Anchoring bias là gì
Anchoring bias, hay hiệu ứng neo, là xu hướng dựa quá nhiều vào con số đầu tiên mình thấy khi ước lượng hoặc ra quyết định. Con số đó là "cái neo". Các ước lượng sau thường chỉ điều chỉnh quanh nó và điều chỉnh không đủ xa, kể cả khi cái neo không liên quan đến vấn đề.
Đây là một trong những thiên kiến trong trading phổ biến nhất, vì thị trường liên tục đưa ra các con số: giá vào lệnh, đỉnh cũ, đáy cũ, giá mục tiêu của người khác. Xem tổng quan các thiên kiến khác tại Tâm lý giao dịch.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Neo giá trong trading biểu hiện thế nào
- Neo giá vào lệnh. Trader đánh giá vị thế theo câu hỏi "đang lời hay lỗ so với giá mình mua" thay vì "với thông tin hôm nay, mình có còn muốn giữ vị thế này không". Hệ quả thường gặp là giữ lệnh lỗ để chờ "về hòa vốn". Hiện tượng này gắn chặt với tâm lý ngại lỗ và disposition effect.
- Neo vào đỉnh cũ. Sau khi giá giảm mạnh, trader thấy giá "rẻ" chỉ vì nó thấp hơn đỉnh trước đó, dù đỉnh ấy không nói gì về giá trị hiện tại.
- Neo vào giá mục tiêu ban đầu. Bối cảnh đã thay đổi nhưng trader vẫn giữ mục tiêu cũ, hoặc dời điểm cắt lỗ ra xa để không phải chấp nhận sai.
- Neo vào con số tròn hoặc con số của người khác. Một mức giá được nhắc nhiều trên mạng xã hội dễ trở thành điểm tham chiếu trong đầu, kể cả khi bạn không có lý do riêng để tin vào nó.
Nghiên cứu nói gì
Trong tài chính hành vi, hiệu ứng neo được Amos Tversky và Daniel Kahneman mô tả trong các thí nghiệm kinh điển. Người tham gia nhìn một con số ngẫu nhiên, rồi ước lượng một đại lượng không liên quan. Kết quả ước lượng bị kéo về phía con số ngẫu nhiên đó.
Các nghiên cứu về nhà đầu tư cũng ghi nhận rằng giá mua thường được dùng làm điểm tham chiếu. Hersh Shefrin và Meir Statman đặt tên "disposition effect" cho xu hướng bán sớm khoản lời và giữ lâu khoản lỗ. Một số nghiên cứu khác cho thấy đỉnh giá trong quá khứ ảnh hưởng đến cách nhà đầu tư phản ứng với tin tức. Đây là kết quả trung bình trên nhiều người. Chúng không cho biết thiên kiến của bạn mạnh đến đâu và không phải là tín hiệu giao dịch.
Reframing: bài tập để gỡ neo
Reframing là đặt lại câu hỏi để quyết định dựa trên thông tin hiện tại. Bạn có thể thử các bài tập sau:
- Câu hỏi "tài khoản trống". Giả sử bạn chưa có vị thế nào. Với biểu đồ và tin tức hôm nay, bạn có mở lệnh này ở mức giá hiện tại không? Nếu không, hãy hỏi tiếp vì sao bạn vẫn giữ nó.
- Che giá vào lệnh. Khi xem lại vị thế, đừng nhìn cột lãi/lỗ. Chỉ đánh giá cấu trúc giá, mức cắt lỗ và lý do vào lệnh.
- Viết kế hoạch trước khi vào lệnh. Ghi rõ điều kiện nào thì lý do vào lệnh không còn đúng. Khi điều kiện đó xảy ra, so sánh với kế hoạch, đừng so với giá mua. Xem thêm Kỷ luật giao dịch.
- Ghi nhật ký cái neo. Mỗi khi bạn nghĩ "giá này rẻ" hoặc "chờ về giá cũ", hãy ghi lại con số bạn đang so sánh và nguồn của nó.
- Tìm bằng chứng ngược. Chủ động liệt kê lý do vị thế có thể sai. Bài tập này cũng giúp hạn chế thiên kiến xác nhận.
Giới hạn và rủi ro
Nhận ra hiệu ứng neo không làm bạn có lời. Bài tập tâm lý chỉ giúp quyết định nhất quán hơn với kế hoạch. Kết quả vẫn phụ thuộc vào thị trường và vào phương pháp của bạn. Hãy đánh giá theo quy trình thay vì chỉ theo kết quả, như trình bày ở Quy trình và kết quả.
Giao dịch forex và CFD có đòn bẩy có thể làm bạn mất tiền rất nhanh. Giữ lệnh lỗ chỉ vì neo vào giá vào lệnh có thể khiến khoản lỗ lớn dần, đến mức bị đóng lệnh bắt buộc khi ký quỹ không đủ. Hãy xác định trước rủi ro cho mỗi lệnh, xem tại Quản lý rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Hiệu ứng neo khác ngụy biện chi phí chìm thế nào?
Hiệu ứng neo là bám vào một con số tham chiếu. Ngụy biện chi phí chìm là tiếp tục vì đã lỡ bỏ tiền hoặc công sức vào. Trong giao dịch, hai thiên kiến này thường xuất hiện cùng nhau. Xem Ngụy biện chi phí chìm.
Dùng đỉnh, đáy cũ trong phân tích kỹ thuật có phải là neo giá không?
Không hẳn. Vùng giá cũ có thể là một yếu tố trong kế hoạch có điều kiện rõ ràng. Nó trở thành neo khi bạn coi nó là mức giá "phải" quay lại.
Có cách nào loại bỏ hoàn toàn thiên kiến này?
Nghiên cứu cho thấy ngay cả người đã biết về hiệu ứng neo vẫn bị ảnh hưởng. Mục tiêu thực tế là giảm tác động của nó bằng quy tắc viết sẵn và nhật ký giao dịch.
Thiên kiến gần đây có liên quan không?
Có. Mức giá vừa thấy gần nhất dễ trở thành cái neo. Đọc thêm tại Thiên kiến gần đây.
