Giá trái phiếu và lợi suất

Yield là gì

Lợi suất (yield, bond yield) là mức sinh lời mà người mua nhận được khi mua trái phiếu ở giá hiện tại. Lợi suất khác lãi suất coupon. Nếu chưa rõ trái phiếu vận hành thế nào, hãy xem trước trang Trái phiếu là gì.

Các thuật ngữ cơ bản:

• Mệnh giá (F): số tiền tổ chức phát hành trả lại khi trái phiếu đáo hạn.
• Coupon (C): tiền lãi cố định trả theo từng kỳ, tính trên mệnh giá. Coupon không đổi trong suốt thời hạn trái phiếu.
• Giá thị trường (P): giá trái phiếu đang được mua bán. Giá này thay đổi hằng ngày.
• Lợi suất hiện hành (current yield): coupon chia cho giá thị trường.
• Lợi suất đáo hạn (YTM): mức sinh lời bình quân mỗi năm nếu mua ở giá P, giữ đến đáo hạn và nhận đủ mọi khoản tiền.

Vì sao giá trái phiếu giảm khi lãi suất tăng

Giá trái phiếu bằng tổng giá trị hiện tại của mọi dòng tiền trong tương lai: các khoản coupon và mệnh giá lúc đáo hạn. Mỗi dòng tiền được chiết khấu theo lợi suất thị trường. Lợi suất càng cao thì mức chiết khấu càng lớn, và khoản tiền càng xa trong tương lai thì bị chiết khấu càng mạnh.

Dòng tiền của trái phiếu đã cố định. Vì vậy khi lợi suất thị trường tăng, tổng giá trị hiện tại giảm, nên giá giảm. Khi lợi suất giảm, giá tăng. Đây là quan hệ toán học, không phải dự báo.

Ví dụ với trái phiếu coupon

Giả sử có trái phiếu mệnh giá F, trả coupon C mỗi năm. Lúc phát hành, lãi suất coupon bằng lợi suất thị trường. Khi đó giá P bằng mệnh giá F.

Trường hợp lãi suất thị trường tăng. Trái phiếu mới phát hành trả coupon cao hơn C. Không ai muốn mua trái phiếu cũ ở giá F khi có lựa chọn trả lãi cao hơn. Giá trái phiếu cũ phải giảm xuống dưới F (giá chiết khấu). Ở giá thấp hơn, người mua nhận coupon C cộng thêm phần chênh lệch giữa giá mua và F khi đáo hạn. Giá giảm đến khi tổng mức sinh lời này bằng lợi suất thị trường mới.

Trường hợp lãi suất thị trường giảm. Coupon C trở nên hấp dẫn hơn coupon của trái phiếu mới. Giá tăng lên trên F (giá thặng dư). Người mua chấp nhận lỗ phần chênh lệch khi đáo hạn để đổi lấy coupon cao hơn mặt bằng chung.

Khi gần đáo hạn, giá dần tiến về F bất kể lãi suất thay đổi thế nào, vì số dòng tiền còn lại ít đi. Hiện tượng này gọi là "kéo về mệnh giá" (pull to par).

Để thử với số liệu cụ thể, hãy dùng các công cụ trong mục Công cụ tính toán. Trang này không tự đưa ra con số lãi suất. Số liệu lãi suất thực tế chỉ nên lấy từ nguồn chính thức và luôn ghi kèm ngày công bố.

Duration: trái phiếu nhạy với lãi suất đến mức nào

Duration (thời lượng bình quân) là thời gian bình quân có trọng số để nhận lại các dòng tiền của trái phiếu. Thước đo này cũng cho biết giá nhạy thế nào với thay đổi lợi suất. Với modified duration, ta có công thức gần đúng:

% thay đổi giá ≈ − modified duration × thay đổi lợi suất

Các yếu tố làm duration dài hơn, tức giá dao động mạnh hơn:

• Thời hạn còn lại dài. Phần lớn giá trị nằm ở các dòng tiền xa.
• Coupon thấp. Nhận ít tiền sớm, phần lớn giá trị dồn vào mệnh giá cuối kỳ.
• Lợi suất đang thấp. Chiết khấu nhẹ làm dòng tiền xa chiếm tỷ trọng lớn hơn.

Công thức trên là xấp xỉ tuyến tính. Khi lợi suất thay đổi lớn, cần tính thêm độ lồi (convexity). Với trái phiếu thông thường, giá tăng khi lợi suất giảm nhiều hơn mức giá giảm khi lợi suất tăng tương ứng.

Lợi suất thực, lạm phát và rủi ro

Lợi suất danh nghĩa chưa trừ lạm phát. Xem thêm Lãi suất danh nghĩa và thực và Lạm phát và tiết kiệm. Bối cảnh lãi suất trong nước có tại Lãi suất & kinh tế VN.

Rủi ro cần nhớ:

• Rủi ro lãi suất. Nếu bán trước hạn khi lợi suất đã tăng, bạn có thể lỗ vốn.
• Rủi ro tín dụng. Tổ chức phát hành có thể chậm trả hoặc không trả. Khi đó lợi suất cao chỉ phản ánh mức rủi ro cao hơn.
• Rủi ro thanh khoản. Có thể khó bán được ở giá hợp lý.

Sản phẩm phái sinh hoặc CFD gắn với lãi suất có dùng đòn bẩy, nên có thể mất tiền rất nhanh. Xem Quản lý rủi ro và Phân bổ tài sản.

Câu hỏi thường gặp

Lợi suất trái phiếu và lãi suất coupon khác nhau thế nào?

Coupon cố định theo mệnh giá. Lợi suất phụ thuộc vào giá bạn mua nên thay đổi theo thị trường.

Giữ trái phiếu đến đáo hạn thì giá giảm có ảnh hưởng không?

Nếu tổ chức phát hành trả đủ, bạn nhận coupon và mệnh giá như cam kết. Khoản lỗ chỉ thành hiện thực khi bán trước hạn. Tuy vậy, bạn vẫn chịu chi phí cơ hội vì tiền bị gắn với mức lãi thấp hơn mặt bằng mới.

Duration càng dài có phải càng rủi ro?

Duration dài nghĩa là giá nhạy hơn với lãi suất, theo cả hai chiều. Nó không nói gì về rủi ro tín dụng.

Lấy số liệu lợi suất ở đâu?

Từ nguồn chính thức của cơ quan phát hành hoặc sở giao dịch, luôn kèm ngày công bố. Thuật ngữ khác có trong Thuật ngữ tài chính.