Tài sản trú ẩn an toàn: gồm những gì

Tài sản trú ẩn là gì

Tài sản trú ẩn (safe haven) là tài sản mà nhà đầu tư thường mua khi lo ngại rủi ro tăng lên: khủng hoảng tài chính, chiến tranh, cú sốc chính trị, suy thoái. Đặc điểm chung của chúng là thanh khoản cao, tức mua bán khối lượng lớn mà giá ít bị đẩy lệch. Thêm vào đó, người nắm giữ ít lo bên phát hành vỡ nợ, và giá thường giữ vững hoặc tăng khi cổ phiếu giảm.

"An toàn" ở đây chỉ mang nghĩa tương đối. Giá tài sản trú ẩn vẫn dao động, có lúc dao động mạnh. Khi thị trường chuyển giữa trạng thái ưa rủi ro và né rủi ro, dòng tiền đổi hướng rất nhanh. Xem thêm Risk-on và risk-off.

Nỗi sợ gia tăng: khủng hoảng, chiến tranh, thị trường sụp đổ.
Nhà đầu tư bán các tài sản rủi ro hơn: cổ phiếu, tiền tệ thị trường mới nổi và tiền tệ hàng hóa.
Tiền chuyển sang các tài sản được xem là nơi trú ẩn an toàn, như đô la Mỹ, yên Nhật, franc Thụy Sĩ và vàng.
Các tài sản trú ẩn có xu hướng tăng; khi thị trường bình tĩnh lại, dòng tiền thường đảo chiều (risk-on).

Risk-off: nỗi sợ làm dòng tiền dịch chuyển giữa các tài sản như thế nào. Đây là phản ứng đầu tiên thường gặp, không phải quy luật: khi tin đã được kỳ vọng từ trước, giá có thể gần như không biến động hoặc đi ngược lại.

Cơ chế: vì sao dòng tiền chạy về safe haven

Nhu cầu thanh khoản: khi có cú sốc, các quỹ và ngân hàng cần tiền mặt để đáp ứng ký quỹ (margin, khoản tiền đảm bảo cho vị thế đòn bẩy) và lệnh rút vốn. Đồng tiền được dùng nhiều nhất trong thanh toán và vay nợ quốc tế, tức USD, bị mua vào.
Đóng vị thế carry trade: carry trade là vay đồng tiền lãi suất thấp để đầu tư vào tài sản lãi suất cao. Khi rủi ro tăng, nhà đầu tư đóng vị thế và mua lại đồng tiền đã vay. JPY và CHF vì vậy thường tăng.
Hồi hương vốn: những nước có nhiều tài sản ở nước ngoài, như Nhật Bản và Thụy Sĩ, có thể rút vốn về nước khi thị trường bất ổn. Quá trình này làm đồng nội tệ mạnh lên.
Kỳ vọng hạ lãi suất: khi kinh tế xấu đi, thị trường kỳ vọng ngân hàng trung ương nới lỏng. Lợi suất trái phiếu giảm, giá trái phiếu tăng. Lãi suất thực thấp hơn cũng làm giảm chi phí cơ hội của việc giữ vàng.

Các tài sản trú ẩn chính

Tài sản	Lý do được xem là trú ẩn	Phản ứng thường thấy khi né rủi ro	Điểm yếu
USD	Tiền tệ dự trữ, thị trường sâu nhất, nhu cầu USD để trả nợ toàn cầu	DXY tăng	Có thể giảm nếu cú sốc xuất phát từ chính nước Mỹ
JPY	Nhật là chủ nợ ròng lớn, đồng tiền vay phổ biến trong carry trade	USD/JPY và các cặp chéo JPY giảm	Phụ thuộc chính sách của BoJ và chênh lệch lãi suất
CHF	Thụy Sĩ ổn định chính trị, thặng dư vãng lai, tài sản ròng nước ngoài lớn	EUR/CHF giảm	SNB có thể can thiệp để hãm đồng franc
Vàng	Không có rủi ro vỡ nợ của bên phát hành, được ngân hàng trung ương nắm giữ	XAUUSD thường tăng, nhất là khi lợi suất thực giảm	Có thể bị bán ra để lấy tiền mặt bù ký quỹ
Trái phiếu Kho bạc Mỹ	Nợ của chính phủ Mỹ, thị trường thanh khoản nhất	Giá tăng, lợi suất giảm	Rủi ro lạm phát, nguồn cung trái phiếu lớn, căng thẳng về trần nợ

Về vàng, xem thêm Điều gì tác động giá vàng. Về lợi suất, xem Đường cong lợi suất.

