Chế độ bản vị vàng (gold standard)

Bản vị vàng là gì

Bản vị vàng (gold standard) là chế độ tiền tệ trong đó nhà nước cam kết đổi đồng tiền của mình ra vàng theo một mức giá cố định.

Định nghĩa chặt hơn: cơ quan phát hành định nghĩa đơn vị tiền tệ bằng một khối lượng vàng nhất định, cam kết mua và bán vàng không giới hạn ở mức giá đó, và cho phép vàng xuất nhập khẩu tự do. Khi các điều kiện này cùng tồn tại, lượng tiền trong nền kinh tế bị ràng buộc bởi lượng vàng dự trữ.

Ví dụ giả định

Giả sử ngân hàng trung ương nước A cam kết đổi X đơn vị tiền A lấy một gam vàng, còn nước B đổi Y đơn vị tiền B lấy cùng lượng vàng đó.

• Tỷ giá ngang giá vàng (mint parity) giữa hai đồng tiền là Y/X đơn vị tiền B cho mỗi đơn vị tiền A.
• Nếu tỷ giá trên thị trường lệch xa khỏi mức này, người ta có thể đổi tiền A ra vàng, chở vàng sang nước B rồi đổi ra tiền B và hưởng phần chênh lệch.
• Chi phí vận chuyển và bảo hiểm vàng tạo ra một khoảng dao động hẹp quanh ngang giá, gọi là "điểm vàng" (gold points). Tỷ giá chỉ dao động trong khoảng này.

Vì vậy, dưới bản vị vàng, tỷ giá giữa các nước tham gia gần như cố định.

Các dạng bản vị vàng

Trường hợp biên cần biết:

• Song bản vị: tiền được định nghĩa bằng cả vàng lẫn bạc, nên tỷ lệ giá giữa hai kim loại phải được cố định.
• Tạm ngừng chuyển đổi: trong chiến tranh hoặc khủng hoảng, nhiều nước từng ngừng đổi tiền ra vàng nhưng vẫn tuyên bố theo bản vị vàng.
• Chuyển đổi hạn chế: trong Bretton Woods, chỉ ngân hàng trung ương nước ngoài mới đổi được đô la Mỹ ra vàng, người dân thì không.

Lịch sử bản vị vàng, nói ngắn

Anh là nước áp dụng bản vị vàng sớm, sau đó nhiều nền kinh tế lớn làm theo. Chế độ này suy yếu qua các cuộc chiến tranh thế giới và thời kỳ Đại suy thoái, khi các nước rời bản vị vàng hoặc phá giá đồng tiền. Sau chiến tranh, Bretton Woods neo đô la Mỹ vào vàng và neo các đồng tiền khác vào đô la. Hệ thống này chấm dứt khi Mỹ ngừng đổi đô la ra vàng. Từ đó các đồng tiền lớn là tiền pháp định.

Điểm yếu thường được nêu: cung tiền phụ thuộc vào sản lượng vàng, nên dễ gây giảm phát và hạn chế khả năng ngân hàng trung ương ứng phó khủng hoảng.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

• Tin tức: khi bàn về dự trữ vàng của ngân hàng trung ương, nợ công hay đề xuất "quay lại bản vị vàng".
• Báo cáo kinh tế: trong phần so sánh các chế độ tỷ giá, cùng với currency board và neo tỷ giá bò trườn.
• Nền tảng giao dịch: mã XAUUSD trên MetaTrader 5 là giá vàng tính bằng đô la thả nổi, không phải bản vị vàng. Giao dịch CFD vàng dùng đòn bẩy có thể mất tiền rất nhanh; xem thêm Vàng và Quản lý rủi ro.

Thuật ngữ liên quan

• Hệ thống Bretton Woods
• Tiền pháp định
• Chế độ currency board
• Phá giá và nâng giá
• Dự trữ một phần
• Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Gold standard là gì?

Đó là tên tiếng Anh của bản vị vàng: tiền đổi được ra vàng theo giá cố định do nhà nước cam kết.

Hiện nay còn nước nào theo bản vị vàng không?

Các đồng tiền lớn hiện là tiền pháp định, không đổi được ra vàng theo giá cố định.

Bản vị vàng có giống neo tỷ giá không?

Gần giống. Bản vị vàng neo tiền vào vàng, còn neo tỷ giá thường neo tiền vào ngoại tệ hoặc rổ tiền tệ.

Ngân hàng trung ương giữ vàng có nghĩa là theo bản vị vàng không?

Không. Giữ vàng trong dự trữ khác với việc cam kết đổi tiền ra vàng theo giá cố định.