Mean reversion: chiến lược hồi quy về trung bình

Mean reversion là gì

Mean reversion (hồi quy về trung bình) là giả định rằng khi giá lệch xa khỏi mức trung bình của nó, giá có xu hướng quay lại gần mức đó. Chiến lược hồi quy về trung bình dựa trên giả định này. Người giao dịch bán khi giá bị đẩy lên quá cao so với trung bình và mua khi giá bị kéo xuống quá thấp. Họ kỳ vọng giá quay về vùng cân bằng.

Đây là cách tiếp cận ngược với trend following. Trend following cho rằng chuyển động lớn sẽ tiếp diễn. Mean reversion cho rằng chuyển động lớn sẽ thu hẹp lại. Không cách nào đúng mọi lúc. Mỗi cách chỉ hợp với một trạng thái thị trường nhất định.

Trong mean reversion forex, ý tưởng này thường được áp dụng khi thị trường đi ngang, hoặc khi giá bị đẩy mạnh trong thời gian ngắn mà không có thông tin mới đi kèm.

Ý tưởng thống kê phía sau

Có ba khái niệm cần nắm:

• Trung bình: mức tham chiếu, thường là đường trung bình động (MA) tính trên một số nến gần nhất. Có thể dùng trung bình đơn giản (SMA), trung bình hàm mũ (EMA) hoặc giá trung bình theo khối lượng (VWAP).
• Độ lệch chuẩn: thước đo mức phân tán của giá quanh trung bình. Độ lệch chuẩn lớn nghĩa là giá dao động rộng.
• Z-score: khoảng cách từ giá hiện tại đến trung bình, đo bằng số độ lệch chuẩn. Z-score càng xa mức trung tính thì giá càng "bất thường" so với lịch sử gần đây.

Điểm yếu nằm ngay trong giả định. Các phép tính này coi phân phối giá gần với phân phối chuẩn. Thực tế, lợi suất trên thị trường tài chính có "đuôi dày" (fat tails): biến động cực lớn xảy ra thường xuyên hơn mức mô hình chuẩn dự đoán. Ngoài ra, bản thân trung bình cũng di chuyển. Giá có thể không quay về trung bình cũ mà tạo ra trung bình mới.

Quy tắc thường gặp với oscillator và dải giá

Oscillator

Oscillator là chỉ báo dao động trong một khoảng cố định, ví dụ RSI hoặc Stochastic. Quy tắc phổ biến:

• Xem xét lệnh bán khi chỉ báo vào vùng quá mua và bắt đầu quay đầu xuống.
• Xem xét lệnh mua khi chỉ báo vào vùng quá bán và bắt đầu quay đầu lên.
• Chỉ vào lệnh khi có xác nhận từ giá, như nến đóng ngược hướng hoặc giá phá đỉnh/đáy nến gần nhất.

Cách đặt ngưỡng và kỳ tính được trình bày ở trang chiến lược RSI.

Dải giá (bands)

Bollinger Bands gồm đường trung bình ở giữa, cùng dải trên và dải dưới cách đường giữa một số độ lệch chuẩn. Keltner Channel dùng ATR (biên độ dao động trung bình) thay cho độ lệch chuẩn. Quy tắc mean reversion điển hình:

• Giá đóng cửa ngoài dải rồi quay vào trong dải là tín hiệu để xem xét lệnh ngược chiều.
• Mục tiêu chốt lời thường là đường giữa, hoặc dải đối diện.
• Dừng lỗ đặt ngoài cực trị gần nhất, hoặc theo bội số ATR.

Lưu ý: khi dải co hẹp rồi mở rộng mạnh, thị trường thường đang chuyển sang breakout. Đó là bối cảnh ngược với mean reversion, xem Bollinger Band squeeze.

Bộ lọc trạng thái thị trường

Nhiều người dùng bộ lọc để tránh giao dịch ngược xu hướng mạnh:

• Chỉ giao dịch khi đường trung bình dài hạn gần như nằm ngang.
• Dùng ADX để loại bỏ giai đoạn có xu hướng rõ.
• Tránh thời điểm có tin kinh tế lớn, xem giao dịch theo tin tức.
• Kiểm tra khung thời gian lớn hơn, xem đa khung thời gian.

Một biến thể khác là giao dịch chênh lệch giữa các tài sản có tương quan, gọi là pairs trading. Biến thể này được trình bày ở trang pairs và tương quan.

Ví dụ giả định

Đây là ví dụ minh họa, không phải tín hiệu và không phản ánh kết quả thực tế.

Giả sử một cặp tiền đi ngang trên khung một giờ, đường trung bình dài hạn nằm ngang. Giá tăng nhanh, đóng cửa trên dải trên của Bollinger Bands, và RSI vào vùng quá mua.

