Soft landing là gì? Hạ cánh mềm và cứng

Định nghĩa ngắn

Hạ cánh mềm (soft landing) là khi nền kinh tế tăng trưởng chậm lại đủ để lạm phát hạ nhiệt nhưng không rơi vào suy thoái. Hạ cánh cứng (hard landing) là khi quá trình chậm lại đó dẫn tới suy thoái: sản lượng giảm, thất nghiệp tăng mạnh, doanh nghiệp và ngân hàng chịu áp lực.

Hai cụm từ thường dùng khi ngân hàng trung ương tăng lãi suất hoặc thắt chặt tiền tệ để kéo lạm phát xuống. Câu hỏi đặt ra là liệu cách làm đó có làm nền kinh tế "rơi" quá mạnh hay không.

Chu kỳ kinh doanh: sản lượng tăng lên trên và giảm xuống dưới xu hướng dài hạn; một đợt thu hẹp dài và sâu là suy thoái. Các hình dạng minh họa để học, không phải dữ liệu thị trường thực.

Định nghĩa chính xác hơn

Không có ngưỡng chính thức chung cho "hạ cánh mềm". Giới phân tích thường xét đồng thời ba yếu tố:

Lạm phát giảm về gần mục tiêu của ngân hàng trung ương. Lạm phát giảm tốc nhưng giá vẫn tăng gọi là giảm lạm phát (disinflation), khác với giảm phát.
GDP thực tăng chậm lại nhưng không giảm kéo dài qua nhiều quý liên tiếp.
Thị trường lao động yếu đi một mức vừa phải, không xảy ra làn sóng sa thải lớn.

Hạ cánh cứng thường được xác định là có suy thoái. Cách xác định suy thoái khác nhau theo quốc gia và tổ chức thống kê, nên cùng một giai đoạn có thể được người này gọi là "mềm", người khác gọi là "cứng".

Trường hợp khó phân loại

Bumpy landing (hạ cánh xóc): tăng trưởng gần như đứng yên, có quý âm nhẹ nhưng không thành suy thoái rõ ràng.
No landing: kinh tế không chậm lại, lạm phát vẫn cao. Khi đó lãi suất có thể phải giữ cao lâu hơn.
Hạ cánh cứng ở một khu vực: ví dụ thị trường bất động sản hoặc tín dụng sụp đổ trong khi tổng GDP vẫn tăng.
Kết luận muộn: chỉ khi có số liệu chính thức sau một thời gian mới biết chắc giai đoạn đó là mềm hay cứng.

Ví dụ giả định

Một quốc gia giả định có lạm phát cao hơn mục tiêu. Ngân hàng trung ương tăng lãi suất qua nhiều cuộc họp, mỗi lần một lượng tính bằng điểm cơ bản.

Kịch bản mềm: vay tiêu dùng chậm lại, lạm phát giảm dần, GDP vẫn tăng nhưng chậm hơn, thất nghiệp nhích lên nhẹ. Ngân hàng trung ương dừng tăng rồi giảm lãi suất.
Kịch bản cứng: tín dụng bị siết mạnh (credit crunch), doanh nghiệp cắt giảm nhân sự, GDP giảm trong nhiều quý, chênh lệch tín dụng nới rộng. Ngân hàng trung ương phải giảm lãi suất nhanh.

Thuật ngữ xuất hiện ở đâu

Tin tức và họp báo ngân hàng trung ương: câu "chúng tôi hướng tới hạ cánh mềm" là cách nói phổ biến.
Báo cáo của ngân hàng đầu tư và tổ chức quốc tế: thường nêu xác suất các kịch bản mềm, cứng hoặc "no landing".
Lịch kinh tế trên nền tảng giao dịch: số liệu GDP, lạm phát, việc làm và quyết định lãi suất là những dữ liệu thị trường dùng để đánh giá kịch bản nào đang xảy ra. Xem thêm phân tích cơ bản.
Thảo luận về Trung Quốc và thị trường mới nổi: "hard landing" thường dùng khi nói về tăng trưởng giảm đột ngột sau giai đoạn tín dụng tăng nhanh.

Khi thị trường đổi kỳ vọng từ kịch bản mềm sang cứng, giá cổ phiếu, chỉ số, tiền tệ và vàng có thể biến động mạnh. Giao dịch CFD/forex có đòn bẩy trong những giai đoạn như vậy có thể mất tiền rất nhanh. Xem quản lý rủi ro.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp