Khẩu vị rủi ro là gì
Khẩu vị rủi ro là mức biến động và mức thua lỗ tạm thời mà bạn chấp nhận được khi đầu tư. Nó gồm hai phần khác nhau. Hai phần này thường bị gộp làm một:
- Khả năng chịu rủi ro (capacity): tình hình tài chính cho phép bạn lỗ đến đâu mà cuộc sống không bị ảnh hưởng.
- Mức sẵn sàng chấp nhận rủi ro (willingness): tâm lý của bạn chịu được đến đâu khi thấy tài khoản giảm.
Hai phần này có thể lệch nhau. Có người thu nhập ổn định, không nợ, nhưng mất ngủ khi danh mục giảm nhẹ. Có người rất tự tin nhưng đang dùng tiền cần cho học phí hoặc trả nợ. Trong cả hai trường hợp, mức rủi ro phù hợp là mức thấp hơn trong hai phần.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Khả năng chịu rủi ro: nhìn vào con số của chính bạn
Khả năng chịu rủi ro do hoàn cảnh quyết định, không do cảm xúc. Các yếu tố cần xem:
- Thu nhập có đều không, nguồn thu có phụ thuộc vào một công việc duy nhất không.
- Bạn đã có quỹ khẩn cấp tách riêng khỏi tiền đầu tư chưa.
- Các khoản nợ hiện có và tỷ lệ nợ trên thu nhập.
- Số người phụ thuộc vào thu nhập của bạn.
- Thời điểm bạn cần dùng đến số tiền này.
Nếu số tiền đầu tư là tiền bạn cần trong thời gian ngắn, khả năng chịu rủi ro thấp, bất kể bạn cảm thấy thế nào.
Thời gian đầu tư thay đổi mức rủi ro phù hợp
Thời gian đầu tư là khoảng thời gian từ lúc bỏ tiền đến lúc cần rút ra dùng. Đây là yếu tố cơ học, không phải cảm giác.
- Thời gian ngắn: nếu tài sản giảm đúng lúc bạn cần tiền, bạn buộc phải bán ở mức lỗ. Tài sản ít biến động như tiền gửi ngân hàng thường hợp với mục tiêu ngắn hạn.
- Đầu tư dài hạn: bạn có thời gian chờ thị trường hồi phục sau các đợt giảm, và lãi suất kép có thời gian phát huy. Nhưng dài hạn không xóa được rủi ro. Một tài sản cụ thể vẫn có thể không bao giờ hồi phục.
Thực tế, nhiều người có nhiều mục tiêu với thời hạn khác nhau. Cách làm hợp lý là chia tiền theo từng mục tiêu, mỗi phần có mức rủi ro riêng. Xem thêm phân bổ tài sản và đa dạng hóa danh mục.
Bảng câu hỏi khẩu vị rủi ro: đọc thế nào
Ngân hàng, công ty chứng khoán và quỹ thường dùng bảng câu hỏi để xếp bạn vào nhóm thận trọng, cân bằng hoặc tăng trưởng. Bảng câu hỏi có ích nhưng có giới hạn:
- Câu hỏi về tài chính (thu nhập, nợ, thời hạn) đo khả năng.
- Câu hỏi kiểu "nếu danh mục giảm mạnh, bạn sẽ làm gì" đo mức sẵn sàng, nhưng chỉ là câu trả lời giả định.
- Người chưa từng trải qua thua lỗ thật thường đánh giá cao sức chịu đựng của mình.
- Kết quả phụ thuộc cách đặt câu hỏi, nên các bảng khác nhau có thể cho kết quả khác nhau.
Hãy trả lời theo hành vi thật của bạn trong quá khứ, không theo hình ảnh bạn muốn có.
Trải nghiệm sụt giảm (drawdown)
Drawdown là mức giảm của tài khoản từ đỉnh gần nhất xuống đáy trước khi lập đỉnh mới. Đây là thước đo sát nhất với cảm giác thật khi đầu tư.
Một số điểm cần biết:
- Lỗ càng sâu, mức tăng cần để quay lại điểm cũ càng lớn hơn mức đã mất. Bạn có thể tự kiểm tra bằng công cụ tính toán.
- Thời gian nằm dưới đỉnh cũ có thể kéo dài, và chính thời gian này khiến nhiều người bán ra ở đáy.
- Nếu bạn từng bán tháo trong đợt giảm, đó là thông tin về mức sẵn sàng thật của bạn, quan trọng hơn mọi bảng câu hỏi.
Đọc thêm về phản ứng cảm xúc trong tâm lý giao dịch.
Giao dịch có đòn bẩy nằm ở đâu
Giao dịch CFD và forex dùng đòn bẩy, tức là vay thêm sức mua dựa trên số tiền ký quỹ. Đòn bẩy làm drawdown xảy ra nhanh hơn nhiều so với đầu tư thông thường, và có thể làm mất toàn bộ tiền ký quỹ trong thời gian ngắn. Loại giao dịch này không hợp với tiền có thời hạn sử dụng gần hay tiền bạn không thể mất.
Tại Việt Nam, giao dịch trên sàn Forex nước ngoài còn có rủi ro pháp lý. Xem pháp lý và an toàn và quản lý rủi ro trước khi cân nhắc.
Câu hỏi thường gặp
Khẩu vị rủi ro có thay đổi theo thời gian không?
Có. Thu nhập, nợ, gia đình và kinh nghiệm thay đổi thì khả năng và mức sẵn sàng cũng thay đổi. Nên tự đánh giá lại khi hoàn cảnh thay đổi.
Nếu khả năng cao nhưng mức sẵn sàng thấp thì sao?
Chọn mức rủi ro theo mức sẵn sàng. Danh mục bạn không chịu được về tâm lý thường bị bán ra đúng lúc tệ nhất.
Đầu tư dài hạn có chắc chắn có lãi không?
Không. Thời gian dài giúp có cơ hội chờ hồi phục, nhưng không đảm bảo lợi nhuận với bất kỳ tài sản nào.
Có nên tin hoàn toàn vào kết quả bảng câu hỏi?
Không nên. Hãy dùng kết quả làm điểm khởi đầu, rồi đối chiếu với tình hình tài chính và trải nghiệm thua lỗ thật của bạn.
Tài khoản demo có giúp đo khẩu vị rủi ro không?
Demo giúp hiểu cơ chế lệnh và ký quỹ, nhưng không tạo cảm giác mất tiền thật, nên ít cho biết về mức sẵn sàng thật của bạn.