Phân tích kỹ thuật là gì? Giới hạn và rủi ro

Phân tích kỹ thuật là gì

Phân tích kỹ thuật (technical analysis, viết tắt TA) là cách nghiên cứu thị trường dựa trên dữ liệu giá và khối lượng giao dịch trong quá khứ. Người dùng TA đọc biểu đồ để mô tả trạng thái hiện tại của thị trường: giá đang tăng, giảm hay đi ngang, vùng nào từng có nhiều lệnh mua hoặc bán, đà tăng giảm đang mạnh lên hay yếu đi.

TA khác với phân tích cơ bản. Phân tích cơ bản hỏi "tài sản này nên có giá bao nhiêu" dựa trên kinh tế, lãi suất, lợi nhuận doanh nghiệp. TA hỏi "giá đang hành xử thế nào" và chỉ nhìn vào chính dữ liệu giá.

Kết quả của TA là các kịch bản có điều kiện, không phải lời tiên đoán. Một nhận định kỹ thuật đúng nghĩa thường có dạng: "nếu giá giữ trên vùng này thì cấu trúc tăng còn hiệu lực; nếu đóng cửa dưới vùng đó thì kịch bản này bị loại bỏ".

Ba trạng thái thị trường: xu hướng tăng (đỉnh và đáy cao dần), đi ngang (sideway) và xu hướng giảm (đỉnh và đáy thấp dần). Ví dụ minh họa: số liệu tự đặt ra để học, không phải giá thực hay điều kiện của sàn.

Các tiền đề của phân tích kỹ thuật

Phân tích kỹ thuật cơ bản dựa trên những giả định có từ thời Lý thuyết Dow:

Giá phản ánh thông tin đã biết. Tin tức, kỳ vọng và tâm lý của người tham gia đều đã thể hiện qua giá, nên biểu đồ là bản tóm tắt hành vi của thị trường.
Giá có xu hướng. Khi đã hình thành, xu hướng tăng, giảm hoặc đi ngang có khả năng kéo dài hơn là đảo chiều ngẫu nhiên.
Hành vi đám đông có tính lặp lại. Sợ hãi, tham lam, chốt lời ở mốc giá tròn tạo ra những hình dạng giá quen thuộc.

Mỗi tiền đề đều có thể sai trong từng giai đoạn cụ thể. Thị trường có lúc bị tin bất ngờ chi phối, xu hướng có lúc gãy đột ngột, và mô hình quen thuộc có lúc không lặp lại. Hiểu điều này là bước đầu tiên khi học phân tích kỹ thuật.

Bộ công cụ chính

Nhóm	Dùng để làm gì	Đọc thêm
Loại biểu đồ	Hiển thị giá theo thời gian	Các loại biểu đồ, Mô hình nến Nhật
Cấu trúc giá	Xác định đỉnh, đáy, xu hướng	Cấu trúc thị trường, Vẽ đường xu hướng
Vùng giá	Nơi giá từng phản ứng	Kháng cự và hỗ trợ, Vùng cung cầu
Mô hình	Hình dạng giá lặp lại	Mô hình giá, Price Action
Chỉ báo	Phép tính trên giá và khối lượng	Đường EMA, Chỉ báo RSI, Chỉ báo ATR
Khung thời gian	Đặt bối cảnh lớn và nhỏ	Phân tích đa khung thời gian

Chỉ báo là phép tính, không phải nguồn thông tin mới. RSI, MACD hay đường trung bình đều được tính từ chính giá đóng cửa, cao, thấp. Vì vậy dùng nhiều chỉ báo cùng loại không làm tăng độ chắc chắn mà chỉ lặp lại cùng một thông tin. Xem thêm chỉ báo sớm và chỉ báo trễ.

Ví dụ minh họa trên biểu đồ vẽ tay

Biểu đồ dưới đây được vẽ tay, không phải giá thật của bất kỳ tài sản nào. Mục đích là cho thấy cách người dùng TA mô tả cấu trúc, không phải gợi ý giao dịch.

Cách đọc:

Từ đáy đến A, rồi B cao hơn đáy trước, C cao hơn A: đây là chuỗi đỉnh cao dần, đáy cao dần, tức cấu trúc tăng.
Vùng X từng chặn giá ở A. Khi giá vượt lên C, vùng X có thể chuyển thành hỗ trợ.
D quay lại gần vùng X: đây là một pullback. Nếu giá giữ trên X, cấu trúc tăng còn nguyên.
E lên cao hơn C, nhưng sau đó F rơi xuống dưới D. Cấu trúc tăng bị phá vỡ; mô tả trước đó không còn đúng.

Điểm cần thấy: cùng một biểu đồ, trước khi có F thì cấu trúc trông rất "đẹp". TA chỉ mô tả được những gì đã xảy ra và đặt ra điều kiện để biết khi nào mình sai.

Phân tích kỹ thuật làm được gì và không làm được gì

Làm được	Không làm được
Tóm tắt hành vi giá một cách có hệ thống	Biết chắc giá sẽ đi đâu
Xác định vùng giá để đặt điểm cắt lỗ có lý do	Loại bỏ rủi ro từ tin tức bất ngờ
Đo biến động để chọn khối lượng lệnh phù hợp	Thay thế việc hiểu bối cảnh kinh tế
Tạo quy tắc rõ ràng để kiểm tra lại	Đảm bảo quy tắc từng hiệu quả sẽ tiếp tục hiệu quả

Tranh luận về bằng chứng

Giới học thuật chia thành nhiều quan điểm, và cả hai phía đều có lập luận nghiêm túc.

