Quỹ ETF là gì

ETF là gì

ETF (Exchange Traded Fund) là quỹ đầu tư có chứng chỉ quỹ được niêm yết và mua bán trên sàn chứng khoán như cổ phiếu. Phần lớn quỹ ETF là quỹ thụ động. Quỹ không chọn cổ phiếu theo nhận định của người quản lý. Quỹ đi theo một chỉ số, ví dụ chỉ số cổ phiếu, trái phiếu hoặc hàng hóa.

Khi mua chứng chỉ quỹ ETF, bạn sở hữu một phần danh mục của quỹ, không sở hữu trực tiếp từng cổ phiếu trong đó. Giá chứng chỉ quỹ tăng hoặc giảm theo giá trị danh mục và theo cung cầu trên sàn.

Nếu bạn mới làm quen, nên đọc trước Cổ phiếu là gì, Trái phiếu là gì và Chỉ số chứng khoán.

Quỹ ETF theo dõi chỉ số như thế nào

Chỉ số là rổ tài sản được tính theo quy tắc công bố sẵn: chọn thành phần nào, tỷ trọng ra sao, bao lâu cơ cấu lại. Quỹ ETF mua tài sản để danh mục của mình bám sát rổ đó. Khi chỉ số cơ cấu lại, quỹ cũng mua bán để điều chỉnh theo.

Hai khái niệm cần phân biệt:

• Chênh lệch lợi nhuận so với chỉ số (tracking difference): khoảng cách giữa lợi nhuận của quỹ và của chỉ số sau một giai đoạn. Phần lớn đến từ chi phí của quỹ.
• Sai số theo dõi (tracking error): mức dao động của khoảng cách đó theo thời gian. Sai số càng nhỏ, quỹ bám chỉ số càng đều.

Nguyên nhân gây lệch thường gặp: phí quản lý, chi phí mua bán khi cơ cấu danh mục, tiền mặt quỹ giữ lại chưa đầu tư, cổ tức nhận về chậm, giới hạn sở hữu khiến quỹ không mua đủ một số mã.

Cơ chế tạo lập và mua lại chứng chỉ quỹ

Điểm khác của ETF so với quỹ mở là cơ chế tạo lập và mua lại. Các tổ chức được quỹ chấp thuận (ở Việt Nam thường gọi là thành viên lập quỹ) có thể nộp cho quỹ một rổ cổ phiếu đúng cơ cấu để nhận lô chứng chỉ quỹ mới, hoặc làm ngược lại.

Cơ chế này giữ giá chứng chỉ quỹ trên sàn gần với giá trị tài sản ròng (NAV, tức tổng tài sản của quỹ trừ nợ, chia cho số chứng chỉ quỹ). Khi giá trên sàn cao hơn NAV (giá cao hơn giá trị thực, gọi là premium), các tổ chức này có động cơ tạo thêm chứng chỉ quỹ để bán. Khi giá thấp hơn NAV (discount), họ mua chứng chỉ quỹ trên sàn để đổi lấy rổ cổ phiếu. Với nhà đầu tư cá nhân, giao dịch chủ yếu diễn ra trên sàn, không qua quỹ.

Trong lúc thị trường biến động mạnh hoặc thanh khoản cổ phiếu thành phần thấp, chênh lệch giữa giá và NAV có thể nới rộng.

Chi phí khi đầu tư ETF

Tỷ lệ chi phí nhìn nhỏ nhưng cộng dồn qua nhiều năm, vì nó làm giảm phần lợi nhuận được tái đầu tư. Xem cách tính tác động này trên trang Lãi suất kép và các Công cụ tính toán. Số liệu chi phí cụ thể của từng quỹ chỉ nên lấy từ bản cáo bạch và báo cáo của công ty quản lý quỹ, có ghi rõ ngày.

ETF vật chất và ETF tổng hợp

ETF vật chất (physical)

Quỹ mua trực tiếp tài sản trong chỉ số. Có hai cách:

• Sao chép toàn bộ: mua đủ mọi thành phần theo đúng tỷ trọng. Phù hợp với chỉ số có ít mã và thanh khoản tốt.
• Sao chép chọn mẫu: chỉ mua nhóm mã đại diện để tái tạo đặc điểm chỉ số. Dùng khi chỉ số có quá nhiều thành phần hoặc có mã khó mua. Sai số theo dõi thường lớn hơn.

Một số quỹ vật chất cho vay chứng khoán trong danh mục để có thêm thu nhập. Điều này tạo thêm rủi ro bên vay không trả, dù thường có tài sản bảo đảm.

