Alpha là gì? Hệ số alpha trong đầu tư

Alpha là gì

Alpha là phần lợi suất của một danh mục, quỹ hoặc chiến lược cao hơn hay thấp hơn mức lẽ ra phải đạt được so với chuẩn so sánh (benchmark), sau khi đã điều chỉnh theo mức rủi ro đã chấp nhận.

Alpha dương: kết quả tốt hơn mức rủi ro đã chịu.
Alpha âm: kết quả kém hơn mức rủi ro đã chịu.
Alpha bằng không: kết quả đúng như mức rủi ro.

Benchmark là thước đo để so sánh, ví dụ một chỉ số chứng khoán như VN-Index cho cổ phiếu Việt Nam.

Định nghĩa chính thức (alpha Jensen)

Cách tính phổ biến nhất dựa trên mô hình CAPM:

α = Rp − [Rf + β × (Rm − Rf)]

Ký hiệu	Ý nghĩa
Rp	Lợi suất của danh mục trong kỳ
Rf	Lãi suất phi rủi ro (thường là lợi suất trái phiếu chính phủ ngắn hạn)
Rm	Lợi suất của benchmark
β	Hệ số Beta: độ nhạy của danh mục với biến động của benchmark

Phần trong ngoặc vuông là lợi suất "kỳ vọng" theo rủi ro thị trường. Alpha là phần chênh lệch còn lại. Các kỳ khác nhau nên được quy đổi về cùng chuẩn, xem lợi suất hàng năm.

Ví dụ giả định

Quỹ A và VN-Index có cùng lợi suất trong một năm. Nhìn qua, quỹ A "ngang thị trường".

Tuy nhiên, beta của quỹ A cao hơn thị trường, nghĩa là quỹ chịu rủi ro lớn hơn. Theo công thức, lợi suất kỳ vọng của quỹ A phải cao hơn benchmark. Vì lợi suất thực tế chỉ bằng benchmark, alpha của quỹ A là âm: quỹ chịu thêm rủi ro mà không được bù thêm lợi suất.

Ngược lại, quỹ B có beta thấp hơn thị trường nhưng vẫn đạt lợi suất bằng benchmark. Alpha của quỹ B là dương.

Để tính bằng số liệu thực của bạn, dùng các công cụ tại Công cụ tính toán.

Alpha xuất hiện ở đâu

Báo cáo quỹ (factsheet) của quỹ mở và quỹ đóng: thường ghi alpha, beta, độ lệch chuẩn so với benchmark.
Tin tức tài chính: cụm "tạo alpha" nghĩa là đạt kết quả tốt hơn thị trường sau khi tính rủi ro.
Nền tảng giao dịch: MetaTrader và đa số nền tảng CFD không hiển thị alpha. Bạn có thể tự tính từ sao kê tài khoản và dữ liệu benchmark.
Giới crypto: "alpha" thường được dùng theo nghĩa lóng là "thông tin có lợi thế". Nghĩa này không phải alpha theo định nghĩa ở trên.

Trường hợp đặc biệt và giới hạn

Chọn sai benchmark: so một quỹ cổ phiếu vốn hóa nhỏ với chỉ số blue chip sẽ cho alpha ảo.
Trước hay sau phí: alpha trước phí có thể dương, nhưng sau phí lại âm. Hãy đọc kỹ báo cáo dùng con số nào.
Beta không ổn định: beta thay đổi theo giai đoạn ước lượng nên alpha cũng thay đổi.
Ý nghĩa thống kê: alpha trong kỳ ngắn có thể chỉ do may rủi. Cần xem sai số chuẩn hoặc t-stat.
Mô hình đa nhân tố: alpha theo Fama–French hoặc các mô hình đa nhân tố khác thường nhỏ hơn alpha CAPM, vì một phần lợi suất được giải thích bởi các nhân tố như quy mô hay giá trị.
Alpha suy giảm (alpha decay): lợi thế của một chiến lược thường giảm dần khi nhiều người cùng khai thác.
Rủi ro đuôi: chiến lược có alpha dương lâu dài vẫn có thể thua lỗ rất lớn trong một sự kiện hiếm, xem fat tails và tail risk.

Alpha là thước đo quá khứ, không phải dự báo. Với giao dịch CFD và forex có đòn bẩy, tài khoản có thể mất tiền rất nhanh dù chiến lược từng có alpha dương. Xem thêm tại Quản lý rủi ro.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp

Alpha là gì nói ngắn gọn?

Alpha là phần lợi suất vượt hoặc thua benchmark sau khi đã điều chỉnh theo rủi ro.

Alpha khác beta thế nào?

Beta đo mức rủi ro so với thị trường. Alpha đo phần kết quả mà rủi ro đó không giải thích được.

Alpha chứng khoán dương có nghĩa là nên mua?

Không. Alpha chỉ mô tả kết quả trong quá khứ và phụ thuộc vào benchmark, phí, giai đoạn đo. Nó không phải tín hiệu giao dịch.

Có thể tính alpha cho tài khoản giao dịch cá nhân không?

Có. Bạn cần lợi suất tài khoản theo từng kỳ, lợi suất benchmark và lãi suất phi rủi ro, rồi áp dụng công thức ở trên.