Giao dịch breakout: cơ chế, quy tắc và rủi ro

Breakout là gì

Breakout (phá vỡ) là lúc giá vượt ra khỏi một vùng mà trước đó nó bị giữ lại. Vùng đó có thể là kháng cự (mức giá phía trên mà giá nhiều lần không vượt qua), hỗ trợ (mức phía dưới mà giá nhiều lần bật lên), một đường xu hướng hoặc biên của một mô hình giá.

Giao dịch breakout là vào lệnh theo hướng phá vỡ. Người giao dịch kỳ vọng giá đi tiếp theo hướng đó. Đây là phương pháp thuộc nhóm theo đà (momentum). Nó trái ngược với range trading, vốn mua gần đáy vùng và bán gần đỉnh vùng.

Giao dịch forex và CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh. Breakout không phải ngoại lệ, vì phần lớn các lần giá vượt biên không dẫn đến một xu hướng kéo dài.

Vì sao giá phá vỡ: cơ chế phía sau

Một vùng giá tồn tại lâu thì quanh biên của nó tích tụ nhiều lệnh:

• Stop loss của người bán khống nằm ngay trên kháng cự, của người mua nằm ngay dưới hỗ trợ.
• Lệnh chờ (buy stop, sell stop) của người giao dịch breakout đặt ngay ngoài biên.
• Lệnh giới hạn của người giao dịch trong vùng đặt sát biên.

Khi giá chạm biên, các stop loss và lệnh chờ bị kích hoạt cùng lúc, tạo ra một đợt mua hoặc bán dồn dập. Nếu sau đợt đó vẫn còn người tiếp tục mua (hoặc bán), giá đi tiếp và breakout thành công. Nếu không, lực đẩy cạn, giá quay lại vùng cũ. Đó là false breakout.

Các dạng breakout thường gặp

Cách trade breakout: các quy tắc điển hình

Một chiến lược breakout forex có thể kiểm tra được cần các quy tắc viết rõ, không phụ thuộc cảm giác.

Xác định vùng

• Vùng phải được giá chạm nhiều lần ở cả biên trên lẫn biên dưới.
• Chọn khung thời gian trước khi vẽ. Vùng trên khung lớn thường có ý nghĩa hơn vùng trên khung nhỏ. Xem đa khung thời gian.

Điều kiện vào lệnh

Có ba cách vào lệnh phổ biến, mỗi cách có đánh đổi riêng:

• Lệnh chờ ngay ngoài biên: không bỏ lỡ cú chạy, nhưng dính mọi false breakout.
• Chờ nến đóng cửa ngoài biên: lọc bớt các cú chọc ngắn, nhưng giá vào kém hơn và stop loss xa hơn.
• Chờ retest: giá phá biên, quay lại chạm biên cũ (lúc này kháng cự có thể đã thành hỗ trợ), rồi mới vào. Giá vào tốt hơn, nhưng nhiều breakout mạnh không quay lại, nên bạn bỏ lỡ lệnh.

Stop loss, mục tiêu và khối lượng

• Stop loss thường đặt ở phía bên kia vùng hoặc ở giữa vùng. Nếu giá quay hẳn vào trong vùng, ý tưởng breakout đã sai.
• Mục tiêu có thể dựa trên chiều cao của vùng chiếu theo hướng phá, một bội số của khoảng stop, hoặc trailing stop (stop dời theo giá).
• Khối lượng tính từ khoảng cách stop loss và số tiền chấp nhận mất cho mỗi lệnh. Dùng công cụ tính toán để tính lot và giá trị pip (đơn vị thay đổi giá nhỏ nhất thường dùng). Xem thêm quản lý rủi ro.

Bộ lọc biến động

Bộ lọc giúp bỏ qua những lần phá vỡ có xác suất thấp. Các bộ lọc thường dùng:

• ATR (Average True Range): đo biên độ dao động trung bình. Có thể yêu cầu nến phá vỡ dài hơn ATR, hoặc chỉ giao dịch khi ATR đang tăng.
• Nén trước khi phá: vùng càng hẹp so với biến động trước đó, khả năng một cú bung mạnh thường được coi là cao hơn. Đây là ý tưởng của Bollinger squeeze.
• Phiên giao dịch: phá vỡ trong giờ thanh khoản thấp dễ là nhiễu hơn phá vỡ khi phiên lớn mở cửa.
• Tin tức: trước các tin lớn, giá có thể chọc qua biên rồi quay lại trong thời gian rất ngắn. Xem giao dịch theo tin tức, FOMC và NFP.
• Xu hướng khung lớn: chỉ nhận breakout cùng hướng xu hướng trên khung lớn hơn.

Bộ lọc giảm số lệnh thua nhưng cũng loại bỏ một phần lệnh thắng. Không có bộ lọc nào loại bỏ hết false breakout.

False breakout

False breakout (phá vỡ giả) là khi giá vượt biên rồi nhanh chóng quay vào trong vùng. Người vào lệnh breakout bị dừng lỗ. Thường thì giá còn chạy sang biên đối diện.

