PPP là gì: ngang giá sức mua và tỷ giá

PPP là gì?

Ngang giá sức mua (purchasing power parity, PPP) là lý thuyết cho rằng tỷ giá hối đoái giữa hai đồng tiền sẽ điều chỉnh để cùng một rổ hàng hóa có giá như nhau ở cả hai nước khi quy về cùng một đồng tiền.

Tỷ giá hối đoái là giá của một đồng tiền tính bằng đồng tiền khác, ví dụ số đồng Việt Nam cần để mua một đô la Mỹ (USD/VND).

Định nghĩa chính xác: PPP tuyệt đối và PPP tương đối

PPP tuyệt đối: tỷ giá cân bằng bằng tỷ lệ mức giá giữa hai nước.

S = P_VN / P_US
S: tỷ giá PPP (đồng Việt Nam cho mỗi đô la)
P_VN: giá rổ hàng ở Việt Nam, tính bằng đồng
P_US: giá cùng rổ hàng ở Mỹ, tính bằng đô la

PPP tương đối: không so mức giá mà so tốc độ thay đổi giá. Mức thay đổi tỷ giá xấp xỉ bằng chênh lệch lạm phát giữa hai nước.

Thay đổi của S ≈ π_VN − π_US
π: tỷ lệ lạm phát của từng nước trong cùng kỳ

PPP tương đối có thể đúng gần đúng ngay cả khi PPP tuyệt đối không đúng, vì nó chỉ cần chênh lệch giữa mức giá hai nước tương đối ổn định.

Ví dụ giả định

Giả sử cùng một rổ hàng có giá P_VN đồng ở Hà Nội và P_US đô la ở New York.

Tỷ giá PPP là P_VN / P_US đồng cho mỗi đô la.
So sánh với tỷ giá thị trường S_tt:
- S_tt cao hơn tỷ giá PPP: theo PPP, đồng Việt Nam đang "rẻ" (định giá thấp) so với đô la.
- S_tt thấp hơn tỷ giá PPP: theo PPP, đồng Việt Nam đang "đắt" (định giá cao).
Theo PPP tương đối: nếu lạm phát ở Việt Nam cao hơn ở Mỹ trong kỳ, lý thuyết dự đoán đồng Việt Nam mất giá so với đô la xấp xỉ bằng phần chênh lệch đó.

Đây là kết luận của mô hình, không phải dự báo tỷ giá.

Thuật ngữ xuất hiện ở đâu

GDP theo PPP: các tổ chức quốc tế và báo chí dùng hệ số chuyển đổi PPP để so sánh quy mô kinh tế và thu nhập giữa các nước. Cách này loại bỏ phần chênh lệch do tỷ giá thị trường.
Chỉ số Big Mac: cách minh họa PPP phổ biến trên báo chí. Người ta so giá một chiếc bánh giữa các nước để xem đồng tiền nào "đắt" hay "rẻ".
Báo cáo phân tích tiền tệ: PPP được dùng làm thước đo giá trị dài hạn trong phân tích cơ bản các cặp tiền tệ.
Nền tảng giao dịch: MetaTrader không hiển thị PPP. Giá trên nền tảng là giá thị trường.

Giới hạn và trường hợp ngoại lệ

Hàng không giao thương được: dịch vụ, nhà ở, cắt tóc không thể chở sang nước khác để bán, nên giá không tự cân bằng.
Chi phí vận chuyển, thuế, hàng rào thương mại: các yếu tố này làm giá chênh lệch kéo dài.
Hiệu ứng Balassa–Samuelson: ở nước có năng suất cao hơn, mức giá thường cao hơn. Vì vậy đồng tiền của thị trường mới nổi thường có vẻ "rẻ" theo PPP trong thời gian dài.
Rổ hàng khác nhau: thói quen tiêu dùng khác nhau làm phép so sánh kém chính xác.
Ngắn hạn: tỷ giá chịu tác động của lãi suất, dòng vốn và tâm lý thị trường. Độ lệch khỏi PPP có thể kéo dài nhiều năm.
Tỷ giá được điều hành: khi ngân hàng trung ương neo hoặc quản lý tỷ giá, cơ chế điều chỉnh theo PPP bị hạn chế.

Vì những giới hạn này, PPP không cho biết thời điểm tỷ giá đảo chiều. Giao dịch forex hoặc CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả khi đánh giá theo PPP là hợp lý. Xem thêm tại Quản lý rủi ro và Rủi ro tỷ giá.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp

PPP là gì nói ngắn gọn?

Là lý thuyết cho rằng tỷ giá sẽ điều chỉnh để cùng một rổ hàng có giá như nhau ở các nước khi quy về cùng một đồng tiền.

Ngang giá sức mua tỷ giá khác tỷ giá thị trường thế nào?

Tỷ giá PPP được tính từ mức giá hàng hóa ở hai nước. Tỷ giá thị trường do cung cầu và chính sách tiền tệ quyết định. Hai tỷ giá này thường lệch nhau.

PPP có dùng để dự báo tỷ giá ngắn hạn được không?

Không đáng tin cậy. PPP được dùng chủ yếu như thước đo dài hạn, vì trong ngắn hạn tỷ giá có thể lệch khỏi PPP rất lâu.

Vì sao GDP theo PPP của các nước đang phát triển thường cao hơn GDP theo tỷ giá thị trường?

Vì mức giá, nhất là giá dịch vụ, ở các nước này thường thấp hơn. Quy đổi theo PPP phản ánh việc cùng một khoản tiền mua được nhiều hàng hơn ở các nước đó.

Ngang giá sức mua (PPP) là gì?