Collateral là gì?

Định nghĩa ngắn

Collateral (tài sản thế chấp, tài sản đảm bảo) là tài sản mà bên có nghĩa vụ đưa ra để bảo đảm rằng họ sẽ trả nợ hoặc thực hiện cam kết. Nếu họ không thực hiện, bên nhận bảo đảm có quyền xử lý tài sản đó để bù khoản thiệt hại.

Định nghĩa chính xác hơn

Về mặt pháp lý, collateral gắn với các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ. Các biện pháp này khác nhau ở chỗ ai giữ tài sản:

• Thế chấp: bên vay vẫn giữ và sử dụng tài sản, ví dụ nhà hoặc xe, còn bên cho vay có quyền xử lý khi bên vay vỡ nợ.
• Cầm cố: tài sản được giao cho bên nhận bảo đảm giữ.
• Ký quỹ: một khoản tiền hoặc tài sản có giá được phong tỏa để bảo đảm nghĩa vụ. Đây là dạng gần nhất với margin trong giao dịch.

Trên thị trường tài chính, giá trị của collateral thường bị chiết khấu khi tính, gọi là haircut. Tài sản càng biến động hoặc càng khó bán thì mức chiết khấu càng lớn.

Ví dụ minh họa (giả định)

Một người vay ngân hàng để mua căn hộ và dùng chính căn hộ làm tài sản thế chấp. Ngân hàng không cho vay bằng toàn bộ giá trị căn hộ mà chỉ cho vay một phần, để còn khoảng đệm nếu giá nhà giảm. Nếu người vay ngừng trả nợ, ngân hàng có quyền bán căn hộ để thu hồi khoản vay theo hợp đồng.

Trong giao dịch CFD có đòn bẩy, tiền ký quỹ (margin) đóng vai trò collateral cho vị thế đang mở. Khi lỗ làm vốn chủ sở hữu giảm dưới mức yêu cầu, nhà môi giới có thể gửi cảnh báo (margin call) rồi tự động đóng vị thế (stop-out). Lỗ có thể vượt nhanh khoảng đệm này. Bạn có thể tính margin cho một vị thế cụ thể bằng công cụ tính toán.

Bạn gặp thuật ngữ này ở đâu

• Nền tảng giao dịch: các dòng Margin, Free Margin và Margin Level cho biết phần vốn đang bị giữ làm bảo đảm.
• Sao kê và báo cáo: sao kê tài khoản ghi lại số tiền ký quỹ đã dùng.
• Hợp đồng tương lai và phái sinh niêm yết: đối tác trung tâm (CCP) yêu cầu ký quỹ ban đầu và ký quỹ biến đổi (variation margin).
• Tin tức: các cụm như "repo có tài sản đảm bảo", "gọi bổ sung ký quỹ" hoặc "tài sản đảm bảo mất giá" thường xuất hiện trong các đợt siết chặt tín dụng.

Trường hợp đặc biệt

• Giá trị tài sản đảm bảo giảm cùng lúc với rủi ro tăng: khi thị trường giảm mạnh, cả khoản nợ lẫn tài sản đảm bảo cùng xấu đi. Bên vay có thể bị yêu cầu bổ sung tài sản.
• Tái sử dụng tài sản đảm bảo (rehypothecation): bên nhận đem tài sản đã nhận đi bảo đảm cho nghĩa vụ của chính họ. Việc này làm tăng rủi ro đối tác giao dịch.
• Khoản vay không truy đòi (non-recourse): bên cho vay chỉ được thu hồi từ tài sản đảm bảo, không đòi thêm từ tài sản khác của bên vay.

Thuật ngữ liên quan

Phái sinh, Hợp đồng tương lai, Bù trừ và thanh toán, Vỡ nợ, Mức độ rủi ro Exposure, Quản lý rủi ro, Tiết kiệm, đầu tư, vay. Xem thêm các khái niệm khác trong Thuật ngữ tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Tài sản thế chấp và tài sản đảm bảo có giống nhau không?

Trong cách nói thông thường, hai cụm này đều dịch từ collateral. Về pháp lý, "tài sản bảo đảm" là khái niệm rộng hơn, còn thế chấp chỉ là một trong các biện pháp bảo đảm.

Margin có phải là collateral không?

Có. Tiền ký quỹ là tài sản bảo đảm cho vị thế có đòn bẩy. Đây không phải là phí: khoản tiền này được giải phóng khi bạn đóng vị thế, sau khi đã tính lãi hoặc lỗ.

Haircut là gì?

Haircut là mức chiết khấu áp lên giá trị tài sản đảm bảo. Bên nhận chỉ tính tài sản thấp hơn giá thị trường để có khoảng đệm khi giá giảm.

Mất tài sản đảm bảo có hết nợ không?

Không hẳn. Nếu số tiền thu được khi xử lý tài sản không đủ trả nợ, bên vay vẫn có thể phải trả phần còn thiếu, trừ khi hợp đồng là loại không truy đòi.