Lạm phát và tiết kiệm: tiền mất giá ra sao, lợi suất thực là bao nhiêu

Công cụ tính trên trang

Máy tính lạm phát cho biết giá trị của một khoản tiền thay đổi thế nào giữa hai mốc chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Máy tính cũng cho biết mức lạm phát cộng dồn trong giai đoạn đó.

Máy tính lợi suất thực cho biết phần lãi còn lại sau khi trừ thuế (nếu có) và lạm phát.

Mọi con số trên trang này đều lấy từ máy tính hoặc từ dữ liệu CPI chính thức. Hãy xem ngày cập nhật dữ liệu ghi trong công cụ trước khi dùng kết quả.

Lạm phát là gì

Lạm phát là hiện tượng mức giá chung của hàng hóa và dịch vụ tăng lên theo thời gian. Khi giá tăng, cùng một số tiền mua được ít hàng hơn trước. Hiện tượng này gọi là mất sức mua, hay nói đơn giản là tiền mất giá.

Lạm phát thường được đo bằng chỉ số giá tiêu dùng (CPI). CPI theo dõi giá của một "giỏ" hàng hóa và dịch vụ tiêu biểu mà hộ gia đình hay mua, như lương thực, nhà ở, đi lại, y tế, giáo dục. CPI do cơ quan thống kê nhà nước tính và công bố định kỳ.

Cần phân biệt các khái niệm sau:

• Lạm phát theo năm: so CPI của một kỳ với cùng kỳ năm trước.
• Lạm phát cộng dồn: mức tăng giá trong cả một giai đoạn dài, tính bằng cách so CPI ở mốc cuối với CPI ở mốc đầu. Mức này không phải là tổng cộng đơn giản các mức theo năm, vì giá tăng chồng lên mức giá đã tăng trước đó.
• Giảm phát: mức giá chung giảm. Trường hợp này hiếm hơn và có những rủi ro riêng cho nền kinh tế.

Giỏ CPI là mức trung bình. Chi tiêu của từng gia đình có thể khác giỏ đó, nên mức tăng giá mà bạn cảm nhận có thể cao hơn hoặc thấp hơn con số chính thức.

Lạm phát ảnh hưởng đến tiết kiệm như thế nào

Khi gửi tiết kiệm, bạn nhận lãi suất danh nghĩa, tức mức lãi ghi trên hợp đồng tiền gửi. Con số này chỉ cho biết số tiền trong sổ tăng thêm bao nhiêu. Nó không cho biết số tiền đó mua được nhiều hơn hay ít hơn.

Có ba trường hợp:

Ở trường hợp cuối, sổ tiết kiệm vẫn "có lãi" trên giấy, nhưng người gửi thực chất mất sức mua. Tiền để trong két hoặc tài khoản không lãi thì mất sức mua đúng bằng mức lạm phát.

Ảnh hưởng này cộng dồn theo thời gian, giống lãi suất kép nhưng theo chiều ngược lại. Chênh lệch nhỏ mỗi năm có thể thành khoảng cách lớn sau nhiều năm. Hãy dùng máy tính lạm phát ở trên để xem điều này với số tiền và giai đoạn của bạn.

Cách so sánh lãi suất tiền gửi với lạm phát

Bước 1. Lấy lãi suất danh nghĩa của kỳ hạn bạn quan tâm từ biểu lãi suất chính thức của ngân hàng, ghi lại ngày áp dụng. Xem thêm về cách đọc biểu lãi suất tại Lãi suất tiền gửi.

Bước 2. Trừ thuế đối với tiền lãi, nếu loại thu nhập đó phải chịu thuế. Hãy kiểm tra quy định thuế hiện hành, vì đây là phần dễ bị bỏ qua.

Bước 3. So lãi suất sau thuế với lạm phát cùng khoảng thời gian. Cách làm đúng là dùng lạm phát kỳ vọng cho kỳ hạn sắp tới. Số lạm phát đã công bố là số của quá khứ, chỉ dùng làm tham chiếu.

Bước 4. Tính lợi suất thực. Cách ước lượng nhanh: lãi suất sau thuế trừ đi lạm phát. Cách chính xác hơn: lấy hệ số tăng của tiền gửi (gốc cộng lãi sau thuế, chia cho gốc) chia cho hệ số tăng của giá (CPI cuối kỳ chia cho CPI đầu kỳ), rồi xem kết quả lớn hơn hay nhỏ hơn mức hòa vốn. Khi lạm phát cao, hai cách cho kết quả khác nhau rõ rệt. Máy tính lợi suất thực trên trang dùng cách chính xác.

