Trading có phải cờ bạc không?

Câu trả lời ngắn

Trading tự nó không phải cờ bạc. Nhưng nhiều người trade theo cách không khác gì đánh bạc. Ranh giới không nằm ở thị trường hay sản phẩm. Nó nằm ở cách bạn ra quyết định, cách bạn kiểm soát rủi ro và cách bạn đánh giá kết quả.

Có một điều cần nói trước. Giao dịch forex và CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả khi bạn có kế hoạch. Phân biệt được trading với cờ bạc không giúp bạn tránh được thua lỗ. Nó chỉ giúp bạn nhìn rõ mình đang làm gì.

Trading giống cờ bạc ở đâu

Đòn bẩy phóng to cả lãi lẫn lỗ

Đòn bẩy cho phép mở vị thế lớn hơn nhiều so với số tiền ký quỹ (margin, tức khoản tiền sàn giữ lại để duy trì lệnh). Vì vậy, một biến động giá nhỏ cũng có thể xóa phần lớn tài khoản. Cảm giác này rất giống đặt cược lớn: kết quả đến nhanh, mạnh và khó đảo ngược. Muốn xem đòn bẩy và khối lượng lệnh ảnh hưởng thế nào đến margin, hãy dùng công cụ tính toán.

Khung thời gian ngắn gần như là ngẫu nhiên

Trên khung phút, biến động giá chứa rất nhiều "nhiễu", tức dao động không mang thông tin rõ ràng. Lệnh mở và đóng trong thời gian ngắn có kết quả gần với tung đồng xu hơn là với một phân tích. Khi kết quả đến nhanh và thất thường, não người phản ứng giống như khi ngồi trước máy đánh bạc: phần thưởng không đoán trước được sẽ thúc đẩy hành vi lặp lại.

Chi phí luôn chống lại bạn

Sòng bạc có "lợi thế nhà cái": về dài hạn, người chơi kỳ vọng thua. Trong trading, spread (chênh lệch giá mua và giá bán), hoa hồng và phí qua đêm (swap) có vai trò tương tự. Nếu không có lợi thế thật, giá trị kỳ vọng của bạn sau chi phí là âm. Trade càng nhiều thì chi phí cộng dồn càng lớn.

Thiên kiến tâm lý giống hệt

Các nghiên cứu tài chính hành vi mô tả những lỗi xuất hiện ở cả người chơi cờ bạc lẫn trader:

• Ngụy biện con bạc: tin rằng sau chuỗi thua thì "sắp đến lượt thắng". Xem thêm ngụy biện con bạc trong trading.
• Ảo tưởng kiểm soát: nghiên cứu của Ellen Langer cho thấy người ta đánh giá quá cao khả năng ảnh hưởng đến kết quả ngẫu nhiên.
• Ngại thua lỗ: Kahneman và Tversky chỉ ra rằng nỗi đau khi mất tiền mạnh hơn niềm vui khi được một khoản tương đương. Điều này khiến người ta gồng lỗ và chốt lời sớm.
• Giao dịch quá mức: các nghiên cứu của Barber và Odean về nhà đầu tư cá nhân cho thấy người giao dịch nhiều nhất thường có kết quả sau chi phí kém hơn. Xem overtrading.

Trading khác cờ bạc ở đâu

Có thể có lợi thế, nhưng phải chứng minh được

Trong trò chơi sòng bạc, luật chơi cố định khiến người chơi không thể có lợi thế dài hạn. Trên thị trường, giá chịu tác động của lãi suất, dòng tiền, tin kinh tế và hành vi của người tham gia. Vì vậy về lý thuyết có thể tồn tại lợi thế (edge), tức một quy tắc vào lệnh mà giá trị kỳ vọng sau chi phí là dương.

Nhưng "có thể tồn tại" không có nghĩa là bạn đang có lợi thế đó. Phần lớn người mới chưa kiểm chứng được lợi thế nào. Với họ, trading thực tế rất gần với cờ bạc.

Rủi ro có thể được giới hạn trước

Người đánh bạc thường quyết định số tiền cược theo cảm xúc. Trader có quy trình thì quyết định trước mỗi lệnh: điểm cắt lỗ (stop-loss) ở đâu, khối lượng bao nhiêu, mức rủi ro tối đa cho mỗi lệnh và cho mỗi ngày là bao nhiêu. Các nguyên tắc này được trình bày trong quản lý rủi ro.

Cũng cần nói rõ: stop-loss không đảm bảo lệnh đóng đúng giá. Khi thị trường biến động mạnh hoặc mở cửa với khoảng trống giá, lệnh có thể khớp ở giá xấu hơn.

