Vượt qua chuỗi thua lỗ trong trading

Chuỗi thua lỗ là gì và vì sao nó xảy ra

Chuỗi thua lỗ (losing streak) là nhiều lệnh thua liên tiếp. Nó không tự chứng minh rằng phương pháp của bạn sai.

Mỗi lệnh có kết quả không chắc chắn. Một hệ thống có tỷ lệ thắng khá vẫn sẽ có những đoạn thua liền nhau. Tỷ lệ thắng càng thấp và số lệnh càng nhiều thì chuỗi thua dài nhất bạn gặp càng dài. Đây là tính chất của xác suất, không phải dấu hiệu "thị trường chống lại bạn".

Vấn đề chính thường không nằm ở chuỗi thua. Nó nằm ở những gì trader làm trong lúc thua: tăng khối lượng để gỡ, bỏ quy tắc, vào lệnh liên tục. Đây là lúc tài khoản bị tổn hại nặng nhất.

Với giao dịch CFD và forex có đòn bẩy, tài khoản có thể mất tiền rất nhanh. Một chuỗi thua kết hợp với mức rủi ro quá cao trên mỗi lệnh có thể xóa phần lớn vốn trước khi bạn kịp phản ứng.

Xem trước độ dài chuỗi thua bằng mô phỏng

Bạn nên biết trước một chuỗi thua "bình thường" với cách giao dịch của mình trông như thế nào. Công cụ dưới đây chạy mô phỏng Monte Carlo cho một chiến lược có rủi ro cố định trên mỗi lệnh. Kết quả cho thấy độ phân tán của các kết cục và mức sụt giảm vốn (drawdown). Drawdown là mức giảm từ đỉnh vốn xuống điểm thấp sau đó.

Khi đọc kết quả, hãy để ý mấy điểm sau:

• Chuỗi thua dài nhất trong nhiều lần chạy. Nó thường dài hơn bạn nghĩ, kể cả khi tỷ lệ thắng giả định khá cao.
• Drawdown lớn nhất. Hãy tự hỏi bạn có chịu được mức đó cả về tiền lẫn tâm lý hay không.
• Ảnh hưởng của rủi ro mỗi lệnh. Hãy thử giảm mức rủi ro rồi xem drawdown thay đổi ra sao.

Đây là mô hình, không phải dự báo. Thị trường thật có khoảng trống giá, trượt giá và giai đoạn chiến lược không còn phù hợp. Kết quả thực tế có thể tệ hơn mô phỏng. Các công cụ khác có ở trang Công cụ tính toán.

Nghiên cứu hành vi nói gì về lúc thua liên tiếp

Tài chính hành vi mô tả vài thiên kiến hay xuất hiện trong chuỗi thua:

• Ngại thua lỗ. Theo lý thuyết triển vọng của Kahneman và Tversky, khoản lỗ gây cảm giác mạnh hơn khoản lãi cùng cỡ. Vì vậy trader dễ giữ lệnh lỗ quá lâu với hy vọng hòa vốn. Shefrin và Statman gọi hiện tượng này là disposition effect. Xem thêm: Ngại thua lỗ.
• Hiệu ứng gỡ hòa vốn. Thaler và Johnson ghi nhận rằng người đang lỗ dễ chấp nhận rủi ro lớn hơn nếu thấy có cơ hội về lại mức hòa vốn. Trong trading, đây chính là nguồn gốc của revenge trading.
• Ngụy biện con bạc. Đây là niềm tin rằng "thua nhiều rồi thì lệnh tới chắc thắng". Các lệnh không có nghĩa vụ cân bằng cho nhau. Xem: Ngụy biện con bạc.
• Thiên kiến gần đây. Bạn đánh giá cả phương pháp chỉ dựa trên vài lệnh vừa qua. Xem: Thiên kiến gần đây.

Biết tên các thiên kiến này không làm chúng biến mất. Nhưng nó giúp bạn nhận ra chúng sớm hơn.

Quy tắc tạm dừng: đặt khi bình tĩnh, dùng khi căng thẳng

Quy tắc tạm dừng chỉ có tác dụng nếu bạn viết nó ra trước, lúc đầu óc còn tỉnh táo. Đừng quyết định ngay trong lúc đang thua.

