Phá giá và nâng giá tiền tệ (devaluation, revaluation)

Định nghĩa ngắn

Devaluation (phá giá tiền tệ) là việc cơ quan có thẩm quyền, thường là ngân hàng trung ương, chính thức hạ giá trị đồng nội tệ so với mức neo. Revaluation (nâng giá tiền tệ) là việc chính thức nâng giá trị đó lên.

Tỷ giá neo (peg) là mức tỷ giá mà nhà nước cam kết giữ cố định, hoặc giữ trong một biên độ quanh một ngoại tệ hay một rổ tiền tệ.

Định nghĩa chính xác hơn

• Thuật ngữ chỉ đúng nghĩa trong chế độ tỷ giá cố định hoặc neo. Thay đổi phải là quyết định chính sách được công bố, không phải biến động do cung cầu.
• Với đồng tiền thả nổi, giảm giá theo thị trường gọi là mất giá (depreciation), tăng giá theo thị trường gọi là tăng giá (appreciation).
• Phá giá nghĩa là cần nhiều nội tệ hơn cho mỗi đơn vị ngoại tệ. Nâng giá thì ngược lại.

Ví dụ giả định

Giả sử một nước neo nội tệ vào USD ở mức A đơn vị nội tệ cho mỗi USD. Ngân hàng trung ương công bố mức neo mới là B, với B lớn hơn A. Đây là phá giá.

• Doanh nghiệp nhập khẩu phải trả hóa đơn bằng USD nay cần nhiều nội tệ hơn cho cùng hóa đơn.
• Hàng xuất khẩu tính bằng nội tệ trở nên rẻ hơn với người mua nước ngoài.
• Mức thay đổi tính theo hướng niêm yết "nội tệ cho mỗi USD" là (B − A) / A. Giá trị nội tệ tính bằng USD giảm (B − A) / B. Hai con số này khác nhau, nên khi đọc tin cần biết bài báo đang dùng hướng niêm yết nào.

Nếu B nhỏ hơn A, đó là nâng giá. Bạn có thể thay A và B bằng số thực tế trong công cụ tính toán để xem phần trăm thay đổi.

Trường hợp biên

• Neo bò trườn: mức neo được điều chỉnh từng bước nhỏ theo lịch hoặc công thức. Xem neo tỷ giá bò trườn. Mỗi lần điều chỉnh về mặt kỹ thuật là phá giá hoặc nâng giá, nhưng thị trường thường đã dự tính trước.
• Nới biên độ: mức trung tâm giữ nguyên nhưng biên độ rộng ra. Đây không hẳn là phá giá, dù tỷ giá thực tế có thể yếu đi.
• Bỏ neo, chuyển sang thả nổi: mức giảm ngay sau đó thường được báo chí gọi là phá giá, dù về sau là mất giá theo thị trường.
• Currency board: mức neo gắn với luật, nên thay đổi khó và hiếm hơn.
• Đổi mệnh giá (redenomination), tức bỏ bớt chữ số trên tờ tiền, không phải là phá giá.
• Trong kế toán, "revaluation" còn có nghĩa là đánh giá lại tài sản theo giá mới. Nghĩa này không liên quan đến chính sách tỷ giá.

Bạn gặp thuật ngữ này ở đâu

• Thông cáo của ngân hàng trung ương và lịch kinh tế, trong mục quyết định về tỷ giá.
• Tin tức và báo cáo của các tổ chức quốc tế về thị trường mới nổi.
• Tài liệu lịch sử, ví dụ hệ thống Bretton Woods, thời kỳ mà các nước phá giá hoặc nâng giá so với USD.
• Trên biểu đồ của nền tảng giao dịch, một lần phá giá thường hiện ra dưới dạng một bước nhảy giá đột ngột (gap), không phải một xu hướng dần dần.

Lưu ý về rủi ro

Cặp tiền có đồng neo thường ít biến động trong thời gian dài, rồi có thể nhảy giá rất mạnh khi mức neo thay đổi. Lệnh dừng lỗ có thể khớp ở giá xa hơn mức đã đặt. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh. Xem thêm rủi ro tỷ giá và quản lý rủi ro.

Thuật ngữ liên quan

• Mất giá tiền tệ và tăng giá tiền tệ
• Neo tỷ giá bò trườn, currency board
• Đô la hóa, phân tích cơ bản
• Danh mục đầy đủ: thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Devaluation là gì?

Là việc nhà nước chính thức hạ giá trị đồng nội tệ so với mức neo, khiến mỗi đơn vị ngoại tệ đổi được nhiều nội tệ hơn.

Revaluation là gì?

Là việc nhà nước chính thức nâng giá trị đồng nội tệ so với mức neo. Đây là chiều ngược lại của phá giá.

Phá giá khác mất giá thế nào?

Phá giá là quyết định chính sách trong chế độ neo. Mất giá là kết quả của cung cầu trên thị trường, thường gặp với đồng tiền thả nổi.

Phá giá có luôn làm hàng nhập khẩu đắt hơn không?

Tính bằng nội tệ thì thường là có, vì cần nhiều nội tệ hơn cho cùng một khoản ngoại tệ. Tác động lên giá bán lẻ còn phụ thuộc vào hợp đồng, thuế và mức độ cạnh tranh.