Đường cong Phillips là gì: lạm phát, thất nghiệp

Đường cong Phillips là gì

Đường cong Phillips (Phillips curve, còn gọi là đường Phillips) mô tả quan hệ ngược chiều trong ngắn hạn giữa thất nghiệp và lạm phát: khi thất nghiệp thấp, lạm phát thường cao hơn, và ngược lại.

Tên gọi lấy theo nhà kinh tế A. W. Phillips. Ông nghiên cứu số liệu của Anh và thấy rằng khi thất nghiệp thấp thì tiền lương danh nghĩa tăng nhanh hơn. Sau đó các nhà kinh tế thay tiền lương bằng lạm phát giá cả, và đó là dạng được dùng phổ biến hiện nay.

Ví dụ giả định

Giả sử ở quốc gia A, thị trường lao động thắt chặt dần:

Doanh nghiệp tuyển thêm người, tỷ lệ thất nghiệp xuống dưới mức mà các nhà kinh tế coi là "tự nhiên".
Lao động khan hiếm, doanh nghiệp phải tăng lương để giữ và thu hút nhân viên.
Chi phí lương tăng được chuyển một phần vào giá bán. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng nhanh hơn trước.
Ngân hàng trung ương thấy lạm phát vượt mục tiêu và cân nhắc tăng lãi suất để làm nguội nền kinh tế.

Chiều ngược lại cũng diễn ra theo cùng logic. Trong suy thoái, thất nghiệp tăng, áp lực lương yếu đi và lạm phát chậm lại. Xem thêm: giảm lạm phát và giảm phát.

Định nghĩa chính thức và các ngoại lệ

Dạng có tính đến kỳ vọng (expectations-augmented), do Friedman và Phelps phát triển:

π_t = π^e_t − β(u_t − u*) + ε_t

Trong đó:

π_t là lạm phát thực tế.
π^e_t là lạm phát kỳ vọng.
u_t là tỷ lệ thất nghiệp.
u* là tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên, hay NAIRU (mức thất nghiệp không làm lạm phát tăng tốc).
β là độ dốc của đường cong.
ε_t là cú sốc cung, ví dụ giá năng lượng.

Những điểm người có kinh nghiệm cần lưu ý:

Ngắn hạn và dài hạn khác nhau. Về dài hạn, khi kỳ vọng điều chỉnh theo lạm phát thực tế, đường cong gần như thẳng đứng tại u*. Chính sách không thể giữ thất nghiệp thấp mãi bằng cách chấp nhận lạm phát cao.
Đình lạm (stagflation). Sau các cú sốc giá dầu, nhiều nền kinh tế có thất nghiệp và lạm phát cùng cao. Quan hệ đánh đổi đơn giản không giải thích được hiện tượng này.
Đường cong phẳng đi. Khi kỳ vọng lạm phát được neo chặt, thất nghiệp thay đổi nhưng lạm phát phản ứng yếu. Do đó β ước lượng được có thể rất nhỏ.
Phiên bản New Keynesian (NKPC). Dạng này dùng lạm phát kỳ vọng tương lai và chênh lệch sản lượng (output gap) thay cho thất nghiệp.
u không quan sát trực tiếp được.* Đây là giá trị ước lượng, thay đổi theo thời gian và theo từng mô hình.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

Thông cáo và họp báo của ngân hàng trung ương, qua các cụm như "thị trường lao động thắt chặt" hay "áp lực tiền lương".
Tin tức và lịch kinh tế quanh các số liệu việc làm, tiền lương và CPI. Lịch kinh tế có sẵn trên nhiều nền tảng giao dịch.
Báo cáo phân tích vĩ mô khi bàn về khả năng thay đổi lãi suất. Lãi suất thường được tính bằng điểm cơ bản.

Thị trường tiền tệ và chỉ số thường biến động mạnh quanh các bản tin này. Giao dịch CFD/forex có đòn bẩy vào thời điểm đó có thể thua lỗ nhanh, kể cả khi phân tích vĩ mô đúng hướng. Xem quản lý rủi ro.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp

Đường cong Phillips còn đúng không?

Quan hệ này vẫn được dùng trong ngắn hạn, nhưng độ dốc thay đổi theo thời kỳ. Khi có cú sốc cung, quan hệ có thể bị phá vỡ.

NAIRU khác gì tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên?

Trong thực tế hai khái niệm thường được dùng gần như đồng nghĩa. NAIRU nhấn mạnh mức thất nghiệp mà tại đó lạm phát không tăng tốc.

Đường cong Phillips có cho biết giá sẽ đi đâu không?

Không. Đây là một khung lý thuyết vĩ mô, không phải tín hiệu giao dịch hay dự báo giá.

Vì sao gọi là "đánh đổi"?

Vì trong ngắn hạn, giảm thất nghiệp thường đi kèm lạm phát cao hơn, còn kiềm chế lạm phát thường đi kèm thất nghiệp cao hơn.

Đường cong Phillips (Phillips curve)