Giảm phát là gì?

Giảm phát là gì

Giảm phát (deflation) là tình trạng mặt bằng giá chung của hàng hóa và dịch vụ trong nền kinh tế giảm liên tục trong một thời gian.

Nói cách khác, cùng một lượng tiền mua được nhiều hàng hơn trước. Sức mua của đồng tiền tăng lên.

Ví dụ giả định

Giả sử một giỏ hàng tiêu dùng gồm gạo, xăng, tiền điện và tiền thuê nhà có giá là A đồng vào năm trước.

• Năm nay, cùng giỏ hàng đó có giá là B đồng, với B thấp hơn A.
• Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) giảm so với cùng kỳ, nên tỷ lệ lạm phát mang dấu âm.
• Nếu tình trạng này kéo dài qua nhiều kỳ báo cáo và lan ra hầu hết nhóm hàng, giới phân tích gọi đó là giảm phát.

Nếu chỉ giá xăng giảm còn các nhóm hàng khác vẫn tăng, đó chưa phải giảm phát.

Lạm phát và giảm phát

Người mới hay nhầm giảm phát với giảm lạm phát. Khi tin tức nói "lạm phát hạ nhiệt", giá vẫn tăng, chỉ là tăng chậm hơn.

Định nghĩa chính xác và trường hợp đặc biệt

Với người đã có kinh nghiệm, cần phân biệt kỹ hơn:

• Chỉ số đo lường. Giảm phát thường được xác định bằng CPI, nhưng cũng có thể xem chỉ số giảm phát GDP (GDP deflator) hoặc chỉ số giá sản xuất. Các chỉ số này có thể cho tín hiệu khác nhau.
• CPI tổng thể và CPI lõi. CPI tổng thể có thể âm tạm thời do giá năng lượng hoặc thực phẩm giảm mạnh, trong khi CPI lõi vẫn dương. Trường hợp này thường không được coi là giảm phát thực sự.
• Giảm phát "tốt" và "xấu". Giá giảm do năng suất tăng và chi phí sản xuất thấp hơn khác với giá giảm do cầu yếu, thất nghiệp tăng và doanh nghiệp phải hạ giá để bán hàng.
• Giảm phát nợ. Khi giá giảm, giá trị thực của khoản nợ tăng. Người vay khó trả nợ hơn, có thể dẫn đến siết chặt tín dụng và vỡ nợ.
• Lãi suất thực. Lãi suất thực xấp xỉ bằng lãi suất danh nghĩa trừ tỷ lệ lạm phát. Khi lạm phát âm, lãi suất thực cao hơn lãi suất danh nghĩa, kể cả khi ngân hàng trung ương đã đưa lãi suất danh nghĩa về sát mức sàn.
• Tâm lý chờ giá giảm. Người tiêu dùng có thể hoãn chi tiêu vì kỳ vọng giá còn giảm, khiến cầu yếu thêm.

Thuật ngữ xuất hiện ở đâu

• Lịch kinh tế trên nền tảng giao dịch và trang tin: các dòng CPI, PPI, GDP deflator theo tháng hoặc theo quý, kèm giá trị dự báo và giá trị thực tế.
• Báo cáo của ngân hàng trung ương: thông cáo về lãi suất điều hành thường nêu "rủi ro giảm phát" khi giải thích quyết định nới lỏng.
• Tin tức tài chính: cụm từ như "nguy cơ giảm phát", "CPI âm", "áp lực giảm phát".

Số liệu CPI có thể làm giá tiền tệ, chỉ số và vàng biến động mạnh trong thời gian ngắn. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy trong lúc tin ra có thể gây thua lỗ nhanh, kể cả lỗ vượt dự tính. Xem thêm quản lý rủi ro.

Thuật ngữ liên quan

• Giảm lạm phát
• Chu kỳ kinh tế
• Điểm cơ bản (bps)
• Tăng giá tiền tệ và mất giá tiền tệ
• Tiền pháp định
• Tỷ lệ nợ trên GDP
• Phân tích cơ bản
• Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Giảm phát có phải là điều tốt cho người tiêu dùng?

Trong ngắn hạn, hàng hóa rẻ hơn. Nếu giảm phát đi kèm cầu yếu và thất nghiệp tăng, thu nhập có thể giảm nhanh hơn giá.

Giảm phát khác giảm lạm phát thế nào?

Giảm phát là giá giảm. Giảm lạm phát là giá vẫn tăng nhưng với tốc độ chậm hơn.

Một tháng CPI âm có phải là giảm phát?

Chưa chắc. Giảm phát thường được xác định khi mặt bằng giá giảm kéo dài và lan rộng, không chỉ trong một kỳ báo cáo.

Giảm phát ảnh hưởng gì đến người vay nợ?

Giá trị thực của khoản nợ tăng lên, nên gánh nặng trả nợ nặng hơn dù số tiền nợ danh nghĩa không đổi.