Risk-on là gì, risk-off là gì
Risk on risk off là cách gọi tắt cho trạng thái chung của tâm lý thị trường, tức mức độ sẵn sàng chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư.
- Risk-on là giai đoạn nhà đầu tư sẵn lòng nắm giữ tài sản rủi ro hơn để tìm lợi suất cao hơn, như cổ phiếu, tiền tệ hàng hóa hay tiền mã hóa.
- Risk-off là giai đoạn nhà đầu tư giảm rủi ro, bán bớt tài sản biến động mạnh và chuyển sang tài sản được coi là an toàn hoặc thanh khoản cao.
Risk-on và risk-off không phải là chỉ báo kỹ thuật. Đây là cách mô tả hành vi dòng tiền, thường chỉ nhận ra rõ khi nhiều thị trường cùng phản ứng theo một hướng.
- Nỗi sợ gia tăng: khủng hoảng, chiến tranh, thị trường sụp đổ.
- Nhà đầu tư bán các tài sản rủi ro hơn: cổ phiếu, tiền tệ thị trường mới nổi và tiền tệ hàng hóa.
- Tiền chuyển sang các tài sản được xem là nơi trú ẩn an toàn, như đô la Mỹ, yên Nhật, franc Thụy Sĩ và vàng.
- Các tài sản trú ẩn có xu hướng tăng; khi thị trường bình tĩnh lại, dòng tiền thường đảo chiều (risk-on).
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Cơ chế phía sau
Dòng tiền dịch chuyển giữa các chế độ vì một số lý do chính:
- Kỳ vọng tăng trưởng. Khi dữ liệu kinh tế tốt hơn dự kiến, kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp tăng và tài sản rủi ro được ưa chuộng hơn. Xem thêm GDP và chỉ số PMI.
- Lãi suất và thanh khoản. Chính sách tiền tệ nới lỏng làm vốn rẻ hơn và thường hỗ trợ risk-on. Thắt chặt hoặc QT làm thanh khoản giảm. Xem lãi suất và tiền tệ.
- Carry trade. Nhà đầu tư vay bằng đồng tiền lãi suất thấp để nắm giữ đồng tiền lãi suất cao. Khi rủi ro tăng, các vị thế này bị đóng nhanh. Đồng tiền dùng để vay thường tăng giá trở lại, đồng tiền lãi suất cao thường giảm.
- Nhu cầu USD. Khi căng thẳng tài chính xảy ra, nhiều tổ chức cần USD để trả nợ và ký quỹ. Vì vậy USD thường mạnh lên trong risk-off. Xem chỉ số USD (DXY).
- Ký quỹ và đòn bẩy. Khi giá giảm mạnh, lệnh gọi ký quỹ (margin call: yêu cầu nộp thêm tiền để giữ vị thế) buộc nhà đầu tư bán bất kỳ tài sản nào có thanh khoản, kể cả tài sản an toàn.
Tài sản thường phản ứng thế nào
Bảng dưới đây mô tả xu hướng thường gặp, không phải quy luật cố định.
| Nhóm tài sản | Trong risk-on | Trong risk-off |
|---|---|---|
| Chỉ số chứng khoán (US100, NAS100…) | Thường tăng | Thường giảm |
| AUD, NZD, CAD (tiền tệ hàng hóa) | Thường mạnh lên | Thường yếu đi |
| JPY, CHF | Thường yếu đi | Thường mạnh lên |
| USD | Thường yếu đi so với tiền tệ rủi ro | Thường mạnh lên |
| Trái phiếu chính phủ lớn | Giá thường giảm, lợi suất tăng | Giá thường tăng, lợi suất giảm |
| Vàng (XAUUSD) | Phản ứng không đồng nhất | Thường được mua, trừ khi bị bán để lấy thanh khoản |
| Dầu thô | Thường tăng theo kỳ vọng nhu cầu | Thường giảm theo kỳ vọng nhu cầu |
| Tiền mã hóa | Thường tăng | Thường giảm mạnh |
Chi tiết từng nhóm: tài sản trú ẩn an toàn, điều gì tác động giá vàng, điều gì tác động chỉ số chứng khoán, điều gì tác động giá crypto.
Những tương quan có thể đảo chiều
Tương quan (correlation) là mức độ hai tài sản di chuyển cùng chiều hoặc ngược chiều. Tương quan thay đổi theo bối cảnh, nên trader có kinh nghiệm theo dõi nguyên nhân chứ không chỉ theo dõi bảng.