Thị trường thường phản ứng thế nào

Khi có tin sốc, các diễn biến dưới đây hay xuất hiện cùng lúc. Chúng không phải quy luật cố định:

Chỉ số chứng khoán và tiền tệ hàng hóa (AUD, NZD, CAD) giảm.
JPY và CHF tăng so với hầu hết các đồng tiền khác.
Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ giảm, đường cong lợi suất có thể dốc lại.
Vàng tăng. Ở giai đoạn đầu, vàng cũng có thể giảm theo các tài sản khác nếu nhà đầu tư thiếu tiền mặt.
Spread (chênh lệch giá mua và bán) giãn rộng, khớp lệnh có thể trượt giá.

Mức độ phản ứng phụ thuộc vào việc tin tức khác kỳ vọng đến đâu. Xem Tin kỳ vọng và bất ngờ và Rủi ro địa chính trị.

Khi nào tài sản trú ẩn không hoạt động

Khủng hoảng thanh khoản cấp tính: mọi tài sản, kể cả vàng và trái phiếu, đều có thể bị bán đồng loạt để đổi lấy tiền mặt USD.
Cú sốc lạm phát: khi lạm phát buộc ngân hàng trung ương tăng lãi suất, trái phiếu và cổ phiếu có thể giảm cùng nhau. Khi đó trái phiếu mất vai trò phòng hộ.
Can thiệp chính sách: ngân hàng trung ương có thể bán nội tệ để ngăn đồng tiền tăng quá mạnh. Lịch sử từng có những lần SNB thay đổi chính sách tỷ giá đột ngột, làm CHF biến động dữ dội chỉ trong thời gian rất ngắn. Xem Can thiệp tỷ giá.
Chênh lệch lãi suất lớn: khi lãi suất Nhật thấp hơn nhiều so với các nước khác, JPY có thể tiếp tục yếu ngay cả lúc thị trường bất ổn.
Rủi ro nằm ở chính tài sản trú ẩn: tranh cãi về ngân sách hay trần nợ của Mỹ, hoặc lo ngại về tín nhiệm, có thể làm USD và trái phiếu Mỹ suy yếu.

Theo dõi lịch và dữ liệu chính thức

Thời điểm các cuộc họp chính sách chỉ nên lấy từ lịch chính thức của từng ngân hàng trung ương: Fed với cuộc họp FOMC, BoJ, SNB, ECB. Số liệu lợi suất, lạm phát và việc làm nên lấy từ cơ quan công bố gốc. Không nên dựa vào số liệu chép lại. Cách dùng lịch được giải thích tại Cách đọc lịch kinh tế.

Với người ở Việt Nam, vàng trong nước còn chịu tác động của cung cầu và quy định riêng. Xem Vàng Việt Nam.

Rủi ro và lưu ý pháp lý

Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả với tài sản được gọi là "trú ẩn". Trong giai đoạn biến động mạnh, giá có thể nhảy qua mức dừng lỗ. Xem Quản lý rủi ro.

Về pháp lý tại Việt Nam: NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Ngoài ra, NHNN: nhà đầu tư trên sàn Forex tiếp tay cho hành vi vi phạm và không được pháp luật bảo vệ nếu bị thua lỗ. Chi tiết tại Pháp lý và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Tài sản trú ẩn an toàn có luôn tăng giá khi khủng hoảng không?

Không. Chúng thường giữ giá tốt hơn tài sản rủi ro, nhưng có thể giảm trong khủng hoảng thanh khoản, khi có can thiệp chính sách hoặc khi xảy ra cú sốc lạm phát.

Tiền tệ trú ẩn gồm những đồng nào?

Thường được nhắc đến là USD, JPY và CHF. Vai trò của từng đồng thay đổi theo lãi suất, chính sách của ngân hàng trung ương và nguồn gốc của cú sốc.

Vì sao vàng đôi khi giảm cùng chứng khoán?

Khi nhà đầu tư cần tiền mặt để bù ký quỹ, họ bán cả những tài sản dễ bán, trong đó có vàng. Lợi suất thực tăng cũng gây áp lực lên giá vàng.

Trái phiếu Kho bạc Mỹ có còn là nơi trú ẩn?

Thường là có khi cú sốc làm kinh tế yếu đi. Khi rủi ro chính là lạm phát hoặc ngân sách Mỹ, trái phiếu có thể giảm giá.

Lấy dữ liệu và lịch họp ở đâu?

Từ trang chính thức của ngân hàng trung ương và cơ quan thống kê công bố số liệu. Không nên dùng nguồn chép lại.

Tài sản trú ẩn an toàn (safe haven)