Quỹ mở là gì? Chứng chỉ quỹ và NAV

Quỹ mở là gì

Quỹ mở là một quỹ đầu tư gom tiền của nhiều nhà đầu tư rồi giao cho một công ty quản lý quỹ đầu tư theo chính sách đã công bố. Ở nhiều nước, loại quỹ này còn được gọi là quỹ tương hỗ (mutual fund).

Gọi là "mở" vì quỹ không giới hạn số vốn. Quỹ phát hành thêm chứng chỉ khi có người mua và mua lại chứng chỉ khi có người bán. Nhà đầu tư giao dịch trực tiếp với quỹ, qua công ty quản lý quỹ hoặc đại lý phân phối, chứ không mua bán với nhau trên sàn.

Cách này khác với quỹ ETF. Chứng chỉ ETF được mua bán trên sàn chứng khoán trong phiên, với giá thị trường có thể lệch so với giá trị tài sản của quỹ.

Thêm khoản đầu tư (mỗi khoản biến động 20% trong ví dụ này) làm giảm biên độ dao động của danh mục, nhưng chỉ giảm đến một mức sàn: rủi ro chung của toàn thị trường, cao hơn khi các tài sản biến động cùng chiều (ρ = hệ số tương quan). Ví dụ minh họa: số liệu tự đặt ra để học, không phải giá thực hay điều kiện của sàn.

Chứng chỉ quỹ là gì

Chứng chỉ quỹ là đơn vị sở hữu một phần tài sản của quỹ. Khi mua, bạn không sở hữu trực tiếp từng cổ phiếu hay trái phiếu trong danh mục. Bạn sở hữu một phần của toàn bộ danh mục, tỷ lệ với số chứng chỉ đang nắm.

Lãi hoặc lỗ của bạn đến từ thay đổi giá trị của chứng chỉ. Với quỹ có chính sách chia lợi nhuận, lãi còn đến từ phần lợi nhuận được chia. Nhiều quỹ không chia mà giữ lại để tái đầu tư, nên lợi nhuận thể hiện qua giá trị chứng chỉ tăng lên.

NAV: giá trị tài sản ròng

NAV (Net Asset Value) là giá trị tài sản ròng của quỹ. Cách tính:

NAV của quỹ = tổng giá trị tài sản theo giá thị trường − các khoản nợ và chi phí phải trả.
NAV trên mỗi chứng chỉ quỹ = NAV của quỹ ÷ số chứng chỉ quỹ đang lưu hành.

NAV trên mỗi chứng chỉ là mức giá cơ sở để quỹ bán chứng chỉ cho người mua và mua lại từ người bán. Một số điểm thực tế:

Giao dịch theo kỳ định giá. Quỹ mở chỉ khớp lệnh vào các ngày giao dịch quy định trong điều lệ. Bạn đặt lệnh trước giờ đóng sổ lệnh và chỉ biết giá khớp sau khi quỹ tính NAV của kỳ đó.
NAV không phải giá "rẻ" hay "đắt". NAV trên mỗi chứng chỉ cao chỉ phản ánh quỹ đã hoạt động lâu hoặc tài sản đã tăng giá. Điều đó không có nghĩa là quỹ sẽ tăng ít hơn quỹ có NAV thấp.
NAV đã trừ phí quản lý. Phí vận hành được trích dần từ tài sản quỹ, nên NAV công bố là con số sau phí.

Các loại phí của quỹ mở

Loại phí	Thu khi nào	Ảnh hưởng
Phí phát hành (phí mua)	Khi mua chứng chỉ	Giảm số tiền thực sự được đầu tư
Phí mua lại (phí bán)	Khi bán lại cho quỹ	Thường giảm dần hoặc bằng không nếu nắm giữ đủ lâu, tùy quỹ
Phí chuyển đổi	Khi chuyển sang quỹ khác cùng công ty	Áp dụng nếu quỹ có cho phép chuyển đổi
Phí quản lý	Liên tục, tính trên NAV	Trừ thẳng vào NAV, ảnh hưởng mọi nhà đầu tư
Chi phí khác (giám sát, lưu ký, kiểm toán)	Liên tục	Cũng trừ vào tài sản quỹ

Phí quản lý trông nhỏ nhưng được trừ mỗi năm trên toàn bộ tài sản. Qua thời gian dài, phí cộng dồn theo cơ chế giống lãi suất kép, chỉ là theo chiều ngược lại. Để so sánh tác động của các mức phí, hãy dùng công cụ tính toán thay vì ước lượng bằng mắt.

Mức phí cụ thể của từng quỹ nằm trong bản cáo bạch và điều lệ quỹ. Hãy đọc bản mới nhất do công ty quản lý quỹ công bố.

Quỹ chủ động và quỹ thụ động

Quỹ chủ động: nhà quản lý tự chọn tài sản và thời điểm mua bán, với mục tiêu vượt chỉ số tham chiếu (benchmark). Phí quản lý thường cao hơn vì cần đội ngũ phân tích. Kết quả phụ thuộc nhiều vào năng lực và quy trình của người quản lý, và không có gì bảo đảm quỹ sẽ vượt được chỉ số.

Quỹ thụ động (quỹ chỉ số): quỹ mô phỏng một chỉ số, mua các thành phần theo tỷ trọng của chỉ số đó. Phí thường thấp hơn. Mục tiêu là bám sát chỉ số, không phải vượt chỉ số. Chênh lệch giữa kết quả của quỹ và chỉ số gọi là sai số mô phỏng (tracking error). Xem thêm ở Đầu tư quỹ chỉ số.

