Đường cong lợi suất (yield curve) là gì và đọc nó thế nào

Đường cong lợi suất là gì

Đường cong lợi suất (yield curve) là đồ thị nối lợi suất của các trái phiếu cùng người phát hành, cùng mức tín nhiệm nhưng khác kỳ hạn. Trục ngang là kỳ hạn, từ vài tháng tới vài chục năm. Trục dọc là lợi suất.

Lợi suất là mức sinh lời hằng năm mà người mua trái phiếu nhận được nếu giữ tới đáo hạn, tính theo giá thị trường hiện tại. Giá trái phiếu tăng thì lợi suất giảm, và ngược lại.

Đường cong được nhắc tới nhiều nhất là đường cong trái phiếu kho bạc Mỹ, vì thị trường này lớn và thanh khoản cao. Mỗi nước có trái phiếu chính phủ đều có đường cong riêng.

Đầu ngắn của đường cong phụ thuộc chủ yếu vào lãi suất điều hành của ngân hàng trung ương. Đầu dài phản ánh kỳ vọng về lãi suất, lạm phát và tăng trưởng trong tương lai, cộng thêm phần bù kỳ hạn (term premium), tức phần lợi suất nhà đầu tư đòi thêm vì phải khóa vốn lâu hơn. Xem thêm về mối liên hệ giữa lãi suất và tiền tệ tại Lãi suất và tiền tệ.

Các hình dạng cơ bản

Để đo độ dốc, giới phân tích thường lấy chênh lệch lợi suất giữa kỳ hạn dài và kỳ hạn ngắn. Chênh lệch dương là đường cong dốc lên, âm là đảo ngược.

Đường cong lợi suất đảo ngược và tín hiệu suy thoái

Đường cong lợi suất đảo ngược (yield curve inversion) xảy ra khi lợi suất kỳ hạn ngắn vượt lợi suất kỳ hạn dài.

Cơ chế thường được giải thích như sau:

• Ngân hàng trung ương tăng lãi suất để kéo lạm phát xuống, đẩy đầu ngắn lên.
• Nhà đầu tư cho rằng chính sách chặt sẽ làm kinh tế chậm lại và lãi suất sẽ phải giảm sau này, nên mua trái phiếu dài hạn để khóa lợi suất. Giá trái phiếu dài tăng, lợi suất dài giảm.
• Ngân hàng thường vay ngắn, cho vay dài. Khi đường cong đảo ngược, biên lợi nhuận cho vay hẹp lại, tín dụng có thể bị siết.

Trong lịch sử Mỹ, nhiều đợt suy thoái được báo trước bởi đường cong đảo ngược. Tuy vậy, cần hiểu rõ giới hạn:

• Khoảng trễ giữa lúc đảo ngược và lúc suy thoái bắt đầu thay đổi nhiều giữa các chu kỳ.
• Đã có những giai đoạn đường cong đảo ngược khá lâu mà suy thoái không đến ngay, hoặc không đến.
• Các chương trình mua trái phiếu của ngân hàng trung ương có thể ép lợi suất dài xuống, làm tín hiệu kém sạch hơn. Xem QE và QT.

Vì vậy đường cong đảo ngược là chỉ báo cần đọc cùng dữ liệu khác, không phải dự báo chắc chắn. Các chỉ báo đi kèm được tổng hợp tại Dấu hiệu suy thoái.

Dốc lên và phẳng đi: bốn kiểu dịch chuyển

Đường cong thay đổi hình dạng theo thời gian. Giới phân tích dùng thuật ngữ "bull" khi lợi suất giảm (giá trái phiếu tăng) và "bear" khi lợi suất tăng.

• Bull steepening: lợi suất ngắn giảm nhanh hơn lợi suất dài. Thường xuất hiện khi thị trường kỳ vọng ngân hàng trung ương sắp cắt giảm lãi suất.
• Bear steepening: lợi suất dài tăng nhanh hơn lợi suất ngắn. Thường gắn với lo ngại lạm phát, nguồn cung trái phiếu lớn hoặc phần bù kỳ hạn tăng. Xem Chính sách tài khóa.
• Bear flattening: lợi suất ngắn tăng nhanh hơn lợi suất dài. Thường thấy trong giai đoạn ngân hàng trung ương tăng lãi suất.
• Bull flattening: lợi suất dài giảm nhanh hơn lợi suất ngắn. Thường gắn với nhu cầu tìm nơi trú ẩn hoặc lo ngại tăng trưởng.

