Tài khoản vốn là gì? Vốn và tài chính

Định nghĩa ngắn

Tài khoản vốn và tài chính (capital and financial account) là phần của cán cân thanh toán ghi lại các dòng đầu tư và vốn đi qua biên giới giữa người cư trú trong nước và người không cư trú.

Cán cân thanh toán là bảng tổng hợp mọi giao dịch kinh tế của một quốc gia với nước ngoài trong một kỳ. Bảng này gồm cán cân vãng lai (hàng hóa, dịch vụ, thu nhập, chuyển giao), tài khoản vốn và tài khoản tài chính.

Định nghĩa chính thức

Theo chuẩn cán cân thanh toán hiện hành của IMF, đây là hai tài khoản riêng.

Tài khoản vốn (capital account) chỉ ghi:

chuyển giao vốn, ví dụ xóa nợ hoặc viện trợ để xây dựng công trình;
mua bán tài sản phi tài chính không do sản xuất tạo ra, ví dụ quyền sử dụng đất của cơ quan ngoại giao, thương hiệu, giấy phép.

Tài khoản tài chính (financial account) ghi thay đổi ròng tài sản tài chính và nợ phải trả với nước ngoài, chia thành:

Hạng mục	Nội dung
Đầu tư trực tiếp (FDI)	Góp vốn có quyền kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể
Đầu tư gián tiếp	Cổ phiếu, trái phiếu không kèm quyền kiểm soát
Phái sinh tài chính	Hợp đồng phái sinh và quyền chọn cổ phiếu cho nhân viên
Đầu tư khác	Tiền gửi, khoản vay, tín dụng thương mại
Tài sản dự trữ	Ngoại tệ, vàng do ngân hàng trung ương nắm giữ

Về nguyên tắc ghi sổ kép, cán cân vãng lai cộng tài khoản vốn, trừ tài khoản tài chính, cộng sai số và bỏ sót thì triệt tiêu nhau.

Ví dụ giả định

Giả sử một tập đoàn nước ngoài chuyển tiền vào Việt Nam để xây nhà máy.

Phía nợ phải trả: vốn đầu tư trực tiếp của người không cư trú vào Việt Nam tăng, ghi vào tài khoản tài chính.
Phía tài sản: ngoại tệ của ngân hàng trong nước tăng. Nếu ngân hàng bán số ngoại tệ đó cho ngân hàng trung ương, phần tăng được ghi vào tài sản dự trữ.

Nếu thay vào đó một nước cho vay tuyên bố xóa một khoản nợ cho Việt Nam, giao dịch được ghi vào tài khoản vốn, không phải tài khoản tài chính.

Thuật ngữ xuất hiện ở đâu

Báo cáo cán cân thanh toán của ngân hàng trung ương và số liệu của IMF.
Tin kinh tế: "dòng vốn FDI", "khối ngoại rút vốn", "thặng dư cán cân tổng thể".
Lịch kinh tế trên các nền tảng giao dịch, ở mục dữ liệu dòng vốn hoặc cán cân thanh toán, được dùng trong phân tích cơ bản.

Trường hợp dễ nhầm

Cách gọi cũ: trong tài liệu cũ và nhiều bài báo, "capital account" bao gồm luôn phần nay gọi là tài khoản tài chính. Cụm "tự do hóa tài khoản vốn" thường nói về dòng vốn tài chính.
Dấu của dự trữ: dự trữ tăng là tài sản tăng, nhưng trong một số cách trình bày cũ lại mang dấu âm.
Khác với tài khoản giao dịch: "tài khoản vốn" ở đây không phải số dư trong tài khoản của nhà giao dịch tại công ty môi giới. Xem tiền tệ tài khoản.
Tác động lên tỷ giá: dòng vốn ảnh hưởng đến cung cầu ngoại tệ nhưng không cho biết trước tỷ giá sẽ đi về đâu. Giao dịch forex/CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền nhanh. Xem rủi ro tỷ giá.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp