Năng suất lao động là gì? Định nghĩa và cách tính

Năng suất lao động là gì

Năng suất lao động (labour productivity) là lượng sản phẩm hoặc giá trị tạo ra trên mỗi giờ lao động.

Nói cách khác, chỉ số này đo hiệu quả sử dụng sức lao động. Nó không đo việc người lao động làm việc vất vả đến đâu.

Định nghĩa chính thức và cách tính năng suất lao động

Trong thống kê kinh tế, công thức chung là:

Năng suất lao động = Sản lượng thực / Đầu vào lao động

Sản lượng thực: thường là giá trị gia tăng hoặc GDP theo giá so sánh, tức đã loại bỏ tác động của giá cả. Nếu dùng giá hiện hành, chỉ số có thể tăng chỉ vì lạm phát.
Đầu vào lao động: có hai cách đo. Cách thứ nhất là tổng số giờ làm việc thực tế. Cách thứ hai là số người có việc làm.

Đo theo giờ chính xác hơn, vì nó tính đến việc làm bán thời gian và làm thêm giờ. Đo theo người lao động dễ thu thập số liệu hơn.

Ví dụ minh họa (giả định)

Một xưởng may tạo ra giá trị gia tăng thực là Y trong tổng số H giờ làm việc. Năng suất lao động của xưởng là Y / H.

Năm sau, xưởng mua máy cắt mới. Giá trị Y giữ nguyên, nhưng số giờ cần thiết giảm xuống. Mẫu số nhỏ đi, nên năng suất lao động tăng.

Nếu xưởng sa thải công nhân kém tay nghề nhất, năng suất trung bình cũng có thể tăng. Trong trường hợp này, kỹ thuật sản xuất không hề thay đổi.

Trường hợp đặc biệt người đọc có kinh nghiệm cần biết

Hiệu ứng cơ cấu: lao động dịch chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp có thể làm năng suất chung tăng, dù năng suất từng ngành không đổi.
Tính chu kỳ: khi suy thoái, doanh nghiệp thường giữ lại nhân viên dù sản lượng giảm (labour hoarding), nên năng suất giảm tạm thời. Khi phục hồi, năng suất thường bật lên. Xem chu kỳ kinh tế.
Khu vực dịch vụ và nhà nước: sản lượng ở đây khó đo, nên số liệu kém tin cậy hơn.
Năng suất lao động khác năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP): năng suất lao động tăng có thể chỉ do có thêm máy móc, không nhất thiết do đổi mới công nghệ.
Chi phí lao động đơn vị (unit labour cost): bằng tiền lương chia cho năng suất. Khi lương tăng nhanh hơn năng suất, chi phí đơn vị tăng và áp lực lạm phát có thể lớn hơn.

Năng suất lao động Việt Nam

Số liệu năng suất lao động Việt Nam do cơ quan thống kê quốc gia công bố. Số liệu này thường tính theo người có việc làm, không tính theo giờ. Vì vậy, khi so sánh với các nước công bố số liệu theo giờ, hãy kiểm tra đơn vị tính và kiểm tra số liệu dùng giá hiện hành hay giá so sánh.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

Lịch kinh tế trên nền tảng giao dịch: tại Mỹ, báo cáo "Nonfarm Productivity and Unit Labor Costs" được công bố hàng quý.
Báo cáo của ngân hàng trung ương: năng suất là yếu tố để đánh giá lạm phát và tăng trưởng tiềm năng.
Tin tức: số liệu năng suất có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng lãi suất, từ đó tác động đến cặp tiền tệ và chỉ số chứng khoán.

Giá có thể biến động mạnh quanh thời điểm công bố số liệu. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh. Xem quản lý rủi ro.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp

Labour productivity là gì?

Đây là tên tiếng Anh của năng suất lao động: sản lượng thực tạo ra trên mỗi giờ làm việc hoặc trên mỗi người lao động.

Cách tính năng suất lao động đơn giản nhất?

Lấy giá trị gia tăng thực chia cho tổng số giờ làm việc. Nếu không có số liệu về giờ, có thể chia cho số người có việc làm.

Năng suất tăng có phải luôn là tin tốt?

Không hẳn. Năng suất có thể tăng vì sa thải lao động hoặc vì thay đổi cơ cấu ngành, chứ không phải vì sản xuất hiệu quả hơn.

Vì sao số liệu năng suất lao động Việt Nam khó so sánh với nước khác?

Vì các nước có thể dùng đơn vị khác nhau (theo người hoặc theo giờ), mức giá khác nhau và phương pháp quy đổi tiền tệ khác nhau.

Năng suất lao động (Labour productivity)