- Cổ phiếu và trái phiếu. Khi lo ngại chính là tăng trưởng, trái phiếu thường tăng khi cổ phiếu giảm. Khi lo ngại chính là lạm phát, cả hai có thể cùng giảm vì thị trường kỳ vọng lãi suất cao hơn.
- Vàng trong khủng hoảng thanh khoản. Ở giai đoạn đầu của cú sốc, vàng có thể bị bán cùng cổ phiếu để đáp ứng ký quỹ, sau đó mới được mua lại như tài sản trú ẩn.
- USD và cổ phiếu Mỹ. Thông thường USD mạnh trong risk-off. Nhưng nếu cú sốc bắt nguồn từ chính nước Mỹ, như lo ngại về tài khóa hay xếp hạng tín nhiệm, USD có thể yếu đi cùng cổ phiếu Mỹ.
- JPY và chính sách BoJ. Vai trò trú ẩn của JPY gắn với lãi suất thấp và carry trade. Khi BoJ đổi hướng chính sách, JPY có thể biến động vì lý do riêng, tách khỏi tâm lý chung.
- Dầu và cú sốc nguồn cung. Dầu thường đi cùng risk-on. Nhưng một cú sốc nguồn cung từ rủi ro địa chính trị hay OPEC+ có thể đẩy giá dầu tăng ngay trong risk-off.
Thị trường thường phản ứng với sự kiện nào
Chuyển chế độ thường gắn với các sự kiện có lịch công bố trước: cuộc họp FOMC, quyết định của ECB, số liệu CPI và NFP. Ngày giờ công bố cần lấy từ lịch chính thức của từng ngân hàng trung ương và cơ quan thống kê. Cách dùng lịch có trong cách đọc lịch kinh tế.
Thị trường phản ứng với phần chênh lệch giữa số liệu thực tế và kỳ vọng, không phản ứng với bản thân con số. Xem tin kỳ vọng và bất ngờ. Các sự kiện không có lịch, như xung đột hay biến cố ngân hàng, thường gây risk-off đột ngột, kèm khoảng trống giá và spread giãn rộng.
Theo dõi tâm lý thị trường
Một số dấu hiệu thường được quan sát cùng nhau:
- Chiều đi của các chỉ số chứng khoán lớn.
- Lợi suất trái phiếu chính phủ và đường cong lợi suất.
- Cặp tiền nhạy với rủi ro như AUD/JPY.
- Chỉ số biến động kỳ vọng của thị trường cổ phiếu Mỹ.
- Vị thế của các nhóm nhà đầu tư trong báo cáo COT.
Không dấu hiệu nào đủ dùng một mình. Khi nhiều dấu hiệu cùng hướng, mô tả "risk-on" hay "risk-off" mới có cơ sở.
Rủi ro cần biết
Giai đoạn chuyển chế độ thường có biến động mạnh. Với CFD và forex dùng đòn bẩy, tài khoản có thể mất tiền rất nhanh, kể cả khi bạn hiểu đúng bối cảnh. Đọc thêm quản lý rủi ro.
Về pháp lý tại Việt Nam: NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Ngoài ra, NHNN: nhà đầu tư trên sàn Forex tiếp tay cho hành vi vi phạm và không được pháp luật bảo vệ nếu bị thua lỗ. Xem pháp lý và an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Risk-on và risk-off có thể dự báo trước không?
Không có cách nào xác định chắc chắn. Có thể biết trước lịch các sự kiện, nhưng không biết trước phản ứng của thị trường.
Vàng luôn tăng khi risk-off phải không?
Không. Trong khủng hoảng thanh khoản, vàng có thể bị bán trước rồi mới được mua lại.
Vì sao JPY và CHF thường mạnh lên khi thị trường lo ngại?
Vì các đồng tiền này hay được dùng để vay trong carry trade. Khi vị thế bị đóng, nhu cầu mua lại các đồng tiền này tăng lên.
Tương quan giữa các tài sản có cố định không?
Không. Tương quan phụ thuộc vào nguyên nhân gây biến động, như lo ngại tăng trưởng hay lo ngại lạm phát, và có thể đảo chiều.
Nên bắt đầu tìm hiểu từ đâu?
Hãy đọc phân tích cơ bản là gì, sau đó đến ngân hàng trung ương và tiền tệ.