Chi tiết về khái niệm này có tại Lãi suất danh nghĩa và thực.

Những điểm người có kinh nghiệm cần lưu ý

• Khớp kỳ hạn: tiền gửi dài hạn cố định lãi suất, còn lạm phát trong thời gian đó có thể thay đổi. Lợi suất thực chỉ biết chắc khi kỳ hạn kết thúc.
• Tái tục: khi đáo hạn, lãi suất mới có thể khác lãi suất cũ. Phép so sánh cho nhiều kỳ cần tính lại từng kỳ.
• Rút trước hạn: thường chỉ được hưởng lãi suất không kỳ hạn, làm lợi suất thực giảm mạnh. Một quỹ khẩn cấp riêng giúp tránh phải rút sớm.
• Lãi suất điều hành: chính sách tiền tệ ảnh hưởng đến cả lãi suất tiền gửi lẫn lạm phát. Xem bối cảnh tại Lãi suất & kinh tế VN.
• An toàn tiền gửi: lãi suất cao hơn đôi khi đi kèm rủi ro cao hơn. Tìm hiểu giới hạn bảo vệ tại Bảo hiểm tiền gửi.

Chống lạm phát: hiểu đúng cơ chế

"Chống lạm phát" ở cấp cá nhân nghĩa là giữ cho sức mua của tài sản không giảm theo thời gian. Không có công cụ nào bảo vệ hoàn toàn và không rủi ro. Mỗi loại tài sản phản ứng khác nhau với lạm phát:

• Tiền gửi: an toàn về danh nghĩa, nhưng lợi suất thực có thể âm khi lạm phát vượt lãi suất.
• Trái phiếu lãi suất cố định: giá thường giảm khi lạm phát và lãi suất tăng. Xem Trái phiếu là gì.
• Cổ phiếu, quỹ: về dài hạn có thể tăng cùng doanh thu danh nghĩa của doanh nghiệp, nhưng giá biến động mạnh và có thể giảm sâu trong ngắn hạn.
• Vàng: thường được nhắc tới khi tiền mất giá, nhưng giá vàng cũng có những giai đoạn giảm dài. Xem Vàng Việt Nam.
• Bất động sản: giá và tiền thuê có thể tăng theo lạm phát, nhưng tính thanh khoản thấp và cần vốn lớn.

Cách tiếp cận phổ biến là chia tài sản theo mục tiêu và thời gian sử dụng tiền, thay vì dồn vào một chỗ. Xem Phân bổ tài sản và Đa dạng hóa danh mục.

Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy không phải là cách giữ sức mua. Đòn bẩy khuếch đại cả lãi lẫn lỗ, và tài khoản có thể mất tiền rất nhanh. Đọc thêm tại Quản lý rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

Lạm phát là gì, nói ngắn gọn?

Là sự tăng lên của mức giá chung. Cùng một số tiền mua được ít hàng hơn trước.

Vì sao sổ tiết kiệm có lãi mà vẫn bị coi là tiền mất giá?

Vì nếu lãi suất sau thuế thấp hơn lạm phát, số tiền tăng chậm hơn giá hàng hóa. Sức mua thực vì thế giảm.

Nên dùng số lạm phát nào để so với lãi suất tiền gửi?

Lạm phát của cùng khoảng thời gian với kỳ hạn gửi. Với kỳ hạn sắp tới chỉ có thể ước lượng. Số liệu đã công bố dùng để kiểm tra lại sau khi đáo hạn.

Máy tính lạm phát dùng dữ liệu nào?

Dùng chỉ số CPI chính thức. Ngày cập nhật dữ liệu được ghi trong công cụ.

Lợi suất thực âm có nghĩa là mất tiền không?

Số tiền danh nghĩa không giảm, nhưng sức mua giảm. Về thực chất, người gửi nghèo đi so với lúc bắt đầu.

Có cách nào chống lạm phát chắc chắn không?

Không. Mỗi loại tài sản có rủi ro riêng. Hãy xem thêm tại Tiết kiệm, đầu tư, vay và các công cụ tính toán.