M&A là gì? Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp

M&A là gì

M&A (mergers and acquisitions, mua bán và sáp nhập) là việc các công ty kết hợp với nhau, hoặc công ty này giành quyền kiểm soát công ty kia, và việc đó thường làm thay đổi giá cổ phiếu của các bên liên quan.

Định nghĩa chính xác

Sáp nhập (merger): một công ty nhập vào công ty khác và chấm dứt tồn tại độc lập. Công ty nhận sáp nhập giữ lại tài sản và nghĩa vụ của công ty bị sáp nhập.
Hợp nhất (consolidation): các công ty cùng chấm dứt tồn tại để lập ra một pháp nhân mới.
Mua lại (acquisition): bên mua giành quyền kiểm soát bên bị mua, qua mua cổ phần hoặc mua tài sản. Bên bị mua có thể vẫn tồn tại như công ty con.

Cách phân loại thường gặp:

Tiêu chí	Loại
Quan hệ ngành	Theo chiều ngang (cùng ngành), theo chiều dọc (chuỗi cung ứng), tập đoàn đa ngành
Thái độ ban lãnh đạo bên bị mua	Thân thiện, thù địch
Cách thanh toán	Tiền mặt, cổ phiếu, kết hợp cả hai
Nguồn vốn	Vốn tự có, vay nợ (LBO, mua lại bằng vốn vay)

Các trường hợp ranh giới:

Mua một phần cổ phần nhưng không giành quyền kiểm soát thường được coi là đầu tư tài chính, không phải M&A theo nghĩa hẹp.
Sáp nhập ngược (reverse merger): công ty chưa niêm yết nhập vào công ty đã niêm yết để lên sàn mà không qua phát hành lần đầu.
Tách công ty (spin-off) đi theo chiều ngược lại với M&A, nhưng thường được nhắc chung trong mảng tái cấu trúc doanh nghiệp.
Thương vụ chỉ hoàn tất sau khi cơ quan cạnh tranh và cổ đông chấp thuận, nên tin "đã công bố" chưa có nghĩa là "đã hoàn tất".

Ví dụ giả định

Công ty A công bố chào mua toàn bộ cổ phiếu công ty B bằng tiền mặt, với giá chào cao hơn giá thị trường của B trước ngày công bố. Phần chênh lệch này gọi là phần bù thâu tóm (premium).

Những gì thường thấy sau thông báo:

Giá cổ phiếu B tăng về gần giá chào nhưng thường vẫn thấp hơn giá chào. Khoảng cách còn lại phản ánh rủi ro thương vụ bị hủy. Giao dịch dựa trên khoảng cách này gọi là arbitrage sáp nhập.
Giá cổ phiếu A có thể giảm nếu thị trường cho rằng A trả giá quá cao hoặc phải vay nhiều. Khi đó chênh lệch tín dụng của A có thể nới rộng.
Nếu thương vụ bị hủy, giá B có thể giảm mạnh, có thể tạo khoảng trống giá.
Với thương vụ xuyên biên giới trả bằng tiền mặt, bên mua cần đổi tiền sang đồng tiền của bên bán. Tin tức đôi khi nhắc tới yếu tố này khi bàn về rủi ro tỷ giá.

Đây là các phản ứng phổ biến, không phải quy luật. Giao dịch CFD có đòn bẩy trên cổ phiếu hoặc chỉ số quanh tin M&A có thể làm mất tiền rất nhanh do giá nhảy khoảng trống. Xem thêm tại Quản lý rủi ro.

Thuật ngữ xuất hiện ở đâu

Tin tức: "thương vụ M&A", "chào mua công khai", "thâu tóm", "định giá thương vụ".
Báo cáo doanh nghiệp: thông báo công bố thông tin, báo cáo thường niên (mục lợi thế thương mại, hợp nhất báo cáo tài chính).
Nền tảng giao dịch: mã cổ phiếu bị tạm ngừng giao dịch hoặc hủy niêm yết sau khi thương vụ hoàn tất; danh mục chỉ số chứng khoán được điều chỉnh khi thành phần bị thâu tóm.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp

M&A là gì nói ngắn gọn?

Là việc các công ty kết hợp hoặc công ty này giành quyền kiểm soát công ty kia.

Sáp nhập khác mua lại thế nào?

Trong sáp nhập, công ty bị sáp nhập chấm dứt tồn tại độc lập. Trong mua lại, bên bị mua có thể vẫn tồn tại như công ty con.

Thương vụ M&A thù địch là gì?

Là khi bên mua tiến hành chào mua dù ban lãnh đạo bên bị mua không đồng ý, thường bằng cách chào mua trực tiếp với cổ đông.

Vì sao giá cổ phiếu bị mua thường thấp hơn giá chào?

Vì thị trường tính đến khả năng thương vụ không được chấp thuận hoặc bị hủy, cùng với thời gian chờ hoàn tất.

Cổ phiếu bị hủy niêm yết sau M&A thì vị thế ra sao?

Điều này tùy điều kiện của từng nhà cung cấp dịch vụ. Hãy kiểm tra thông báo chính thức của nơi bạn giao dịch.

M&A là gì? Mua bán và sáp nhập (Mergers and Acquisitions)