Các dạng quy tắc thường dùng:

• Giới hạn lỗ theo ngày hoặc tuần. Bạn tự đặt mức này theo tỷ lệ vốn. Chạm mức là dừng giao dịch cho hết giai đoạn đó.
• Giới hạn số lệnh thua liên tiếp. Bạn chọn con số dựa trên kết quả mô phỏng. Chạm ngưỡng thì nghỉ và xem lại.
• Giảm khối lượng. Sau một drawdown nhất định, bạn giao dịch nhỏ hơn cho đến khi quy trình ổn định lại.
• Dấu hiệu cơ thể và cảm xúc. Tim đập nhanh, muốn "gỡ ngay", mất ngủ hay bỏ qua stop loss đều là lý do để dừng, bất kể kết quả lệnh. Xem: Căng thẳng và giấc ngủ.
• Quay về tài khoản demo nếu bạn cần kiểm tra lại quy trình mà không đặt tiền thật vào rủi ro.

Về cách chọn mức rủi ro trên mỗi lệnh, xem Quản lý rủi ro.

Xem lại giao dịch mà không tự trách

Mục tiêu của việc xem lại là tách quy trình khỏi kết quả. Một lệnh thua mà vẫn đúng kế hoạch không phải là lỗi. Một lệnh thắng nhờ phá quy tắc mới là điều đáng lo.

Khi ghi nhật ký, hãy viết về hành vi chứ đừng viết về bản thân. Viết "Vào lệnh khi chưa có tín hiệu xác nhận" thay vì "Mình ngu quá". Câu thứ nhất cho bạn biết cần sửa gì. Câu thứ hai chỉ làm tăng căng thẳng và đẩy bạn tới quyết định tệ hơn. Xem thêm: Quy trình và kết quả.

Bài tập thực hành

• Bài tập mô phỏng. Nhập tỷ lệ thắng và tỷ lệ lãi/lỗ gần với lịch sử giao dịch của bạn vào công cụ ở trên. Ghi lại chuỗi thua dài nhất và drawdown lớn nhất. Dán kết quả này cạnh màn hình giao dịch.
• Bài tập viết trước. Viết ra các quy tắc tạm dừng của bạn và điều bạn sẽ làm trong thời gian nghỉ, ví dụ đi bộ hoặc xem lại nhật ký. Đừng chỉ ghi "nghỉ".
• Bài tập phân loại. Sau mỗi phiên, xếp từng lệnh vào bảng ở trên. Chỉ đánh giá phần quy trình.
• Bài tập câu hỏi trung tính. Trước khi vào lệnh trong chuỗi thua, hãy tự hỏi: "Lệnh này có trong kế hoạch không, hay mình đang muốn gỡ?"

Những bài tập này giúp bạn giữ kỷ luật. Chúng không bảo đảm lợi nhuận, vì việc rèn tâm lý không thay đổi được xác suất của thị trường. Xem thêm: Kỷ luật giao dịch.

Khi nào nên nghỉ dài hơn

Nếu bạn giấu khoản lỗ với người thân, vay tiền để giao dịch, hoặc không thể dừng dù đã đặt quy tắc, vấn đề đã vượt khỏi chuyện chuỗi thua. Hãy đọc Dấu hiệu nghiện trading và cân nhắc tìm người hỗ trợ.

Câu hỏi thường gặp

Thua liên tiếp phải làm gì đầu tiên?

Dừng vào lệnh mới và kiểm tra xem bạn đã chạm quy tắc tạm dừng chưa. Sau đó xem lại các lệnh theo quy trình, không theo kết quả.

Chuỗi thua có nghĩa là chiến lược hỏng?

Không nhất thiết. Hãy so chuỗi thua hiện tại với kết quả mô phỏng. Nếu nó vượt xa mức mô phỏng, hoặc điều kiện thị trường đã đổi, hãy xem lại chiến lược trên tài khoản demo.

Tăng khối lượng để gỡ lỗ nhanh có hợp lý không?

Không. Làm vậy sẽ tăng rủi ro đúng lúc tâm lý bạn yếu nhất. Với đòn bẩy, cách này có thể làm mất vốn rất nhanh.

Làm sao vượt qua giai đoạn thua lỗ về mặt tâm lý?

Tách đánh giá quy trình khỏi đánh giá bản thân. Nghỉ theo quy tắc đã đặt trước và chăm sóc giấc ngủ. Xem thêm: Tâm lý giao dịch.

Mô phỏng có cho biết khi nào chuỗi thua kết thúc không?

Không. Mô phỏng chỉ cho thấy những kết cục có thể xảy ra trong mô hình. Nó không dự báo lệnh tiếp theo.