ETF tổng hợp (synthetic)

Quỹ không nhất thiết nắm tài sản của chỉ số. Quỹ ký hợp đồng hoán đổi (swap) với một tổ chức tài chính: tổ chức đó cam kết trả cho quỹ lợi nhuận của chỉ số, quỹ giữ một rổ tài sản bảo đảm khác.

Ưu điểm là bám chỉ số sát hơn với các thị trường khó tiếp cận. Nhược điểm chính là rủi ro đối tác: nếu bên ký swap không thực hiện nghĩa vụ, giá trị quỹ phụ thuộc vào rổ tài sản bảo đảm. Hãy đọc trong bản cáo bạch quỹ dùng phương pháp nào, đối tác là ai và tài sản bảo đảm gồm gì.

Giao dịch chứng chỉ quỹ ETF trên sàn

Chứng chỉ quỹ ETF được mua bán qua tài khoản chứng khoán, trong giờ giao dịch, giá thay đổi liên tục như cổ phiếu. Vài điểm thực tế:

• Dùng lệnh giới hạn: đặt giá cụ thể giúp tránh khớp ở giá bất lợi khi sổ lệnh mỏng.
• Xem thanh khoản: khối lượng giao dịch và độ rộng chênh lệch giá mua – bán quan trọng hơn quy mô quỹ khi bạn cần bán nhanh.
• So giá với NAV ước tính: nhiều quỹ công bố NAV tham chiếu trong phiên. Chênh lệch lớn là tín hiệu cần thận trọng.
• Tránh đầu và cuối phiên khi biến động: chênh lệch giá thường rộng hơn.

Quy trình mở tài khoản và quy định giao dịch tại sàn trong nước xem thêm ở Chứng khoán Việt Nam.

ETF và quỹ mở khác nhau thế nào

Cách xây danh mục dài hạn bằng quỹ chỉ số được trình bày ở Đầu tư quỹ chỉ số.

Rủi ro cần biết

• Rủi ro thị trường: ETF theo dõi chỉ số, nên khi chỉ số giảm, quỹ giảm theo. Không có cam kết giữ vốn.
• Rủi ro tập trung: chỉ số có tỷ trọng lớn ở vài mã hoặc một ngành thì quỹ cũng vậy. Xem Đa dạng hóa danh mục.
• Rủi ro thanh khoản và chênh lệch NAV.
• Rủi ro đối tác ở ETF tổng hợp và khi quỹ cho vay chứng khoán.
• Rủi ro tỷ giá với quỹ đầu tư tài sản nước ngoài.
• ETF đòn bẩy và ETF đảo ngược: nhân hoặc đảo chiều biến động hằng ngày của chỉ số. Do tái cân bằng mỗi ngày, kết quả qua nhiều ngày có thể khác xa chỉ số. Đây là sản phẩm cho mục đích ngắn hạn, rủi ro cao.

Một số nền tảng, kể cả các broker như Exness, cung cấp CFD (hợp đồng chênh lệch giá) trên chỉ số; đó không phải là sở hữu chứng chỉ quỹ ETF. Giao dịch CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, vượt xa biến động của một quỹ ETF thông thường.

Trước khi chọn, hãy xác định khẩu vị rủi ro và thời gian đầu tư và tỷ trọng trong phân bổ tài sản của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Chứng chỉ quỹ ETF có giống cổ phiếu không?

Cách mua bán giống cổ phiếu, nhưng thứ bạn sở hữu là một phần danh mục của quỹ, gồm nhiều tài sản.

Đầu tư ETF có an toàn hơn mua cổ phiếu riêng lẻ?

ETF giảm rủi ro của từng doanh nghiệp nhờ chia nhỏ vào nhiều mã, nhưng vẫn chịu rủi ro của cả thị trường. Giá quỹ có thể giảm sâu.

Tỷ lệ chi phí được trừ thế nào?

Được trừ dần vào tài sản quỹ, phản ánh qua NAV. Bạn không trả riêng khoản này.

Làm sao biết quỹ ETF là vật chất hay tổng hợp?

Xem bản cáo bạch và tài liệu công bố của công ty quản lý quỹ, phần phương pháp sao chép chỉ số.

Vì sao giá ETF trên sàn khác NAV?

Giá trên sàn do cung cầu quyết định. Cơ chế tạo lập và mua lại kéo hai mức này về gần nhau, nhưng không loại bỏ hoàn toàn chênh lệch.

Tìm hiểu thêm thuật ngữ ở đâu?

Xem trang Thuật ngữ tài chính.