BoJ là gì? Ngân hàng Trung ương Nhật Bản

BoJ là gì

BoJ (Bank of Japan) là ngân hàng trung ương Nhật Bản. BoJ phát hành đồng yên (JPY), điều hành chính sách tiền tệ và giám sát sự ổn định của hệ thống thanh toán, tài chính.

Theo luật về Ngân hàng Nhật Bản, BoJ có hai nhiệm vụ chính:

Ổn định giá cả: giữ lạm phát ở mức BoJ coi là phù hợp với tăng trưởng bền vững. Mức mục tiêu cụ thể, bạn xem trên website chính thức của BoJ.
Ổn định hệ thống tài chính: đảm bảo ngân hàng và hệ thống thanh toán vận hành bình thường.

Nếu bạn mới làm quen với vai trò của ngân hàng trung ương, hãy đọc trước bài Ngân hàng trung ương và tiền tệ.

Ngân hàng trung ương tăng lãi suất chính sách, hoặc phát tín hiệu sẽ tăng.
Tiền gửi và trái phiếu bằng đồng tiền đó bắt đầu trả lãi cao hơn.
Nhà đầu tư chuyển tiền vào đồng tiền đó để hưởng lợi suất cao hơn.
Đồng tiền có xu hướng mạnh lên; cắt giảm lãi suất thường tác động ngược lại.

Quyết định lãi suất → tiền tệ: chuỗi nguyên nhân và kết quả thường gặp. Đây là phản ứng đầu tiên thường gặp, không phải quy luật: khi tin đã được kỳ vọng từ trước, giá có thể gần như không biến động hoặc đi ngược lại.

Ai quyết định và lịch họp

Quyết định chính sách tiền tệ do Hội đồng Chính sách (Policy Board) đưa ra. Hội đồng gồm Thống đốc, các Phó Thống đốc và các thành viên khác. Quyết định được thông qua bằng biểu quyết. Phiếu của từng thành viên được công bố, nên thị trường biết có ai phản đối hay không.

BoJ họp chính sách theo lịch cố định và công bố lịch trước trên website chính thức. Mỗi cuộc họp kéo dài hơn một ngày làm việc. Quyết định thường được công bố trong phiên giao dịch châu Á. Giờ công bố không cố định như ở Fed, nên tin có thể ra sớm hoặc muộn hơn dự kiến.

Ngày họp chính xác và các kỳ có công bố Báo cáo Triển vọng, bạn xem trên lịch chính thức của BoJ hoặc trên lịch kinh tế. Cách dùng lịch kinh tế có trong bài Cách đọc lịch kinh tế.

Lãi suất BoJ và công cụ chính sách

Lãi suất điều hành

Công cụ chính của BoJ là mục tiêu cho lãi suất qua đêm không thế chấp (uncollateralized overnight call rate). Đây là lãi suất các ngân hàng cho nhau vay qua đêm. Khi nhắc tới "lãi suất BoJ", người ta thường muốn nói tới mức mục tiêu này. Mức hiện hành, bạn xem trên trang chính sách tiền tệ của BoJ.

Trong nhiều năm, BoJ duy trì lãi suất rất thấp, có giai đoạn lãi suất âm. Vì vậy, chênh lệch giữa lãi suất Nhật và lãi suất ở Mỹ, châu Âu là yếu tố lớn với đồng yên.

Các công cụ khác

Mua tài sản (QE): BoJ mua trái phiếu chính phủ Nhật (JGB) và trước đây mua cả tài sản rủi ro để bơm tiền vào hệ thống. Khi BoJ giảm dần lượng mua, bảng cân đối thu hẹp lại. Xem thêm QE và QT.
Kiểm soát đường cong lợi suất (YCC): BoJ từng đặt mục tiêu cho lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài và mua trái phiếu để giữ lợi suất quanh mục tiêu đó. Mọi thay đổi về YCC đều gây biến động mạnh cho yên. Về đường cong lợi suất, xem Đường cong lợi suất.
Định hướng chính sách (forward guidance): BoJ cho biết chính sách có thể đi theo hướng nào. Xem Forward guidance.

Cách đọc tuyên bố và biên bản

Sau mỗi cuộc họp, BoJ công bố nhiều tài liệu. Mỗi tài liệu cho thị trường một loại thông tin khác nhau.

Tài liệu	Nội dung	Nên chú ý gì
Tuyên bố chính sách (Statement)	Quyết định lãi suất, mua tài sản, kết quả biểu quyết	Thay đổi so với lần trước, số phiếu phản đối
Họp báo của Thống đốc	Giải thích quyết định, trả lời câu hỏi	Giọng điệu về lạm phát, tiền lương, tỷ giá
Báo cáo Triển vọng (Outlook Report)	Dự báo tăng trưởng và lạm phát của BoJ	Dự báo được nâng hay hạ
Tóm tắt ý kiến (Summary of Opinions)	Ý kiến các thành viên, không ghi tên	Có bao nhiêu ý kiến nghiêng về thắt chặt
Biên bản (Minutes)	Diễn biến chi tiết của cuộc họp, công bố muộn	Bối cảnh, ít khi gây biến động mạnh

Khi đọc, hãy so sánh câu chữ với lần trước. Một từ được thêm vào hay bỏ đi có thể đổi cách thị trường hiểu. Giọng điệu nghiêng về thắt chặt gọi là hawkish, nghiêng về nới lỏng gọi là dovish. Xem Hawkish và dovish.

