Chi phí cơ hội là gì: ví dụ trong đầu tư

Định nghĩa ngắn

Chi phí cơ hội (opportunity cost) là giá trị của phương án tốt nhất mà bạn bỏ qua khi chọn một phương án khác.

Chi phí này không hiện trên hóa đơn hay sao kê. Nó là phần lợi ích bạn không nhận được vì nguồn lực (tiền, thời gian, ký quỹ) đã dùng vào việc khác.

Định nghĩa chính xác hơn

Trong kinh tế học, chi phí cơ hội của phương án A bằng lợi ích của phương án thay thế tốt nhất, gọi là B, trong số các phương án khả thi tại thời điểm ra quyết định.

Từ đó có khái niệm lợi nhuận kinh tế:

Khái niệm	Cách tính
Lợi nhuận kế toán	Doanh thu trừ chi phí đã chi
Lợi nhuận kinh tế	Lợi nhuận kế toán trừ chi phí cơ hội

Nếu lợi nhuận kinh tế âm, phương án B đáng lẽ mang lại nhiều hơn phương án A.

Ví dụ chi phí cơ hội (giả định)

Một người có khoản tiền S và cân nhắc các phương án:

Phương án B: gửi tiết kiệm kỳ hạn, lãi suất r mỗi năm, gần như biết trước kết quả.
Phương án A: để khoản S làm vốn giao dịch CFD, kết quả không biết trước.

Chi phí cơ hội của việc chọn A là tiền lãi S × r mà khoản tiết kiệm lẽ ra mang lại trong năm. Nếu cuối năm phương án A lãi ít hơn S × r, hoặc lỗ, thì người đó thua cả phần lỗ lẫn phần lãi tiết kiệm đã bỏ qua.

Để tính lãi theo kỳ hạn hoặc so sánh giá trị theo thời gian, xem Giá trị tương lai và hiện tại và Công cụ tính toán.

Chi phí cơ hội trong đầu tư và giao dịch

So sánh lợi suất: nhà đầu tư thường so lợi suất của một khoản đầu tư với lãi suất gần như không rủi ro. Đây là chi phí cơ hội của vốn. Xem Lợi suất hàng năm và Hệ số Alpha.
Ký quỹ bị khóa: khi mở vị thế có đòn bẩy, phần ký quỹ (margin) không dùng được cho việc khác. Phí qua đêm (phí swap) là chi phí thật, còn phần lợi ích bị bỏ lỡ của khoản ký quỹ là chi phí cơ hội.
Tin tức và báo cáo: báo chí kinh tế dùng thuật ngữ này khi nói về việc giữ tiền mặt, vàng hoặc ngoại tệ thay vì gửi lãi. Xem Tiết kiệm, đầu tư, vay và Vàng.

Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh. Khi tính chi phí cơ hội, phần lỗ có thể vượt xa lợi ích của phương án an toàn bị bỏ qua. Xem thêm Quản lý rủi ro.

Trường hợp dễ hiểu sai

Chi phí chìm không phải chi phí cơ hội. Khoản đã chi và không lấy lại được không nên ảnh hưởng đến quyết định tiếp theo.
Rủi ro phải tương đương. So một khoản lợi nhuận bấp bênh với lãi tiết kiệm gần như chắc chắn mà không điều chỉnh rủi ro sẽ cho kết luận sai.
Trước và sau quyết định. Chi phí cơ hội đúng nghĩa được xác định với thông tin có tại thời điểm chọn. Nhìn lại sau khi đã biết kết quả dễ dẫn tới thiên kiến. Xem Tâm lý giao dịch.
Không chỉ là tiền. Thời gian theo dõi thị trường cũng có chi phí cơ hội.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp

Chi phí cơ hội là gì, nói ngắn gọn?

Là giá trị của phương án tốt nhất bạn bỏ qua khi chọn một phương án khác.

Chi phí cơ hội có xuất hiện trong sao kê tài khoản không?

Không. Sao kê chỉ ghi chi phí thực tế như spread, hoa hồng, swap. Chi phí cơ hội phải tự ước tính.

Chi phí cơ hội có luôn đo được bằng tiền không?

Không phải lúc nào cũng đo được. Thời gian, công sức hay mức độ an tâm khó quy ra tiền một cách chính xác.

Chi phí cơ hội có giống chi phí chìm không?

Không. Chi phí chìm đã xảy ra và không lấy lại được. Chi phí cơ hội gắn với các lựa chọn bạn đang cân nhắc.

Chi phí cơ hội (opportunity cost) là gì