Đánh giá theo quy trình, không theo từng lệnh

Người chơi cờ bạc nhớ ván thắng lớn. Trader có kỷ luật đánh giá xem mình có làm đúng kế hoạch hay không, trên nhiều lệnh chứ không phải một lệnh. Xem quy trình và kết quả.

Bảng so sánh: trading và cờ bạc

Bài tập tự kiểm tra

Các bài tập dưới đây giúp bạn nhìn rõ hành vi của mình. Chúng không giúp bạn có lãi và không thay thế kế hoạch quản lý rủi ro.

1. Viết lý do trước khi vào lệnh. Trước mỗi lệnh, ghi lý do vào lệnh, điểm cắt lỗ và khối lượng. Nếu bạn không viết được lý do bằng lời rõ ràng, lệnh đó gần với một ván cược.
2. Ghi cảm xúc trong nhật ký. Sau mỗi lệnh, ghi bạn cảm thấy thế nào: hồi hộp, bực, muốn gỡ. Sau một thời gian, đọc lại và tìm những lệnh mở khi đang bực hoặc đang hưng phấn.
3. Kiểm tra quy tắc "gỡ lại". Đánh dấu mọi lệnh mở ngay sau một lệnh thua. Đây là dấu hiệu của revenge trading.
4. Tách kết quả khỏi quyết định. Chia các lệnh thành bốn nhóm: làm đúng kế hoạch và lãi, đúng kế hoạch và lỗ, sai kế hoạch và lãi, sai kế hoạch và lỗ. Nhóm "sai kế hoạch nhưng lãi" là nhóm nguy hiểm nhất, vì nó dạy bạn thói quen của người đánh bạc.
5. Đặt giới hạn dừng. Quy định trước mức lỗ trong ngày mà khi chạm tới, bạn đóng nền tảng. Ghi lại mỗi lần bạn vi phạm.

Khi nào nên dừng hẳn

Nếu bạn nạp thêm tiền để gỡ, giấu khoản lỗ với gia đình, mất ngủ vì vị thế đang mở hoặc không thể ngừng xem biểu đồ, đó không còn là vấn đề chiến lược. Hãy đọc dấu hiệu nghiện trading và cân nhắc tìm đến người thân hoặc chuyên gia tâm lý. Dừng giao dịch là một lựa chọn hợp lý, không phải thất bại.

Bối cảnh pháp lý tại Việt Nam

Câu hỏi "forex có phải đánh bạc" còn có khía cạnh pháp lý. Theo thông tin chính thức: NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Ngoài ra, NHNN: nhà đầu tư trên sàn Forex tiếp tay cho hành vi vi phạm và không được pháp luật bảo vệ nếu bị thua lỗ. Nghĩa là nếu thua lỗ, bạn khó có cơ chế bảo vệ nào. Xem chi tiết tại pháp lý và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Trading có phải cờ bạc không?

Không tự động là cờ bạc. Nhưng nếu bạn vào lệnh không có quy tắc, không giới hạn rủi ro và để cảm xúc quyết định khối lượng, thì cách bạn trade không khác đánh bạc.

Forex có phải đánh bạc không?

Forex là thị trường trao đổi tiền tệ thật. Tuy vậy, giao dịch CFD forex có đòn bẩy trên khung ngắn có nhiều đặc điểm giống cờ bạc: kết quả nhanh, ngẫu nhiên và chi phí chống lại người chơi.

Khác biệt lớn nhất giữa trading và cờ bạc là gì?

Trong trading có thể tồn tại lợi thế và rủi ro có thể được giới hạn trước. Trong trò chơi sòng bạc, lợi thế luôn thuộc về nhà cái. Nhưng trader phải tự chứng minh được lợi thế. Phần lớn người mới chưa làm được việc này.

Học tâm lý giao dịch có giúp tôi có lãi không?

Không có gì đảm bảo điều đó. Hiểu tâm lý giúp bạn bớt mắc lỗi hành vi, nhưng không tạo ra lợi thế trên thị trường. Xem tâm lý giao dịch và kỳ vọng thực tế cho người mới.

Làm sao biết mình đang trade như đánh bạc?

Hãy để ý những dấu hiệu sau: tăng khối lượng sau khi thua, dời điểm cắt lỗ, vào lệnh vì buồn chán hoặc vì muốn gỡ, và nhớ lệnh thắng lớn hơn là nhớ việc làm đúng kế hoạch. Nhật ký giao dịch sẽ cho bạn thấy rõ các mẫu hành vi này.