Định nghĩa ngắn
Proof of Work (PoW, bằng chứng công việc) và Proof of Stake (PoS, bằng chứng cổ phần) là các cơ chế đồng thuận, tức cách các máy trong mạng blockchain thống nhất khối giao dịch nào được ghi tiếp vào sổ cái.
- Proof of work là gì: người tham gia, gọi là thợ đào, dùng sức mạnh tính toán để giải bài toán băm (hash). Ai tìm ra lời giải hợp lệ trước thì được đề xuất khối mới và nhận phần thưởng.
- Proof of stake là gì: người tham gia, gọi là validator (người xác thực), khóa (stake) coin của mạng làm tài sản bảo đảm. Giao thức chọn validator đề xuất và xác nhận khối, thường theo tỷ lệ lượng coin đã khóa.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Định nghĩa chính xác hơn
Trong PoW, quyền ghi khối tỷ lệ với phần hashrate (tốc độ băm) mà một bên kiểm soát. Chuỗi hợp lệ là chuỗi có tổng công việc tích lũy lớn nhất. Tính cuối cùng (finality) mang tính xác suất: khối càng có nhiều khối phía sau thì càng khó bị đảo ngược.
Trong PoS, quyền ghi khối tỷ lệ với phần coin được stake. Nhiều mạng PoS có finality kinh tế: một khối được coi là cuối cùng khi đa số validator theo trọng số stake đã ký xác nhận. Vi phạm quy tắc có thể bị slashing, tức bị tịch thu một phần coin đã khóa.
Ví dụ giả định
Hãy hình dung hai bên trong mỗi mạng:
- Mạng PoW: thợ đào An sở hữu nhiều máy đào hơn thợ đào Bình. Mỗi lượt, An có xác suất tìm ra khối cao hơn đúng theo phần sức mạnh băm vượt trội đó. Chi phí của An là phần cứng và điện.
- Mạng PoS: validator Chi khóa nhiều coin hơn validator Dũng. Chi có xác suất được chọn đề xuất khối cao hơn theo tỷ lệ stake. Nếu Chi ký các khối mâu thuẫn ở cùng một độ cao, giao thức có thể cắt một phần stake của Chi.
PoS và PoW khác nhau ở đâu
| Tiêu chí | PoW | PoS |
|---|---|---|
| Nguồn lực bảo đảm | Sức mạnh tính toán, điện | Coin bị khóa |
| Người tham gia | Thợ đào | Validator |
| Hình phạt khi gian lận | Mất chi phí đã bỏ ra | Slashing |
| Finality | Xác suất | Thường là kinh tế, có điểm chốt |
| Tiêu thụ năng lượng | Cao | Thấp hơn nhiều |
| Ví dụ quen thuộc | Bitcoin | Ethereum sau khi chuyển đổi |
Trường hợp đặc biệt
- Tấn công đa số: bên nắm phần lớn hashrate (PoW) hoặc stake (PoS) có thể viết lại lịch sử gần hoặc kiểm duyệt giao dịch.
- Nothing-at-stake và long-range attack: đây là các rủi ro riêng của PoS. Slashing và các điểm chốt (checkpoint) được thiết kế để hạn chế chúng.
- Biến thể: có Delegated PoS (người nắm coin bầu đại diện xác thực) và các mô hình lai giữa PoW và PoS.
Bạn gặp thuật ngữ này ở đâu
- Trong whitepaper và báo cáo của dự án altcoin, ở phần mô tả mạng.
- Trên tin tức về Bitcoin halving, hashrate, phần thưởng staking và phí gas.
- Trong mô tả tài sản của CFD tiền mã hóa. Khi giao dịch CFD, bạn không đào và không stake. Bạn chỉ chịu biến động giá. CFD có đòn bẩy có thể gây thua lỗ nhanh, xem thêm quản lý rủi ro.
Thuật ngữ liên quan
Blockchain, ví crypto, DeFi, CBDC, thuật ngữ tài chính.
Câu hỏi thường gặp
PoW và PoS cái nào an toàn hơn?
Không có câu trả lời tuyệt đối. Mỗi cơ chế có mô hình tấn công và chi phí bảo vệ khác nhau.
Staking có phải là đào coin không?
Không. Staking là khóa coin để tham gia xác thực trong PoS. Đào là dùng sức mạnh tính toán trong PoW.
Cơ chế đồng thuận có ảnh hưởng đến giá coin không?
Cơ chế này ảnh hưởng đến nguồn cung, chi phí vận hành và tin tức về mạng. Giá còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác và không thể dự đoán chắc chắn.
Một blockchain có thể đổi từ PoW sang PoS không?
Có thể. Ethereum là ví dụ đã chuyển từ PoW sang PoS.