Lưu ý: giai đoạn đường cong thoát khỏi trạng thái đảo ngược và dốc lên trở lại do lãi suất ngắn giảm mạnh cũng được nhiều nhà phân tích theo dõi sát, vì trong quá khứ suy thoái hay bắt đầu quanh thời điểm này.

Thị trường thường phản ứng thế nào

Những phản ứng dưới đây là xu hướng đã quan sát được, không phải quy luật:

• Tỷ giá: chênh lệch lợi suất giữa các nước ảnh hưởng tới dòng vốn. Khi lợi suất ngắn của Mỹ tăng so với nước khác, USD thường được hỗ trợ. Chi tiết tại Lợi suất trái phiếu và tỷ giá và Chỉ số USD (DXY).
• Vàng: vàng không trả lãi, nên thường nhạy với lợi suất thực (lợi suất trừ lạm phát kỳ vọng). Xem Lãi suất thực và Điều gì tác động giá vàng.
• Chứng khoán: lợi suất dài tăng làm giảm giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai, thường gây áp lực lên cổ phiếu tăng trưởng. Lo ngại suy thoái thường đẩy thị trường sang trạng thái risk-off.

Theo dõi theo lịch chính thức

Đường cong di chuyển mạnh nhất quanh các sự kiện có lịch công bố trước:

• Các cuộc họp chính sách của ngân hàng trung ương, ví dụ cuộc họp FOMC và biểu đồ dot plot của Fed.
• Dữ liệu lạm phát như CPI và dữ liệu việc làm như NFP.
• Các phiên đấu thầu trái phiếu chính phủ.

Ngày giờ của các sự kiện này cần lấy từ lịch chính thức trên trang của ngân hàng trung ương hoặc bộ tài chính liên quan, không dựa vào trí nhớ hay bài viết cũ. Số liệu lợi suất cũng chỉ nên lấy từ nguồn dữ liệu chính thức. Cách dùng lịch có tại Cách đọc lịch kinh tế.

Rủi ro khi dùng đường cong để giao dịch

Đường cong lợi suất giúp hiểu bối cảnh vĩ mô, không cho biết giá sẽ đi đâu vào ngày mai. Phản ứng của thị trường sau tin tức có thể ngược với sách vở. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền nhanh, kể cả khi phân tích vĩ mô hợp lý. Xem Quản lý rủi ro trước khi đặt lệnh.

Câu hỏi thường gặp

Đường cong lợi suất đảo ngược có nghĩa là chắc chắn sắp suy thoái?

Không. Đây là chỉ báo có lịch sử đáng chú ý nhưng không chắc chắn, khoảng trễ thay đổi nhiều và đã có tín hiệu sai.

Yield curve và lãi suất điều hành khác nhau thế nào?

Lãi suất điều hành do ngân hàng trung ương quyết định và chủ yếu neo đầu ngắn. Đường cong thể hiện lợi suất do thị trường định giá ở mọi kỳ hạn.

Vì sao người giao dịch forex cần quan tâm đường cong lợi suất?

Vì chênh lệch lợi suất giữa các nước và kỳ vọng về chính sách tiền tệ là yếu tố quan trọng tác động tới tỷ giá.

Lấy số liệu đường cong ở đâu?

Từ nguồn chính thức của bộ tài chính hoặc ngân hàng trung ương nước phát hành trái phiếu. Kiểm tra ngày cập nhật trước khi dùng.

Đường cong dốc lên trở lại có phải tín hiệu tốt?

Còn tùy nguyên nhân. Dốc lên vì tăng trưởng cải thiện khác với dốc lên vì lãi suất ngắn bị cắt mạnh do kinh tế yếu.