Thị trường phản ứng với mức chênh so với kỳ vọng, không chỉ với bản thân quyết định. Một quyết định đã được dự đoán rộng rãi có thể gần như không làm giá di chuyển. Xem Tin kỳ vọng và bất ngờ.

BoJ và yên Nhật: cặp nào phản ứng, vì sao

Quyết định của BoJ tác động trực tiếp tới mọi cặp có JPY:

USD/JPY: phản ứng rõ nhất, vì cặp này còn chịu tác động của chênh lệch lãi suất giữa BoJ và Fed.
EUR/JPY, GBP/JPY: chịu tác động từ BoJ cộng với chính sách của ECB và BoE.
AUD/JPY, NZD/JPY: nhạy với tâm lý rủi ro, vì đây là những cặp hay dùng trong giao dịch chênh lệch lãi suất.

Cơ chế chính

Chênh lệch lãi suất: khi lãi suất Nhật thấp hơn nhiều so với nơi khác, nhà đầu tư vay yên để mua tài sản lợi suất cao hơn (carry trade). Điều này gây áp lực giảm lên yên. Khi BoJ thắt chặt hoặc phát tín hiệu thắt chặt, các vị thế này có thể bị đóng nhanh và yên tăng mạnh. Xem Lãi suất và tiền tệ và Lợi suất trái phiếu và tỷ giá.
Tài sản trú ẩn: yên thường được coi là tài sản trú ẩn. Khi thị trường lo ngại, yên có thể tăng kể cả khi BoJ không làm gì. Xem Tài sản trú ẩn an toàn và Risk-on và risk-off.
Can thiệp tỷ giá: ở Nhật, Bộ Tài chính quyết định can thiệp vào thị trường ngoại hối, còn BoJ thực hiện lệnh theo chỉ đạo đó. Phát biểu của quan chức Bộ Tài chính về tỷ giá cũng có thể làm yên biến động mạnh. Xem Can thiệp tỷ giá.

Phản ứng thường thấy của thị trường

Ngay khi tuyên bố ra, spread có thể giãn rộng và giá có thể nhảy (gap).
Biến động thường có hai đợt: lúc công bố quyết định và lúc Thống đốc họp báo.
Dữ liệu Nhật như CPI, tiền lương và khảo sát Tankan định hình kỳ vọng trước cuộc họp.

Giao dịch forex và CFD có đòn bẩy quanh tin ngân hàng trung ương có thể khiến tài khoản thua lỗ nhanh, kể cả khi đặt lệnh dừng lỗ, vì giá có thể trượt qua mức đặt. Xem Quản lý rủi ro.

Với người ở Việt Nam, cần biết thêm bối cảnh pháp lý: NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Chi tiết có trong mục Pháp lý và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

BoJ là gì?

BoJ là Ngân hàng Nhật Bản, ngân hàng trung ương của Nhật. BoJ phát hành đồng yên và điều hành chính sách tiền tệ với nhiệm vụ ổn định giá cả và ổn định hệ thống tài chính.

Lãi suất BoJ hiện là bao nhiêu?

Trang này không ghi mức lãi suất vì mức này thay đổi theo quyết định của Hội đồng Chính sách. Hãy xem mức hiện hành trên trang chính sách tiền tệ trên website chính thức của BoJ.

Lịch họp BoJ xem ở đâu?

BoJ công bố trước lịch họp chính sách trên website chính thức. Lịch kinh tế cũng ghi các ngày này, nhưng nếu có sai khác thì lấy nguồn chính thức của BoJ.

Vì sao yên Nhật phản ứng mạnh với BoJ?

Lãi suất Nhật trong thời gian dài thấp hơn các nền kinh tế lớn khác, nên yên gắn chặt với giao dịch chênh lệch lãi suất. Chỉ cần thay đổi nhỏ trong chính sách hoặc giọng điệu của BoJ cũng có thể khiến các vị thế này bị đóng hàng loạt.

Ai can thiệp vào tỷ giá yên?

Bộ Tài chính Nhật Bản quyết định việc can thiệp, còn BoJ là bên thực hiện giao dịch trên thị trường.

Biên bản họp BoJ có quan trọng không?

Biên bản được công bố muộn nên ít khi gây biến động mạnh. Tóm tắt ý kiến ra sớm hơn và thường được thị trường chú ý hơn.

BoJ - Ngân hàng Trung ương Nhật Bản