Mua lại cổ phiếu là gì? Buyback và cổ phiếu quỹ

Định nghĩa ngắn

Mua lại cổ phiếu (share buyback) là việc công ty dùng tiền của chính mình để mua lại cổ phiếu mà công ty đã phát hành trước đó từ các cổ đông.

Định nghĩa đầy đủ

Sau khi mua lại, công ty xử lý số cổ phiếu đó theo một trong các cách sau:

Giữ làm cổ phiếu quỹ (treasury shares): cổ phiếu vẫn đã phát hành nhưng không còn lưu hành. Cổ phiếu quỹ thường không có quyền biểu quyết, không nhận cổ tức và không được tính khi chia lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS). Công ty có thể bán lại cổ phiếu quỹ sau này.
Hủy bỏ: cổ phiếu bị xóa hẳn, vốn điều lệ giảm tương ứng.

Các cách thực hiện phổ biến:

Mua dần trên thị trường mở (open market repurchase).
Chào mua công khai (tender offer) với một mức giá cố định hoặc một khoảng giá (đấu giá kiểu Hà Lan).
Mua lại nhanh qua ngân hàng trung gian (accelerated share repurchase).

Tại nhiều thị trường, doanh nghiệp niêm yết phải công bố thông tin trước và sau khi mua lại. Quy định cụ thể do cơ quan quản lý chứng khoán từng nước ban hành.

Ví dụ giả định

Công ty A có lợi nhuận ròng không đổi trong năm. Công ty dùng tiền mặt mua lại một phần cổ phiếu đang lưu hành và giữ làm cổ phiếu quỹ.

Lợi nhuận ròng giữ nguyên, nhưng được chia cho ít cổ phiếu lưu hành hơn, nên EPS tăng.
Mỗi cổ đông còn lại sở hữu một tỷ lệ lớn hơn trong công ty, dù không mua thêm cổ phiếu nào.
Tiền mặt trên bảng cân đối giảm, vốn chủ sở hữu giảm theo giá trị cổ phiếu quỹ.

EPS tăng ở đây là do mẫu số nhỏ lại, không phải do công ty kiếm được nhiều tiền hơn.

Thuật ngữ xuất hiện ở đâu

Tin tức: tiêu đề kiểu "công bố chương trình mua lại cổ phiếu", "đăng ký mua cổ phiếu quỹ", "hoàn tất giao dịch mua lại".
Báo cáo tài chính: dòng "Cổ phiếu quỹ" trong phần vốn chủ sở hữu (ghi số âm); dòng tiền chi mua lại cổ phiếu trong lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính.
Báo cáo kết quả kinh doanh và họp với nhà đầu tư: phần nói về phân bổ vốn, cùng với cổ tức.
Phân tích chỉ số: buyback của các công ty lớn hay được nhắc khi bàn về chỉ số chứng khoán và cổ phiếu blue chip.

Giá cổ phiếu và CFD trên cổ phiếu hoặc chỉ số có thể biến động mạnh quanh các thông báo như vậy. Giao dịch CFD có đòn bẩy có thể làm bạn mất tiền rất nhanh; xem quản lý rủi ro.

Trường hợp đặc biệt

Công bố chưa phải là thực hiện: chương trình được phê duyệt có thể không được mua hết, bị hoãn hoặc hủy.
Mua lại bằng tiền vay: EPS tăng nhưng nợ và rủi ro tài chính cũng tăng.
Bù pha loãng: công ty phát hành cổ phiếu thưởng cho nhân viên rồi mua lại, nên số cổ phiếu lưu hành có thể gần như không đổi.
Free float giảm: lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng ít đi, có thể làm thanh khoản kém hơn. Xem free float.
Giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu có thể tăng hoặc giảm, tùy giá mua lại so với giá trị sổ sách.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp

Buyback là gì?

Là cách gọi ngắn của share buyback: công ty mua lại cổ phiếu do chính mình đã phát hành.

Cổ phiếu quỹ là gì?

Là cổ phiếu công ty đã mua lại và đang giữ, chưa hủy. Cổ phiếu này không lưu hành, thường không có quyền biểu quyết và không nhận cổ tức.

Mua lại cổ phiếu có làm giá cổ phiếu tăng không?

Không chắc chắn. Giá còn phụ thuộc vào kết quả kinh doanh, thị trường chung và cách nhà đầu tư đánh giá việc dùng tiền của công ty.

Buyback khác cổ tức thế nào?

Cả hai đều là cách trả tiền cho cổ đông. Cổ tức trả tiền cho mọi cổ đông. Buyback chỉ trả tiền cho người bán cổ phiếu, còn người giữ lại cổ phiếu thì có tỷ lệ sở hữu cao hơn.

Mua lại cổ phiếu (share buyback) là gì?