Dấu hiệu hay gặp:

• Nến phá vỡ có râu dài, thân đóng cửa lại gần biên hoặc trong vùng.
• Phá vỡ xảy ra khi thị trường vắng, biên độ nhỏ.
• Giá phá biên nhưng không tạo được đỉnh (hoặc đáy) tiếp theo.
• Phá vỡ đi ngược xu hướng khung lớn.

Một số người giao dịch dùng chính false breakout làm tín hiệu ngược. Các khái niệm "liquidity sweep" trong SMC và ICT dựa trên ý tưởng này. Cách đó cũng có rủi ro riêng: đôi khi cú "giả" lại là breakout thật.

Ví dụ giả định

Ví dụ sau là giả định, chỉ để minh họa quy tắc, không phải kết quả thực tế và không phải khuyến nghị.

Một cặp tiền đi ngang trong một vùng hẹp suốt phiên Á. Quy tắc giả định: chỉ vào lệnh khi nến đóng cửa ngoài biên, và nến đó dài hơn ATR. Stop loss đặt ở giữa vùng. Mục tiêu bằng chiều cao vùng.

Khi phiên châu Âu mở, giá chọc lên trên biên trên nhưng nến đóng cửa lại trong vùng. Quy tắc không cho vào lệnh. Sau đó một nến khác đóng cửa rõ ràng trên biên và dài hơn ATR. Lệnh mua được mở.

Kết quả có thể theo hai hướng: giá đi đến mục tiêu, hoặc quay lại giữa vùng và chạm stop loss. Quy tắc không cho biết trước hướng nào. Nó chỉ giới hạn mức lỗ của mỗi lệnh.

Breakout mất tiền theo những cách nào

• Chuỗi false breakout: trong thị trường đi ngang kéo dài, lệnh breakout thua liên tiếp. Tỷ lệ thắng của nhiều hệ thống breakout thấp, và một chuỗi thua dài là bình thường. Nếu lot quá lớn, chuỗi đó đủ để xóa tài khoản.
• Trượt giá: lệnh chờ ngay ngoài biên thường khớp xấu hơn giá đặt, nhất là khi biến động mạnh.
• Spread nới rộng: quanh tin tức hoặc giờ chuyển phiên, spread (chênh lệch giá mua và bán) có thể giãn ra. Lệnh bị kích hoạt hoặc bị dừng lỗ dù giá "thật" chưa đến.
• Gap: giá mở cửa cách xa giá đóng cửa trước đó, vượt qua stop loss. Mức lỗ lớn hơn dự tính.
• Vào muộn: đuổi theo khi giá đã chạy xa khỏi biên, stop loss quá xa hoặc tỷ lệ lời/lỗ xấu.
• Dời hoặc bỏ stop loss: hy vọng giá quay lại hướng breakout, biến một lỗ nhỏ thành lỗ lớn. Xem tâm lý giao dịch.
• Quá khớp dữ liệu (overfitting): tinh chỉnh bộ lọc cho đến khi đẹp trên dữ liệu cũ. Kết quả đó thường không lặp lại trên dữ liệu mới.
• Chi phí bị bỏ qua: spread, commission và phí swap với lệnh giữ qua đêm làm giảm kết quả, đặc biệt với hệ thống giao dịch nhiều.

Kiểm tra trước khi dùng tiền thật

Viết quy tắc thành văn bản trong trading plan. Chạy backtest trên nhiều giai đoạn thị trường khác nhau, có tính chi phí. Sau đó forward test trên tài khoản demo để xem trượt giá và spread thực tế. Kết quả quá khứ không bảo đảm kết quả tương lai.

Về pháp lý tại Việt Nam: NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Đọc thêm tại pháp lý và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Breakout là gì nói ngắn gọn?

Là khi giá vượt ra khỏi một vùng hỗ trợ, kháng cự hoặc mô hình mà trước đó giữ giá lại. Giao dịch breakout là vào lệnh theo hướng vượt đó.

Làm sao phân biệt breakout thật và false breakout?

Không thể phân biệt chắc chắn khi nó đang xảy ra. Nến đóng cửa ngoài biên, biến động tăng và hướng phá cùng xu hướng khung lớn là các bộ lọc thường dùng, nhưng chúng chỉ giảm bớt chứ không loại bỏ phá vỡ giả.

Nên vào lệnh ngay hay chờ retest?

Mỗi cách có đánh đổi. Vào ngay thì không lỡ cú chạy nhưng dính nhiều false breakout. Chờ retest thì giá vào tốt hơn nhưng bỏ lỡ các cú phá mạnh không quay lại. Hãy chọn một cách và kiểm tra nó bằng backtest.

Đặt stop loss ở đâu khi trade breakout?

Thường ở phía bên kia vùng hoặc ở giữa vùng, tức là nơi mà nếu giá quay về thì ý tưởng breakout không còn đúng. Khối lượng lệnh tính từ khoảng cách này.

Giao dịch phá vỡ có phù hợp với người mới không?

Quy tắc của nó dễ viết ra, nhưng chuỗi thua dài và trượt giá có thể gây khó chịu và dẫn đến quyết định cảm tính. Nên tìm hiểu kiến thức cơ bản và thử trên demo trước. Giao dịch có đòn bẩy có thể làm mất tiền nhanh.