Lãi suất danh nghĩa và lãi suất vay thực tế
Lãi suất danh nghĩa là mức lãi ngân hàng hoặc công ty tài chính ghi trong quảng cáo hay hợp đồng. Mức này chỉ cho biết tiền lãi tính trên dư nợ.
Lãi suất vay thực tế (còn gọi là lãi suất hiệu dụng) là mức lãi phản ánh toàn bộ chi phí của khoản vay: lãi, phí, bảo hiểm bắt buộc và cách tính lãi. Khi so sánh các khoản vay, bạn nên dùng con số này.
Trong kinh tế học, "lãi suất thực" còn có nghĩa khác: lãi suất sau khi trừ lạm phát. Nội dung đó có ở trang Lãi suất danh nghĩa và thực. Trang này chỉ nói về chi phí thực của khoản vay.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Cách tính lãi làm thay đổi chi phí
Cùng một mức lãi danh nghĩa, số tiền lãi phải trả có thể khác xa nhau tùy cách tính:
- Lãi trên dư nợ giảm dần: lãi chỉ tính trên số tiền gốc còn nợ. Khi bạn trả bớt gốc, tiền lãi giảm theo.
- Lãi trên dư nợ ban đầu (lãi phẳng): lãi luôn tính trên toàn bộ số tiền vay ban đầu, kể cả khi bạn đã trả gần hết gốc. Lãi suất hiệu dụng của cách này cao hơn nhiều so với con số ghi trong quảng cáo.
- Lãi ưu đãi rồi thả nổi: mức lãi thấp chỉ áp dụng trong giai đoạn đầu, sau đó chuyển sang lãi thả nổi theo lãi suất tham chiếu cộng biên độ. Chi phí cả khoản vay phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn sau.
Cách trả góp đều (niên kim) và trả gốc đều được so sánh chi tiết ở trang Niên kim và dư nợ giảm dần.
Phí vay ẩn cần tìm trong hợp đồng
"Phí vay ẩn" là những khoản không nằm trong lãi suất quảng cáo nhưng vẫn làm tăng chi phí. Các khoản thường gặp:
| Khoản phí | Khi nào phát sinh | Ảnh hưởng |
|---|---|---|
| Phí thẩm định hồ sơ, định giá tài sản | Trước khi giải ngân | Bạn trả tiền nhưng chưa nhận được khoản vay |
| Phí giải ngân, phí dịch vụ | Lúc nhận tiền | Số tiền thực nhận nhỏ hơn số tiền vay |
| Phí quản lý tài khoản vay | Hằng tháng hoặc hằng năm | Cộng thêm vào mỗi kỳ trả nợ |
| Bảo hiểm khoản vay, bảo hiểm tài sản | Lúc vay hoặc định kỳ | Thường bị gộp vào số tiền vay, nên bạn trả lãi cả trên phí bảo hiểm |
| Phí trả nợ trước hạn | Khi tất toán sớm | Làm giảm lợi ích của việc trả sớm |
| Lãi phạt, phí trả chậm | Khi trễ hạn | Có thể tăng rất nhanh |
Bảo hiểm cần được hỏi rõ: đó là điều kiện bắt buộc để được vay hay chỉ là sản phẩm tự nguyện. Nếu bắt buộc, phí bảo hiểm là một phần chi phí của khoản vay và phải tính vào lãi suất thực tế. Xem thêm về tất toán sớm ở trang Trả nợ trước hạn.
Cách tính lãi suất vay hiệu dụng
Nguyên tắc rất đơn giản: so sánh số tiền bạn thực nhận với toàn bộ số tiền bạn thực trả, theo đúng thời điểm.
- Tính số tiền thực nhận: lấy số tiền vay trừ các phí trả ngay lúc vay (thẩm định, giải ngân, bảo hiểm trả trước).
- Liệt kê mọi khoản trả theo từng kỳ: tiền gốc, tiền lãi, phí quản lý, phí bảo hiểm định kỳ.
