Pha loãng cổ phiếu là gì? Dilution

Định nghĩa ngắn

Pha loãng cổ phiếu (dilution, stock dilution) là việc tỷ lệ sở hữu của cổ đông hiện hữu trong công ty giảm xuống khi công ty phát hành thêm cổ phiếu mới.

Cổ đông vẫn giữ nguyên số cổ phiếu của mình. Tổng số cổ phiếu đang lưu hành tăng lên, nên phần sở hữu của mỗi cổ phiếu cũ trong công ty nhỏ đi.

Công thức chung:

Tỷ lệ sở hữu = số cổ phiếu bạn nắm ÷ tổng số cổ phiếu đang lưu hành.

Ví dụ giả định

Đây là tình huống minh họa, không phải công ty thật.

Công ty X có một lượng cổ phiếu đang lưu hành nhất định. Bạn nắm một phần trong số đó.
Công ty X phát hành thêm cổ phiếu cho nhà đầu tư mới để huy động vốn. Bạn không mua thêm.
Số cổ phiếu của bạn không đổi, nhưng mẫu số trong công thức trên lớn hơn.
Kết quả: tỷ lệ sở hữu, quyền biểu quyết và phần lợi nhuận tính trên mỗi cổ phiếu của bạn đều giảm theo cùng tỷ lệ mà tổng số cổ phiếu tăng.

Định nghĩa chính xác cho người đã có kinh nghiệm

Cần phân biệt hai dạng:

Pha loãng quyền sở hữu: tỷ lệ nắm giữ và quyền biểu quyết giảm. Xảy ra mỗi khi số cổ phiếu tăng mà cổ đông không tham gia theo tỷ lệ.
Pha loãng giá trị (kinh tế): giá trị trên mỗi cổ phiếu, ví dụ giá trị sổ sách hoặc lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS), giảm. Nếu cổ phiếu mới được bán ở mức giá phản ánh đúng giá trị công ty, tiền thu về bù lại phần pha loãng, và giá trị trên mỗi cổ phiếu có thể không giảm.

Nguồn gây pha loãng thường gặp:

Phát hành thêm cổ phiếu ra công chúng hoặc riêng lẻ.
Chuyển đổi trái phiếu chuyển đổi hoặc cổ phiếu ưu đãi thành cổ phiếu phổ thông.
Thực hiện quyền mua cổ phiếu cho nhân viên (ESOP), chứng quyền, quyền chọn mua.
Phát hành cổ phiếu để thanh toán khi sáp nhập, mua lại.

Các trường hợp đặc biệt

Chia tách cổ phiếu, cổ phiếu thưởng chia theo tỷ lệ: mọi cổ đông nhận thêm theo đúng tỷ lệ đang nắm, nên tỷ lệ sở hữu không đổi. Giá mỗi cổ phiếu điều chỉnh xuống, nhưng đây không phải pha loãng quyền sở hữu.
Phát hành quyền mua cho cổ đông hiện hữu: nếu cổ đông thực hiện đủ quyền, tỷ lệ sở hữu được giữ nguyên; nếu bỏ quyền, họ bị pha loãng. Giá thường được điều chỉnh vào ngày giao dịch không hưởng quyền.
Mua lại cổ phiếu quỹ: làm giảm số cổ phiếu lưu hành, tác động ngược với pha loãng.
Điều khoản chống pha loãng (anti-dilution): thường có trong hợp đồng đầu tư, cho phép nhà đầu tư điều chỉnh giá chuyển đổi khi công ty phát hành thêm ở giá thấp hơn.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

Báo cáo tài chính: "EPS cơ bản" và "EPS pha loãng" (diluted EPS). EPS pha loãng tính thêm các cổ phiếu tiềm năng từ trái phiếu chuyển đổi, quyền chọn, chứng quyền.
Tin tức doanh nghiệp: thông báo phát hành thêm, chào bán riêng lẻ, ESOP, kèm cụm "rủi ro pha loãng".
Nền tảng giao dịch và dữ liệu: số cổ phiếu lưu hành, free float và vốn hóa thay đổi sau đợt phát hành.

Người giao dịch CFD trên cổ phiếu hoặc chỉ số chứng khoán không sở hữu cổ phần, nhưng giá vẫn có thể phản ứng với tin pha loãng. Giao dịch CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền nhanh.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp