Hệ thống Bretton Woods là gì?

Định nghĩa ngắn

Hệ thống Bretton Woods là trật tự tiền tệ quốc tế thời hậu chiến. Trong hệ thống này, các đồng tiền được neo với tỷ giá cố định vào đô la Mỹ. Đô la Mỹ lại được Mỹ cam kết đổi ra vàng theo một giá cố định cho các ngân hàng trung ương nước ngoài.

Tên gọi lấy từ thị trấn Bretton Woods (Mỹ), nơi các nước đồng minh họp và ký thỏa thuận. Thỏa thuận này cũng lập ra Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới.

Định nghĩa chính xác cho người đã có kinh nghiệm

Về mặt hình thức, Bretton Woods là chế độ bản vị vàng hối đoái (gold exchange standard), không phải chế độ bản vị vàng cổ điển:

• Bản vị vàng cổ điển: mỗi đồng tiền đổi trực tiếp ra vàng, người dân có thể đổi tiền giấy lấy vàng.
• Bretton Woods: chỉ đô la gắn với vàng, và chỉ ngân hàng trung ương nước ngoài được đổi. Các đồng tiền khác gắn với vàng gián tiếp qua đô la.

Đặc điểm chính:

• Neo có thể điều chỉnh (adjustable peg): tỷ giá dao động trong biên độ hẹp quanh mức neo. Ngân hàng trung ương mua bán đô la để giữ biên độ.
• Điều chỉnh mức neo: một nước gặp "mất cân bằng cơ bản" có thể phá giá hoặc nâng giá đồng tiền, thường sau khi tham vấn IMF.
• Kiểm soát vốn: nhiều nước hạn chế dòng vốn qua biên giới để giữ được tỷ giá cố định (xem tài khoản vốn và tài chính).

Trường hợp biên và điểm yếu:

• Nghịch lý Triffin: thế giới cần thêm đô la làm dự trữ. Nhưng càng nhiều đô la lưu hành ở nước ngoài, cam kết đổi ra vàng càng kém đáng tin.
• Sự sụp đổ: Mỹ đóng "cửa sổ vàng", tức ngừng đổi đô la lấy vàng. Các nước thử neo lại bằng Hiệp định Smithsonian nhưng không giữ được lâu. Sau đó các đồng tiền lớn chuyển sang thả nổi, và đô la trở thành tiền pháp định không gắn với vàng.

Ví dụ giả định

Giả sử Mỹ cam kết đổi vàng ở mức P đô la mỗi ounce. Nước A neo đồng X ở mức N đơn vị X mỗi đô la.

• Giá vàng ngầm tính bằng đồng X là N × P đơn vị X mỗi ounce.
• Nước A nhập khẩu nhiều, đồng X chịu áp lực mất giá. Ngân hàng trung ương nước A phải bán đô la dự trữ và mua đồng X để giữ mức N.
• Nếu dự trữ cạn dần, nước A phá giá: mức neo mới lớn hơn N. Lúc này cần nhiều đơn vị X hơn để đổi mỗi đô la, nên giá vàng tính bằng X tăng theo.

Để tính quy đổi với số liệu của riêng bạn, dùng các công cụ tính toán.

Bạn gặp thuật ngữ này ở đâu

• Tin tức và báo cáo vĩ mô: khi bàn về vai trò dự trữ của đô la, về IMF, hoặc các lời kêu gọi một "Bretton Woods mới".
• Phân tích vàng: để giải thích vì sao giá vàng được thả nổi so với đô la.
• Tài liệu về chế độ tỷ giá: làm mốc so sánh với neo tỷ giá bò trườn, currency board hay đô la hóa.

Trên nền tảng giao dịch, bạn không thấy thuật ngữ này dưới dạng một chỉ số hay công cụ. Nó chỉ là bối cảnh lịch sử cho phân tích cơ bản.

Thuật ngữ liên quan

• Tăng giá tiền tệ và mất giá tiền tệ
• Lý thuyết Dollar Smile
• Ngang giá lãi suất có bảo hiểm
• Các nhóm nền kinh tế lớn G-Bảy và G-Hai mươi
• Rủi ro tỷ giá
• Danh sách đầy đủ: Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Bretton Woods là gì, nói ngắn nhất?

Đó là hệ thống tỷ giá cố định thời hậu chiến. Các đồng tiền neo vào đô la, còn đô la đổi được ra vàng theo giá cố định.

Bretton Woods có phải là chế độ bản vị vàng không?

Không hẳn. Đây là bản vị vàng hối đoái: chỉ đô la gắn trực tiếp với vàng, và chỉ ngân hàng trung ương nước ngoài được đổi.

Vì sao hệ thống Bretton Woods sụp đổ?

Lượng đô la ở nước ngoài vượt xa lượng vàng Mỹ nắm giữ, nên cam kết đổi vàng mất độ tin cậy. Mỹ ngừng đổi, và các đồng tiền lớn chuyển sang thả nổi.

Ngày nay tỷ giá còn cố định không?

Một số nước vẫn neo tỷ giá, nhưng không còn một hệ thống chung gắn với vàng. Tỷ giá thả nổi biến động liên tục. Giao dịch forex hoặc CFD có đòn bẩy trên những biến động này có thể làm bạn mất tiền rất nhanh.