- Tìm mức lãi cân bằng: lãi suất hiệu dụng là mức lãi khiến giá trị hiện tại của tất cả các khoản trả đúng bằng số tiền thực nhận. Phép tính này không giải được bằng tay một cách nhanh chóng, nên người ta dùng máy tính hoặc bảng tính.
- Quy về cùng kỳ hạn: lãi theo tháng phải được quy đổi sang lãi theo năm có tính lãi kép thì mới so sánh được. Cách lãi chồng lãi hoạt động được giải thích ở trang Lãi suất kép.
Dùng máy tính dưới đây để xem khoản trả mỗi kỳ, tổng tiền lãi và lịch trả nợ theo năm, kể cả khi trả trước hạn:
Hãy điền các ô còn trống để xem kết quả.
| Năm | Đã trả | Lãi suất phải trả | Số dư |
|---|
Trả đều: A = P × i / (1 − (1 + i)^−n), i = lãi suất năm / 12. Giảm dần: P / n tiền gốc + lãi tính trên dư nợ còn lại. Chưa bao gồm phí và bảo hiểm.
Để ước lượng chi phí thực tế, nhập số tiền thực nhận làm khoản vay, sau đó so sánh tổng tiền phải trả với khoản trả mỗi kỳ trong hợp đồng. Mọi mức lãi suất bạn nhập nên lấy từ hợp đồng hoặc biểu lãi chính thức của ngân hàng, kèm ngày công bố.
Những điều nên kiểm tra trước khi ký
- Lãi tính trên dư nợ giảm dần hay dư nợ ban đầu.
- Thời gian áp dụng lãi ưu đãi, công thức lãi thả nổi sau đó.
- Danh sách đầy đủ các phí và phí nào bắt buộc.
- Điều kiện và phí trả nợ trước hạn.
- Khoản trả mỗi kỳ có vừa với thu nhập không; xem cách tính ở trang Tỷ lệ nợ trên thu nhập.
Nếu khoản vay có lãi rất cao hoặc điều khoản không rõ ràng, hãy đọc trang Tránh bẫy nợ. Vay tiền để giao dịch sản phẩm có đòn bẩy như CFD hay forex là rủi ro kép: bạn có thể mất vốn nhanh nhưng khoản nợ và tiền lãi vẫn còn nguyên.
Xem thêm: Cách hoạt động của khoản vay, Lãi suất thẻ tín dụng, Thanh toán và vay vốn.
Câu hỏi thường gặp
Lãi suất hiệu dụng khác lãi suất danh nghĩa thế nào?
Lãi suất danh nghĩa chỉ là mức lãi ghi trên hợp đồng. Lãi suất hiệu dụng tính thêm phí, bảo hiểm bắt buộc, cách tính lãi và tần suất trả nợ, nên phản ánh đúng chi phí thực.
Vì sao lãi phẳng đắt hơn lãi dư nợ giảm dần?
Với lãi phẳng, bạn trả lãi trên cả phần gốc đã trả xong. Vì vậy, cùng con số lãi, chi phí thực cao hơn đáng kể.
Phí bảo hiểm có tính vào chi phí khoản vay không?
Có, nếu bảo hiểm là điều kiện để được vay. Khi phí bảo hiểm được gộp vào số tiền vay, bạn còn phải trả lãi trên khoản phí đó.
Tôi lấy lãi suất ở đâu để nhập vào máy tính?
Hãy lấy từ hợp đồng, bảng minh họa khoản vay hoặc biểu lãi suất chính thức của ngân hàng, và ghi lại ngày công bố. Không nên dùng con số trong quảng cáo.
Trả nợ trước hạn có luôn có lợi không?
Không phải lúc nào cũng có lợi. Bạn cần so sánh số tiền lãi tiết kiệm được với phí trả trước hạn. Máy tính trên trang cho phép thử phương án trả sớm để so sánh.