Phía hoài nghi dựa trên giả thuyết thị trường hiệu quả và mô hình bước ngẫu nhiên (random walk): nếu thông tin đã nằm trong giá, giá quá khứ không giúp dự đoán giá tương lai một cách ổn định. Họ chỉ ra rằng nhiều quy tắc kỹ thuật cho kết quả tốt trên dữ liệu cũ nhưng mất hiệu quả khi tính đủ spread, phí và trượt giá, hoặc khi áp dụng trên dữ liệu mới.

Phía ủng hộ dẫn các nghiên cứu về hiệu ứng động lượng (momentum) và theo xu hướng trên nhiều loại tài sản, cùng lý thuyết tài chính hành vi giải thích vì sao con người phản ứng chậm hoặc quá mức với thông tin.

Một vấn đề lớn là data mining: nếu thử đủ nhiều quy tắc trên cùng một tập dữ liệu, chắc chắn sẽ có quy tắc trông có lãi chỉ do ngẫu nhiên. Kết luận thận trọng: bằng chứng còn lẫn lộn, phụ thuộc vào thị trường, giai đoạn và chi phí giao dịch. Không có căn cứ để coi TA là cách kiếm thu nhập ổn định.

Các kiểu thất bại thường gặp

Phá vỡ giả: giá vượt vùng kháng cự rồi quay lại ngay. Xem breakout và false breakout.
Tối ưu quá mức: chỉnh tham số chỉ báo cho đến khi khớp hoàn hảo với dữ liệu cũ, rồi thất bại với dữ liệu mới.
Chỉ báo vẽ lại: một số chỉ báo thay đổi giá trị quá khứ sau khi có nến mới, tạo ảo giác chính xác. Xem indicator repaint.
Thiên kiến xác nhận: chỉ nhìn thấy tín hiệu ủng hộ ý định sẵn có, bỏ qua tín hiệu ngược lại. Xem tâm lý giao dịch.
Thay đổi chế độ thị trường: phương pháp theo xu hướng thua liên tục khi thị trường đi ngang, và ngược lại.
Khoảng trống giá do tin tức: giá nhảy qua điểm cắt lỗ, lệnh khớp ở mức tệ hơn dự tính.
Quá nhiều công cụ: biểu đồ phủ kín chỉ báo khiến quyết định chậm và mâu thuẫn.

Kết hợp với phân tích cơ bản và quản lý rủi ro

TA và phân tích cơ bản trả lời những câu hỏi khác nhau nên có thể bổ sung cho nhau. Phân tích cơ bản giúp biết khi nào có sự kiện lớn như quyết định lãi suất hay số liệu việc làm; TA giúp xác định vùng giá và điều kiện làm mất hiệu lực của một nhận định.

Quản lý rủi ro quan trọng hơn cả hai. Giao dịch forex và CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả khi phân tích có vẻ hợp lý. Vì vậy cần xác định trước mức lỗ chấp nhận được cho mỗi lệnh, tính khối lượng lệnh theo mức đó bằng công cụ tính toán, và không tăng rủi ro chỉ vì biểu đồ "trông chắc chắn".

Học phân tích kỹ thuật theo thứ tự nào

Bắt đầu với kiến thức giao dịch cơ bản và thuật ngữ: pip, spread, ký quỹ, đòn bẩy.
Học đọc nến, cấu trúc đỉnh đáy, hỗ trợ và kháng cự trước khi dùng chỉ báo.
Chọn ít công cụ, hiểu công thức của từng công cụ.
Ghi quy tắc thành văn bản, kiểm tra trên dữ liệu cũ, rồi thử trên tài khoản demo với tiền ảo.
Ghi nhật ký mọi lệnh để thấy lỗi lặp lại.

Danh sách đầy đủ các bài trong chuyên mục có tại Phân tích kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

Technical analysis là gì?

Đó là tên tiếng Anh của phân tích kỹ thuật: phương pháp nghiên cứu thị trường dựa trên dữ liệu giá và khối lượng trong quá khứ.

Phân tích kỹ thuật có dự đoán chính xác giá không?

Không. TA đưa ra kịch bản có điều kiện và giúp xác định khi nào nhận định sai. Không phương pháp nào biết chắc giá tương lai.

Nên học chỉ báo hay price action trước?

Nên học cấu trúc giá, nến và vùng hỗ trợ, kháng cự trước. Chỉ báo được tính từ giá, nên hiểu giá trước sẽ giúp hiểu chỉ báo đúng hơn.

Có cần phân tích cơ bản nếu đã dùng TA?

Nên biết ít nhất lịch sự kiện kinh tế quan trọng, vì tin tức có thể làm biểu đồ mất hiệu lực trong thời gian rất ngắn.

Kết quả kiểm tra trên dữ liệu cũ tốt có nghĩa là phương pháp hiệu quả?

Không nhất thiết. Kết quả có thể do tối ưu quá mức hoặc ngẫu nhiên. Cần kiểm tra trên dữ liệu mới và tính đủ chi phí giao dịch.

Học TA có giúp tránh thua lỗ?

Không. TA có thể giúp đặt điểm cắt lỗ có lý do, nhưng giao dịch có đòn bẩy vẫn có thể thua lỗ nhanh. Quản lý rủi ro là phần không thể bỏ qua.