Khi so sánh, hãy đặt kết quả của quỹ cạnh benchmark của chính nó, trên cùng một khoảng thời gian và sau khi đã trừ phí.

Các loại quỹ mở theo tài sản

Quỹ thị trường tiền tệ

Quỹ này đầu tư vào tiền gửi kỳ hạn ngắn, giấy tờ có giá ngắn hạn và các công cụ thanh khoản cao. Biến động của NAV thấp, nhưng lợi suất cũng thấp. Đây không phải tiền gửi ngân hàng và không được bảo hiểm tiền gửi. Bạn có thể so sánh với lãi suất tiền gửi, nhưng cần tính cả phí của quỹ.

Quỹ trái phiếu

Quỹ trái phiếu đầu tư chủ yếu vào trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp. Rủi ro chính gồm:

Rủi ro lãi suất: khi lãi suất thị trường tăng, giá trái phiếu giảm và NAV giảm theo. Xem Giá trái phiếu và lợi suất.
Rủi ro tín dụng: tổ chức phát hành có thể không trả được lãi hoặc gốc.

Quỹ cổ phiếu

Quỹ cổ phiếu đầu tư chủ yếu vào cổ phiếu niêm yết. Biến động mạnh nhất trong các loại quỹ: NAV có thể giảm sâu và kéo dài nhiều năm. Loại quỹ này phù hợp hơn với tiền không cần dùng trong ngắn hạn.

Quỹ cân bằng (hỗn hợp)

Quỹ cân bằng kết hợp cổ phiếu và trái phiếu theo tỷ trọng mục tiêu hoặc theo một khoảng tỷ trọng cho phép. Mức rủi ro nằm giữa quỹ trái phiếu và quỹ cổ phiếu, tùy cơ cấu thực tế. Hãy đọc báo cáo danh mục định kỳ để biết quỹ đang nắm gì.

Cách đầu tư quỹ mở: các bước chung

Xác định mục tiêu và thời gian nắm giữ. Tiền cho quỹ khẩn cấp không nên đặt vào quỹ cổ phiếu. Xem Khẩu vị rủi ro.
Chọn loại quỹ phù hợp với phân bổ tài sản của bạn, không chỉ nhìn kết quả gần đây.
Đọc bản cáo bạch: mục tiêu đầu tư, benchmark, hạn chế đầu tư, biểu phí, ngày giao dịch, ngân hàng giám sát.
Mở tài khoản với công ty quản lý quỹ hoặc đại lý phân phối được ủy quyền, rồi đặt lệnh mua theo quy trình của họ.
Theo dõi định kỳ NAV, báo cáo danh mục và chi phí. Không phản ứng theo từng biến động ngắn hạn.

Một số quỹ có chương trình đầu tư định kỳ, tức mua một khoản cố định theo lịch. Cách này giúp giảm rủi ro chọn sai thời điểm, nhưng không loại bỏ rủi ro thua lỗ.

Rủi ro cần hiểu rõ

Mất vốn: NAV có thể thấp hơn giá bạn đã mua. Kết quả trong quá khứ không bảo đảm kết quả tương lai.
Rủi ro thanh khoản: bạn chỉ bán được vào ngày giao dịch của quỹ. Trong điều kiện bất thường, quỹ có thể hạn chế mua lại theo điều lệ.
Rủi ro tập trung: quỹ ngành hoặc quỹ nắm ít mã chịu biến động lớn hơn. Xem Đa dạng hóa danh mục.
Rủi ro từ người quản lý: với quỹ chủ động, kết quả phụ thuộc vào quyết định của con người.

Quỹ mở không dùng đòn bẩy như giao dịch CFD hay forex ký quỹ. Với các sản phẩm có đòn bẩy, tài khoản có thể mất tiền rất nhanh. Đây là hai loại rủi ro khác nhau và không nên đánh đồng.

Để tìm hiểu thêm bối cảnh, xem Đầu tư là gì và Chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Quỹ mở và quỹ tương hỗ có khác nhau không?

Về cơ chế, đây là cùng một loại quỹ: nhà đầu tư mua và bán lại chứng chỉ trực tiếp với quỹ theo NAV. "Quỹ tương hỗ" là cách gọi phổ biến theo thuật ngữ quốc tế.

Mua chứng chỉ quỹ có được đảm bảo lãi không?

Không. Giá trị chứng chỉ quỹ dao động theo tài sản trong danh mục và có thể giảm dưới số vốn ban đầu.

Vì sao đặt lệnh rồi mà chưa biết giá?

Quỹ mở khớp lệnh theo NAV của kỳ định giá sau thời điểm đóng sổ lệnh. Giá chỉ được xác định sau khi quỹ tính xong NAV.

Quỹ có NAV thấp có phải là rẻ hơn không?

Không. NAV trên mỗi chứng chỉ chỉ là giá trị tài sản chia cho số chứng chỉ. Con số này không cho biết quỹ được định giá thấp hay cao.

Phí quản lý có được trừ vào tài khoản của tôi không?

Phí quản lý thường được trích từ tài sản quỹ và đã phản ánh trong NAV công bố. Bạn không bị trừ riêng từ tài khoản. Hãy kiểm tra cách tính cụ thể trong bản cáo bạch của quỹ.

Chứng chỉ quỹ thị trường tiền tệ có được bảo hiểm như tiền gửi không?

Không. Chứng chỉ quỹ là tài sản đầu tư, không phải tiền gửi ngân hàng, nên không thuộc phạm vi bảo hiểm tiền gửi.

Quỹ mở là gì? Cơ chế, NAV, phí và các loại quỹ