; chi tiết khác nhau tùy quốc gia, sàn môi giới và sản phẩm.

Forex là thị trường OTC phi tập trung

Trên sàn tập trung như sàn chứng khoán, mọi lệnh đổ về một sổ lệnh chung và có một mức giá khớp chính thức. Forex không có sổ lệnh chung như vậy. So sánh chi tiết có ở OTC và sàn tập trung.

Hệ quả thực tế:

Không có "giá forex chính thức duy nhất" cho mọi người tại mọi thời điểm.
Mỗi bên tự báo giá mua và giá bán. Giá tốt hơn hay kém hơn tùy vị thế của bên đó trong mạng lưới.
Khối lượng giao dịch không được công bố tập trung theo thời gian thực. Chỉ số "volume" trên nền tảng bán lẻ thường là số lần giá thay đổi (tick volume), không phải tổng khối lượng thị trường.

Tỷ giá công bố của ngân hàng trung ương là chuyện khác. Đó là mức tham chiếu cho thị trường trong nước, không phải giá khớp trên thị trường quốc tế. Xem Tỷ giá trung tâm.

Tầng liên ngân hàng (interbank)

Ở trên cùng là thị trường liên ngân hàng: các ngân hàng lớn giao dịch ngoại tệ với nhau, cho chính mình và cho khách hàng. Các ngân hàng này đóng vai nhà tạo lập thị trường (market maker), tức là luôn sẵn sàng báo cả giá mua lẫn giá bán.

Họ giao dịch qua các nền tảng điện tử dành cho tổ chức và qua kênh trực tiếp với nhau. Quy mô giao dịch ở tầng này rất lớn, và chỉ các tổ chức có quan hệ tín dụng với nhau mới tham gia trực tiếp được.

Dưới tầng này là quỹ đầu tư, công ty xuất nhập khẩu, ngân hàng nhỏ hơn và broker bán lẻ. Mô tả từng nhóm có ở Người tham gia thị trường.

Nhà cung cấp thanh khoản và bộ tổng hợp giá

Nhà cung cấp thanh khoản (liquidity provider, LP) là bên sẵn sàng báo giá và nhận lệnh. LP có thể là ngân hàng, công ty tạo lập thị trường phi ngân hàng hoặc tổ chức trung gian cấp cao (prime broker).

Broker bán lẻ thường nhận giá từ nhiều LP cùng lúc. Phần mềm tổng hợp (aggregator) gom các luồng giá, chọn giá mua cao nhất và giá bán thấp nhất, rồi tạo ra một luồng giá chung.

"Thanh khoản" nghĩa là khả năng mua hoặc bán một khối lượng mà giá không bị đẩy đi nhiều. Thanh khoản cao thì spread hẹp và lệnh khớp gần giá mong muốn. Xem thêm Thanh khoản.

Giá đi từ thị trường đến nền tảng của bạn

Đường đi điển hình của một báo giá:

Các LP gửi giá Bid (giá người khác trả khi bạn bán) và Ask (giá bạn phải trả khi mua) đến broker. Xem Giá Bid và Ask.
Aggregator của broker gom giá và tạo luồng giá tốt nhất hiện có.
Broker có thể cộng thêm phần chênh (markup) vào spread, hoặc giữ spread thô và thu phí hoa hồng riêng.
Máy chủ giao dịch (ví dụ máy chủ MT4 hoặc MT5) phát giá đến nền tảng trên máy tính hoặc điện thoại của bạn.
Khi bạn đặt lệnh, broker hoặc khớp nội bộ, hoặc chuyển lệnh ra LP, tùy mô hình hoạt động.

Mô hình quyết định ai là bên đối ứng với lệnh của bạn:

Mô hình	Cách xử lý lệnh	Điểm cần biết
Market Maker	Broker là bên đối ứng	Broker tự quản lý rủi ro vị thế của khách
STP	Lệnh chuyển thẳng đến LP	Giá phụ thuộc chất lượng LP
ECN	Lệnh vào mạng khớp giữa nhiều bên	Thường có spread thô cộng phí hoa hồng

Thực tế nhiều broker kết hợp các mô hình. Chi tiết xem Market Maker, STP, ECN.