Nến kế tiếp đóng cửa bên trong dải. Người giao dịch theo quy tắc mean reversion sẽ cân nhắc lệnh bán, với:

• dừng lỗ trên đỉnh vừa tạo;
• mục tiêu tại đường giữa;
• khối lượng tính sao cho mức lỗ nếu chạm dừng lỗ nằm trong giới hạn rủi ro đã định trước. Có thể dùng công cụ tính toán để tính.

Kịch bản có thể diễn ra theo hai hướng. Hướng thứ nhất: giá quay về đường giữa và lệnh đóng ở mục tiêu. Hướng thứ hai: giá tiếp tục đi lên, dải giá mở rộng theo, và lệnh chạm dừng lỗ. Không thể biết trước kịch bản nào sẽ xảy ra.

Mean reversion thua lỗ như thế nào

Đây là phần quan trọng nhất. Mean reversion thường có tỷ lệ lệnh thắng cao nhưng mỗi lệnh thắng nhỏ. Chiến lược này dễ tạo cảm giác an toàn, cho đến khi gặp biến động bất thường.

• Xu hướng mạnh kéo dài: "quá mua" có thể còn quá mua hơn nữa. Trong xu hướng mạnh, oscillator có thể nằm ở vùng cực trị rất lâu, và mỗi lệnh ngược chiều đều thua.
• Rủi ro đuôi: tin bất ngờ, can thiệp tỷ giá hoặc thanh khoản cạn có thể đẩy giá đi rất xa trong thời gian ngắn. Một lệnh lỗ lớn có thể xóa sạch lợi nhuận của rất nhiều lệnh thắng nhỏ.
• Gap và trượt giá: khi thị trường mở cửa lại hoặc khi có tin, giá có thể nhảy qua mức dừng lỗ. Lệnh khi đó khớp ở giá xấu hơn dự kiến.
• Bỏ dừng lỗ hoặc gồng lỗ: tin rằng "giá chắc chắn sẽ quay lại" dẫn đến dời dừng lỗ, hoặc nhồi thêm lệnh. Các trang averaging down, Martingale và grid trading giải thích vì sao cách làm này có thể làm cháy tài khoản.
• Chi phí giao dịch: mục tiêu ngắn khiến spread, hoa hồng và phí swap chiếm phần lớn lợi nhuận kỳ vọng.
• Quá khớp dữ liệu (overfitting): tinh chỉnh tham số cho đẹp trên dữ liệu cũ không có nghĩa là quy tắc sẽ hiệu quả trong tương lai. Hãy kiểm tra bằng backtest trên nhiều giai đoạn, rồi forward test trên demo.
• Đòn bẩy: giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể mất tiền rất nhanh. Khi ký quỹ không đủ, vị thế có thể bị đóng tự động (stop-out) đúng lúc giá đi xa nhất.

Nguyên tắc chung về khối lượng lệnh, dừng lỗ và giới hạn lỗ có ở trang quản lý rủi ro.

Lưu ý pháp lý tại Việt Nam

Theo thông tin chính thức: NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Ngoài ra: NHNN: nhà đầu tư trên sàn Forex tiếp tay cho hành vi vi phạm và không được pháp luật bảo vệ nếu bị thua lỗ. Hãy đọc trang pháp lý và an toàn trước khi quyết định.

Câu hỏi thường gặp

Mean reversion là gì, nói ngắn gọn?

Đó là giả định rằng giá lệch xa khỏi mức trung bình sẽ có xu hướng quay lại gần mức đó. Chiến lược hồi quy về trung bình giao dịch ngược chiều với những độ lệch này.

Mean reversion khác range trading thế nào?

Range trading dựa trên vùng hỗ trợ và kháng cự cố định. Mean reversion đo độ lệch so với một trung bình di động, nên vùng tham chiếu thay đổi theo giá.

Chỉ báo nào thường dùng cho giao dịch đảo chiều về trung bình?

Thường dùng RSI, Stochastic, Bollinger Bands, Keltner Channel, z-score và VWAP. Không chỉ báo nào cho biết chắc chắn giá sẽ quay đầu.

Mean reversion forex có an toàn hơn các chiến lược khác không?

Không. Tỷ lệ thắng cao có thể che giấu rủi ro đuôi: một vài lệnh lỗ lớn có thể vượt tổng lợi nhuận đã có. Khi dùng đòn bẩy, khoản lỗ có thể đến rất nhanh.

Có nên dời dừng lỗ khi giá đi ngược?

Dời dừng lỗ ra xa hoặc nhồi thêm lệnh làm tăng rủi ro, không làm giảm rủi ro. Mức dừng lỗ nên được xác định trước khi vào lệnh và ghi trong trading plan.