Trong lúc giá chạy nhanh, giá khớp có thể khác giá bạn nhìn thấy. Đó là slippage, hoặc requote khi broker báo lại giá.

Chu kỳ trong tuần

Vì không có sở giao dịch trung tâm, forex không có giờ mở cửa chung. Giao dịch chuyển dần theo các trung tâm tài chính: Sydney, Tokyo, London, New York. Khi một trung tâm đóng cửa thì trung tâm khác đang hoạt động.

Thời điểm các phiên chồng nhau thường có thanh khoản cao hơn. Xem Giờ chồng phiên.
Cuối tuần thị trường nghỉ. Giá mở cửa đầu tuần có thể cách xa giá đóng cửa cuối tuần, gọi là gap giá.
Ngày lễ ở một trung tâm lớn làm thanh khoản giảm. Xem Cuối tuần và ngày lễ.

Giờ cụ thể theo giờ Việt Nam có ở Phiên giao dịch forex.

Định nghĩa chính xác cho trader có kinh nghiệm

Giao ngay (spot): giao dịch mua bán tiền tệ thanh toán theo chu kỳ chuẩn của thị trường giao ngay, không giao ngay lập tức.
Rollover: vị thế giữ qua thời điểm chuyển ngày giá trị được dời sang ngày tiếp theo. Chênh lệch lãi suất giữa đồng tiền tạo ra swap. Xem Rollover.
CFD forex: ở mảng bán lẻ, bạn thường không sở hữu ngoại tệ thật mà giao dịch hợp đồng chênh lệch giá với broker. Xem CFD là gì.
Giá chỉ báo và giá khớp được: giá trên màn hình có thể chỉ để tham khảo. Giá khớp được còn phụ thuộc khối lượng và độ sâu thanh khoản tại thời điểm đặt lệnh.
Last look: một số LP được quyền kiểm tra lại lệnh trong khoảng rất ngắn trước khi chấp nhận hoặc từ chối. Điều này ảnh hưởng tỷ lệ khớp và slippage.
Tỷ giá chéo: cặp không có USD thường được định giá qua USD. Xem Tỷ giá chéo.

Rủi ro và bối cảnh pháp lý tại Việt Nam

Giao dịch forex và CFD có dùng đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả toàn bộ số tiền ký quỹ. Hiểu cấu trúc thị trường không giúp bạn tránh được rủi ro này. Xem Quản lý rủi ro.

Về pháp lý tại Việt Nam, NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Ngoài ra, NHNN: thanh toán, chuyển tiền ra nước ngoài cho sàn Forex không phải là giao dịch được phép theo quy định về ngoại hối, và NHNN: nhà đầu tư trên sàn Forex tiếp tay cho hành vi vi phạm và không được pháp luật bảo vệ nếu bị thua lỗ. Tổng hợp thêm có ở Pháp lý và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Forex hoạt động ra sao nếu không có sàn trung tâm?

Các ngân hàng, LP và broker báo giá và giao dịch trực tiếp với nhau qua mạng lưới điện tử. Giá hình thành từ cung cầu trong toàn mạng lưới.

Vì sao giá trên các broker khác nhau?

Mỗi broker lấy giá từ nhóm LP riêng, dùng aggregator riêng và có thể cộng markup khác nhau.

Nhà giao dịch cá nhân có vào được thị trường liên ngân hàng không?

Thường là không trực tiếp. Cá nhân giao dịch qua broker, broker mới là bên kết nối với LP.

Tôi có sở hữu ngoại tệ thật khi giao dịch trên MetaTrader không?

Ở mảng bán lẻ, thường bạn giao dịch CFD, tức hợp đồng chênh lệch giá, không nhận ngoại tệ thật. Hãy đọc điều kiện cụ thể của từng nhà cung cấp.

Vì sao cuối tuần không có giá?

Các trung tâm tài chính lớn đều nghỉ, nên LP ngừng báo giá. Giá đầu tuần có thể mở chênh so với giá đóng cuối tuần.

Nên đọc gì tiếp theo?

Cách đọc cặp tiền tệ, Spread là gì và Kiến thức cơ bản.